Fëmijëria mes mjerimit dhe propagandës së pushtetit.
Migjenit i kushtojmë përvjetorë, ndërsa Lulit të vocërr i kërkojmë ende të presë. E kemi vendosur shkrimtarin në histori dhe fëmijën e tij në libra, ku dhembshuria nuk na kushton asgjë, ndërsa fëmijës së gjallë i përgjigjemi me procedura, premtime dhe njoftime për përparimin që nuk mbërrin në pragun e shtëpisë së tij.
Luli i vitit 2026 mund të ketë një telefon në dorë dhe përsëri të jetë i varfër. Në atë ekran merr detyrat, komunikon me shkollën dhe përpiqet të marrë pjesë në kohën e vet; aparati i dhuruar, i trashëguar apo i blerë me këste nuk ia mbush frigoriferin familjes çdo javë. Varfëria nuk ka detyrim të vishet si në fotografitë e vjetra që ne ta besojmë.
Ajo mund të ketë lidhje interneti dhe mungesë mundësish, një fotografi të buzëqeshur dhe një shtëpi ku numërohet çdo shpenzim. Në gjuhën e politikave sociale quhet varfëri shumëdimensionale; në gjuhën e fëmijës shprehet me një “nuk e dua”, pasi ai ka parë shqetësimin në fytyrën e nënës. Ne e quajmë të pjekur, sepse nuk dimë si ta pranojmë që mungesa e ka bërë kujdestar të ankthit të prindërve.
Përballë kësaj jete, Edi Rama ka thënë se askush nuk ka vdekur për bukë që nga koha e Skënderbeut. Kjo fjali e zbret matjen e qeverisjes nga dinjiteti te mbijetesa, sikur familja duhet të kënaqet që tragjedia ende nuk ka mbërritur në fundin e saj.
Fëmija nuk duhet të vdesë që varfëria e tij të bëhet skandal. Mjafton që ajo t’i marrë mësimin, shëndetin dhe besimin se edhe ai ka vend në të ardhmen.
Në Kolosh të Zapodit, dhjetë fëmijë të moshës 6–14 vjeç mbetën pa mësim për më shumë se dy javë në fillim të vitit shkollor 2025, sepse mungonte transporti. Shkolla ndodhej mbi një orë larg në këmbë; sipas raportimit mbi dokumentet e tenderit, rrugë të paasfaltuara ishin klasifikuar si të asfaltuara, duke ndikuar në një përllogaritje kostoje që nuk tërhoqi ofertues.
Në letër kishte asfalt. Për fëmijën, përtej derës kishte rrugë malore dhe një bankë shkolle ku nuk arrinte dot. Kështu një përllogaritje administrative u bë privim i një të drejte, ndërsa shpjegimi “dështoi tenderi” mbeti pezull mbi ditët e humbura. Procedura mund të përsëritet; mëngjesi i fëmijës ka kaluar.
Edhe shëndeti hyn në këtë llogari. Një investigim i BIRN-it dokumentonte në vitin 2025 kostot që përballonin prindërit për fëmijët, vështirësitë për të përfituar barna të rimbursueshme dhe mungesat e herëpashershme të barnave pediatrike. Prindit i duhet të jetë njëkohësisht i shqetësuar për diagnozën dhe llogaritar i mundësisë për ta përballuar, ndërsa shteti mbetet debitor për mbrojtjen që ka premtuar.
Pikërisht në këto çaste provohet politika sociale: a e pengon një sëmundje ta rrëzojë familjen, a e mban fëmijën në shkollë, a e ndërpret trashëgimin e varfërisë? Kur kujdesi për fëmijën varet nga xhepi i prindit, varfëria bëhet dënim edhe për shëndetin e tij.
Pastaj, në korrik 2026, qeveria ndërhyri me rreth 4 milionë euro për koncertin e Kanye West, ndërsa njoftimi zyrtar përshkruante mijëra punëtorë dhe punime ditë e natë për përgatitjen e aktivitetit. Rama e mbrojti financimin edhe me nevojën për të shmangur turpërimin e Shqipërisë përpara vizitorëve të huaj që kishin blerë bileta.
Vendoseni Lulin përpara asaj skene dhe pyeteni pushtetin: përpara kujt e ndien turpin dhe për kë e gjen urgjencën?
Për koncertin u gjet financimi dhe vullneti i ndërhyrjes; fëmijëve pa transport iu mbeti shpjegimi i procedurës. Ky kontrast zbulon mënyrën si shpërndahet vendosmëria shtetërore: imazhi mobilizon, ndërsa nevoja e heshtur pret. Luli nuk sjell rezervime hoteli, nuk hap dyer ndërkombëtare dhe nuk e vendos kryeministrin në një fotografi botërore; ai ka vetëm të drejtën e vet.
