Nga Helion Terlaci
Në vitin 2016, Edi Rama e cilësoi Donald Trumpin dhe politikanët me retorikë kundër myslimanëve si «turpi i qytetërimit tonë». Në vitin 2025, i njëjti Rama sugjeroi se Zoti e kishte dërguar Trumpin për një mision historik, jo vetëm për Amerikën, por edhe për Evropën. Në janar 2026, ai vlerësoi Benjamin Netanyahun në parlamentin izraelit, ndërsa kritikët e akuzuan për shpërfillje të tragjedisë palestineze në Gazë.
Tani, pas zgjedhjeve të ndërmjetme amerikane, lind një pyetje ironike: çfarë do të thotë Rama për Trumpin nëse ndryshon fati i tij politik? A do t’i rikthehet gjuhës së vitit 2016, duke e shpallur sërish mishërim të së keqes dhe të majtën amerikane simbol të progresit? Apo misioni hyjnor mbetet në fuqi edhe kur ndryshojnë rrethanat?
Ironia është therëse, por problemi shkon përtej saj. Pragmatizmi ndryshon mjetet për të ruajtur parimet; oportunizmi i ndryshon parimet për t’iu përshtatur interesave. Kur kjo logjikë depërton në qeverisje, besnikëria rrezikon të marrë përparësi ndaj integritetit, pushteti personalizohet dhe institucionet dobësohen përballë vullnetit të udhëheqësit.
Në Shqipëri, pas më shumë se trembëdhjetë vitesh qeverisjeje, bashkëpunëtorë të lartë të Ramës janë përballur me një varg skandalesh dhe procedimesh penale. Saimir Tahiri u dënua për shpërdorim detyre; Lefter Koka mori dënime në çështjet e inceneratorëve; Arben Ahmetaj, i larguar nga Shqipëria, është përballur me akuza për korrupsion dhe pastrim parash; Ilir Beqaj dhe Erion Veliaj me procedime penale; ndërsa Belinda Balluku është përballur me akuza lidhur me prokurimet publike. Rastet kanë statuse të ndryshme juridike, por së bashku shtrojnë një pyetje politike të pashmangshme: si mund të jetë Rama arkitekti i çdo suksesi të qeverisë, por spektator politikisht i pafajshëm i çdo skandali të saj?
Këtu qëndron paradoksi i pushtetit të personalizuar: meritat ngjiten drejt udhëheqësit, ndërsa përgjegjësitë zbresin drejt vartësve. Rama ushtron ndikim të madh mbi përzgjedhjen e kandidatëve për deputetë, propozon ministrat dhe drejton ekzekutivin. Në një sistem të tillë, përgjegjësia për cilësinë e përzgjedhjes dhe mbikëqyrjes së bashkëpunëtorëve nuk mund të zhduket pas çdo skandali. Ai që përqendron pushtetin për të zgjedhur dhe emëruar nuk mund ta shpërndajë përgjegjësinë kur të zgjedhurit e tij përfshihen në skandale.
Afera e inceneratorëve e ekspozon këtë problem përtej individëve. Hetimet mbi koncesionet, manipulimin e prokurimeve dhe përfitimet e paligjshme kanë zbuluar mekanizma përmes të cilëve konkurrenca është zëvendësuar nga privilegji. Kur afërsia me pushtetin përcakton përfituesit e parasë publike, korrupsioni nuk mbetet vetëm abuzim individual: ai ngre problemin e oligarkisë politike, ku interesa private ndikojnë vendimmarrjen shtetërore.
Ndikimi i krimit të organizuar e bën këtë marrëdhënie edhe më shqetësuese. Trafiku i narkotikëve, pastrimi i parave dhe rreziku i depërtimit të interesave kriminale në politikë janë probleme të hershme të Shqipërisë, por pas trembëdhjetë vitesh qeverisjeje nuk mund të justifikohen pafundësisht si trashëgimi. Raporti i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet e vitit 2025 evidentoi probleme me konkurrencën e barabartë, përdorimin e burimeve shtetërore dhe raportime për presion e blerje votash. Kur privilegji ekonomik, ndikimi kriminal dhe deformimi i konkurrencës politike ndërthuren, rreziku nuk është më vetëm korrupsioni, por kapja e shtetit.
