Nga Helion Terlaci
Më 29 tetor 2026, Kuvendi miratoi në parim, me 84 vota, projektligjin që kushtëzon arrestimin dhe kontrollet ndaj guvernatorit të Bankës së Shqipërisë me autorizimin parlamentar, për vepra që lidhen me detyrën. Precedenti Balluku, kur shumica parlamentare rrëzoi kërkesën e SPAK-ut për autorizimin e arrestimit, ilustron rrezikun që mbrojtja procedurale të shndërrohet në pengesë për drejtësinë. Pavarësia institucionale nuk mund të jetë sinonim i imunitetit nga llogaridhënia; përndryshe, ajo degjeneron nga garanci e shtetit ligjor në privilegj të pushtetit.
Këto tri çështje përmbledhin një problem të vetëm të qeverisjes financiare: kush licencohet, si mbikëqyret dhe kush përgjigjet kur kontrolli dështon. Mësimi i vitit 1997 është se kolapset financiare nuk shkatërrojnë vetëm pasuri; ato gërryejnë besimin publik dhe legjitimitetin institucional.
Çështja themelore nuk është vetëm kush i kontrollon bankat, por kush garanton pavarësinë, integritetin dhe llogaridhënien e institucioneve që i mbikëqyrin ato. Cilësia e mbikëqyrjes financiare, autonomia reale institucionale dhe kultura e llogaridhënies në Shqipëri mbeten burime legjitime shqetësimi.
Përvoja e vitit 1997 dhe kriza e Paraguajit dëshmojnë se krizat financiare mund të shndërrohen në kriza të besimit publik dhe të legjitimitetit shtetëror. Prandaj, parandalimi i tyre nuk është thjesht çështje e rregullimit bankar, por provë e cilësisë së qeverisjes, e kapacitetit institucional dhe e përgjegjësisë demokratike.
