Dokumentet buxhetore të parashikimit të investimeve publike për periudhën 2027–2029 të analizuara nga VNA, zbulojnë një anë të trazuar të politikave financiare në vend. Prapa shifrave zyrtare dhe premtimeve për zhvillim e modernizim fshihet një realitet fiskal i mbingarkuar me faturime afatgjata, PPP me kosto të larta dhe një orientim joproporcional drejt blerjeve ushtarake e infrastrukturës rrugore, shpesh në dëm të investimeve kapitale në sektorët e arsimit dhe shëndetësisë.
Një nga gjetjet më shqetësuese në analizën e investimeve publike nga VNA është masa e zërave financiare që do të paguhen pas vitit 2029.
Nga një total prej mbi 1.16 Trilionë Lekësh (~11.6 miliardë Euro) investime publike me financim të brendshëm:
Mbi 432.6 Miliardë Lekë (~4.33 miliardë Euro) — ose më shumë se 37% e financimit të brendshëm — janë fatura të prapambetura që shtrihen tej vitit 2029.
Kjo do të thotë se qeveritë e ardhshme nuk do të kenë hapësirën e nevojshme për të hartuar politika të reja zhvillimore, por do të jenë të detyruara të shlyejnë zotimet e marra vite më parë. Ky "efekt ortek" i hipotekimit të buxheteve të ardhshme e lë vendin të pambrojtur ndaj krizave apo goditjeve të mundshme ekonomike.
Rregullimi i përparësive buxhetore zbulon disbalancë të theksuar. Ndërsa dhjetëra miliardë lekë po derdhen në armatime të lehta, bateri të mbrojtjes ajrore, anije patrulluese dhe PPP rrugore me kosto jashtëzakonisht të larta, arsimi cilësor dhe shërbimet shëndetësore dytësore mbeten në kuota shumë më modestie.
Vlera e armatimit, sistemeve luftarake dhe mbrojtjes ajrore i kalon 1.3 miliardë Euro.
Lidhja me PPP-të: PPP-të historike si Rruga e Arbrit apo akset bregdetare vazhdojnë të përrijnë qindra milionë euro çdo vit, pa siguruar gjithnjë afat dhe cilësi të lartë zbatimi.
Projektet madhore mbrojtëse dhe ato infrastrukturore pa dyshim që kanë rëndësinë e tyre strategjike, por lënia e tyre pa transparencë dhe pa një analizë të mirëfilltë të kthimit mbi investimin (ROI) ngre pikëpyetje kritike mbi efikasitetin e çdo leku të taksapaguesve.
Një pjesë e madhe e projekteve në transportin hekurudhor dhe rrugor varen drejtpërdrejt nga kreditë dhe grantet e huaja (mbi 430 miliardë lekë investime të huaja). Nga njëra anë kjo tregon mbështetjen e partnerëve ndërkombëtarë, por nga ana tjetër ekziston rreziku i vonesave në ekzekutim dhe zgjatjes me vite të punimeve — siç ka ndodhur rregullisht me akse si Qukës–Qafë Plloçë apo rehabilitimet e linjave hekurudhore.
15 projektet më të mëdha gllabëruese të buxhetit
Më poshtë është lista e 15 projekteve me vlerën më të lartë financiare në programin e investimeve publike 2027–2029, të konvertuara në Euro :
Armatimi i lehtë, municion dhe makineri e pajisje (Forcat Tokësore)
Vlera Totale: 578.6 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Kapacitete të ofruara në modernizim (Forcat e Luftimit)
Vlera Totale: 485.0 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Porti i ri Tregtar i Integruar i Durrësit në Porto Romano (Faza I)
Vlera Totale: 471.8 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Kontrata e Koncesionit / PPP për Rrugën e Arbrit (MIE)
Vlera Totale: 403.2 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Ndërtim segmenti rrugor Qukës – Qafë Plloçë
Vlera Totale: 260.0 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Rehabilitimi i linjës hekurudhore Vorë – Hani i Hotit (Grant & Kredi)
Vlera Totale: 186.6 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Ndërtim By-Pass Elbasani (ARRSH)
Vlera Totale: 170.0 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Anije patrulluese luftarake (1 copë, me sisteme të plota luftarake)
Vlera Totale: 150.0 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Ndërtim rruga By-Pass Tiranë (ARRSH)
Vlera Totale: 145.0 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Bateri të mbrojtjes ajrore me rreze të mesme (Medium Range Defence)
Vlera Totale: 140.0 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Rehabilitimi i linjës hekurudhore Durrës – Rrogozhinë
Vlera Totale: 119.7 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Financim i Kostos së Menaxhimit të Projekteve (FSHZH)
Vlera Totale: 113.8 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Kontrata e Koncesionit / PPP për rrugën Porti i Jahteve – By-Pass Orikum – Dukat
Vlera Totale: 103.5 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
Sistemi i Kamerave në administrim të Policisë së Shtetit (Smart City)
Vlera Totale: 100.4 Milionë Euro (Financim i Huaj)
Transferta kapitale për Bankën Shqiptare të Zhvillimit
Vlera Totale: 100.0 Milionë Euro (Financim i Brendshëm)