Pikërisht pesha që i jepet asaj të drejte tregon sa vlen njeriu për shtetin kur nuk i shërben reklamës së tij.
Këtu babëzia politike merr kuptimin e saj më të qartë: etja për dukshmëri, për duartrokitje, për ta lidhur pamjen e vendit me figurën e atij që e qeveris. Ndërkohë, nevojat që nuk prodhojnë spektakël mbeten në radhën e gjatë të durimit publik.
Por paraja e shtetit mbart sakrificën e qytetarit. Familja paguan tatimet në konsumin e përditshëm dhe, kur shërbimi mungon, paguan përsëri ose heq dorë; shpesh, ajo që hiqet është një nevojë e fëmijës. Drejtësia fiskale duhet të gjykohet edhe aty, te barra që i merret atij që ka më pak dhe te mbrojtja që i kthehet.
Një buxhet e zbulon moralin e qeverisjes më qartë se një fjalim, sepse përcakton cilat nevoja përmbushen dhe cilëve njerëz u kërkohet të presin. Suksesi mesatar nuk e shlyen humbjen e fëmijës që mbeti jashtë.
Me kohë, Luli mund të bëhet studenti që e mban muajin me një punë të lodhshme dhe një telefonatë në shtëpi ku thotë “jam mirë”, për të mos kërkuar më shumë nga prindërit. Qiraja, ushqimi, tarifa, transporti dhe librat ia ndajnë ditën përpara se ta hapë leksionin; turni i punës përplaset me auditorin, provimi me pagjumësinë dhe dëshira për të mësuar me nevojën për të paguar.
Arsimi i premtohet si rrugë për të dalë nga varfëria, por ai duhet ta përshkojë duke mbartur mbi shpinë barrën prej së cilës po përpiqet të dalë. Kur proteston, sjell në shesh edhe historinë e heqjeve dorë që nuk u dëgjuan brenda shtëpisë.
Dhembshuria jonë për Lulin provohet pikërisht aty, kur ai del nga faqja dhe kërkon diçka prej nesh. Është e lehtë ta duash fëmijën e një tregimi; më e vështirë është të qëndrosh pranë të riut kur zëri i tij prish rehatinë dhe kundërshtimi i tij të detyron të marrësh qëndrim.
As NATO-ja, as rruga drejt BE-së nuk mund të përdoren si përgjigje ndaj kësaj kërkese. Pozicioni i vendit në hartë nuk ia shlyen qeverisë detyrimin ndaj qytetarit, ndërsa fotografia diplomatike nuk është dëftesë mirëqenieje. Europën familja duhet ta njohë në shërbimin që merr dhe studenti në mundësinë që i hapet.
Organizatat e fëmijëve, organizatat humanitare dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut kanë arsye të flasin me një qartësi që nuk humbet në gjuhën e raporteve: të dokumentojnë privimet, të bëjnë publike pengesat dhe ta ndjekin paranë deri te shërbimi që duhej të financonte. Afërsia me institucionet duhet të zgjerojë mundësinë për t’i sfiduar dështimet e tyre, pa e ngushtuar lirinë për t’i emërtuar.
Përballë kësaj përmbysjeje të përparësive, dorëheqja e Edi Ramës duhet kërkuar me zë të plotë: fëmijëria nuk mund të mbahet në pritje që pushteti të vazhdojë festën e vet. Ai që gjen urgjencën për të shpëtuar një spektakël duhet të mbajë përgjegjësi për shtetin ku fëmija mbetet pa rrugën drejt shkollës. Sa herë duhet ta paguajnë të pambrojturit këtë pritje, që largimi i kryeministrit të mos trajtohet më si i papërfytyrueshëm, ndërsa privimi i tyre si diçka e zakonshme?
Migjeni protestonte me poezi; ne kemi detyrimin t’i japim fjalës edhe praninë tonë. T’i mbushim sheshet paqësisht, me këmbëngulje dhe me kërkesën e qartë për dorëheqje, duke e mbajtur fëmijën, studentin dhe familjen e pambrojtur në qendër të revoltës, që ajo të mos bëhet shkallë për ata që duan vetëm të trashëgojnë privilegjin.
Të dalim përpara se pritja e fëmijës të bëhet zakon dhe zakoni të bëhet arsyetimi ynë për të mos lëvizur. Një ditë ai do të na pyesë ku ishim kur mësonte të mos kërkonte, dhe atëherë nuk do të na shpëtojnë përvjetorët që i kushtuam Migjenit.
Kur dritat e koncertit të shuhen, Luli do të jetë ende aty, me të drejtën për të ditur përse shteti e pa më qartë skenën sesa fytyrën e tij.
