Opinion nga Muriel
Ka diçka thellësisht shqetësuese në një shtet ku qytetari i zakonshëm duhet të përgjigjet për çdo qindarkë, ndërsa për drejtuesit e institucioneve më të fuqishme diskutohet se si të krijohen mbrojtje të reja nga masat e drejtësisë.
Dhe sot, në qendër të këtij debati qëndron Banka e Shqipërisë.
Nuk është më një diskutim teorik. Në Komisionin e Ligjeve, zëvendësguvernatorja e parë e Bankës së Shqipërisë, Holta Zaçaj, mbrojti nevojën për garanci të posaçme për guvernatorin, me argumentin se ato shërbejnë për të mbrojtur pavarësinë e institucionit. Por pikërisht ky argument ngriti kundërshtime edhe nga deputetët e mazhorancës. Damian Gjiknuri vuri në dyshim nevojën për mbrojtje shtesë, ndërsa Ulsi Manja ngriti shqetësimin se kufizimi i kontrolleve mund të pengojë sigurimin e provave nga prokuroria.
Dhe këtu qëndron thelbi i çështjes. Në emër të pavarësisë së Bankës së Shqipërisë po kërkohen garanci që mund të kufizojnë veprimin e drejtësisë. Por pavarësi nga kush? Nga ndërhyrjet politike apo nga përgjegjësia përpara ligjit? Sepse këto janë dy gjëra krejt të ndryshme.
Përse guvernatorit i duhet imunitet i posaçëm? Kush po e kërkon? Kush po e mbështet? Dhe çfarë nuk mjafton nga mbrojtja që i garanton tashmë ligji?
Kur pushteti fillon të kërkojë mbrojtje nga ligji, lind dyshimi se nuk ka më frikë nga padrejtësia, por nga ndëshkimi.
Por përpara se të flasim për imunitetin, duhet të flasim për njerëzit. Sepse pavarësia e një institucioni nuk matet vetëm me garancitë që gëzojnë drejtuesit e tij, por edhe me përgjegjësinë që ai mban ndaj atyre që duhet të mbrojë.
Për familjet që kanë denoncuar humbjen e shtëpive. Për pensionistët e përballur me borxhe të fryra. Për qytetarët që kanë kërkuar ndihmë përballë praktikave të mikrokredive dhe përmbarimit.
Ku ishte mbikëqyrja e Bankës së Shqipërisë? Kush i dëgjoi ankesat? Kush kontrolloi institucionet financiare? Kush duhej të ndërhynte dhe nuk ndërhyri?
Këto nuk janë pyetje që mund të mbyllen me një konferencë shtypi.
Janë pyetje për përgjegjësinë institucionale. Dhe, aty ku ka dyshime të bazuara për vepra penale, për drejtësinë.
Por ka edhe një kapitull tjetër: kursi i këmbimit.
Prej vitesh, euro është dobësuar ndjeshëm kundrejt lekut. Eksportuesit kanë paralajmëruar vështirësi. Familjet që marrin të ardhura në euro kanë parë të ulet vlera e tyre në lekë.
Ndërkohë, një lek i fortë ka ndihmuar në frenimin e inflacionit të importuar dhe mund të ketë lehtësuar disa tregues financiarë të qeverisë.
Banka e Shqipërisë e shpjegon kursin me zhvillimet e tregut. Por a ka qenë çdo vendim i saj plotësisht i pavarur nga interesat politike? A ka vepruar guvernatori vetëm në funksion të stabilitetit monetar, apo vendimet e tij kanë favorizuar edhe qeverinë?
Këto pyetje nuk provojnë një marrëveshje politike. Por kërkojnë transparencë.
Dhe pikërisht këtu lind dyshimi më i madh.
Nëse guvernatori ka vepruar gjithmonë i pavarur, përse duhet një mekanizëm i ri mbrojtës? Nëse qeveria e mbështet, çfarë interesi publik mbrohet konkretisht? Dhe a rrezikon ky mekanizëm ta bëjë më të vështirë llogaridhënien?
Europa njeh garanci funksionale për pavarësinë e bankave qendrore. Por ato nuk janë leje për korrupsion, mashtrim apo pastrim parash.
Asnjë post nuk duhet të shndërrohet në strehë nga hetimi i ligjshëm.
Në vitin 2014, ish-guvernatori Ardian Fullani u arrestua pas vjedhjes së thesarit dhe më pas u shpall i pafajshëm. Ky precedent na kujton se drejtësia duhet të jetë e lirë të veprojë, por edhe se askush nuk mund të shpallet fajtor pa prova dhe vendim gjyqësor.
Sot nuk ka prova publike që guvernatori aktual kërkon mbrojtje për shkak të një hetimi penal ndaj tij. Megjithatë, kjo nuk e përjashton detyrimin për të shpjeguar pse kërkohen garanci shtesë.
Ndonjëherë, frika nga drejtësia është rrëfimi që ndërgjegjja nuk guxon ta bëjë me fjalë.
Por në një shtet ligjor, dyshimi kërkon prova, jo dënime paraprake.
Banka e Shqipërisë nuk është pronë e guvernatorit. Nuk është as zyrë në shërbim të kryeministrit. Është institucion që duhet t’u shërbejë qytetarëve.
Dhe qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë përgjigje.
Sepse një shtet që diskuton si t’i mbrojë të fuqishmit, përpara se t’u japë llogari të pambrojturve, ka ngatërruar rëndë përparësitë e tij.
Imuniteti nuk mund të jetë shpërblim për pushtetin. Pavarësia nuk mund të jetë justifikim për heshtjen. Dhe drejtësia nuk duhet të ndalet përpara derës së askujt.