Marrëdhënia e Ramës me Jared Kushnerin, dhëndrin e Trumpit, dhe projektet turistike në Sazan e përgjatë bregdetit shqiptar ngrenë një pyetje tjetër: ku përfundon diplomacia dhe ku fillon favorizimi i interesave private? Kur investitori është familjar i presidentit amerikan, transparenca mbi procedurat dhe përdorimin e pasurive publike nuk mund të zëvendësohet nga besimi te kryeministri. Interesi publik duhet të provohet, jo thjesht të shpallet.
Mbrojtësit e qeverisë argumentojnë se hetimi i ish-ministrave dëshmon pavarësinë e drejtësisë dhe vullnetin politik për të mos e penguar atë. Ky argument meriton përgjigje, por përzien dy çështje të ndryshme. Hetimet e SPAK-ut tregojnë se drejtësia mund të veprojë edhe ndaj figurave të fuqishme; ato nuk provojnë automatikisht se qeveria ka funksionuar mirë në parandalimin e korrupsionit. Përzgjedhja e drejtuesve, kontrolli i prokurimeve dhe mbikëqyrja e pasurisë publike mbeten përgjegjësi të qeverisjes. Një drejtësi që ndëshkon korrupsionin është arritje; një qeverisje që dështon ta parandalojë kërkon llogaridhënie.
Krahasimi me Trumpin nuk nënkupton barazimin e dy sistemeve. Presidenti amerikan është përballur me kritika për konfliktet e interesit, bizneset familjare dhe përplasjet me institucionet e kontrollit. Sistemi amerikan u jep zgjedhësve mundësinë të ndryshojnë shumicën në Kongres gjatë mandatit presidencial. Në Shqipëri, ku ekzekutivi dhe shumica parlamentare janë të lidhura ngushtë, kontrolli parlamentar dhe pavarësia e drejtësisë marrin rëndësi të veçantë.
Procedimet ndaj bashkëpunëtorëve nuk përcaktojnë automatikisht përgjegjësinë penale të Ramës, por as nuk lejojnë që ajo të përjashtohet a priori. Nëse dalin prova, edhe veprimet apo mosveprimet e tij duhet t’i nënshtrohen drejtësisë. Përgjegjësia politike, ndërkohë, nuk pret vendimin e gjykatës. Mungesa e një dënimi penal nuk është certifikatë integriteti politik.
Pyetja vendimtare është çfarë sistemi ka ndërtuar Rama gjatë trembëdhjetë viteve, cilët njerëz ka ngritur në drejtim, cilat interesa kanë përfituar dhe pse skandalet janë përsëritur në nivelet më të larta të pushtetit. Sepse dështimi më i rëndë i një udhëheqësi nuk është vetëm komprometimi i parimeve të veta, por krijimi i një mjedisi ku besnikëria shpërblehet mbi integritetin, privilegji mbi konkurrencën dhe heshtja mbi përgjegjësinë. Atëherë korrupsioni pushon së qeni vetëm çështje e atyre që kapen. Ai bëhet çështje e sistemit që i ka ngritur, i ka mbrojtur ose ka dështuar t’i kontrollojë.
Rama dhe Trumpi veprojnë në sisteme të ndryshme, me kundërpesha të ndryshme, dhe nuk mund të barazohen as në kompetencat që ushtrojnë, as në përgjegjësitë që mbajnë. Por krahasimi i sjelljes së tyre publike nxjerr në pah ngjashmëri që meritojnë vëmendje. Trumpi e ka cilësuar shtypin armik të popullit; Rama është përplasur publikisht me Reporterët pa Kufij, organizatë që e renditi Shqipërinë në vendin e 83-të për lirinë e medias në vitin 2026, duke evidentuar sulmet politike, mungesën e transparencës dhe kërcënimet ndaj gazetarëve. Përtej këtyre episodeve, në retorikën e të dyve vërehen personalizimi i meritave, përqeshja e kundërshtarëve dhe përplasjet me kritikët. Megjithatë, polemikat që shoqërojnë qeverisjet e tyre nuk janë juridikisht të njëjta dhe kërkojnë shqyrtim të veçantë.
Humbja e republikanëve në të dyja dhomat e Kongresit më 3 nëntor 2026 e ka ndryshuar raportin e forcave politike në Uashington dhe i ka dhënë një kundërpeshë të re presidencës së Trumpit. Kjo nuk parashikon fatin politik të Ramës, por e rikthen vëmendjen te një e vërtetë që çdo udhëheqës duhet ta përballojë: pushteti nuk është i përjetshëm dhe trashëgimia e tij nuk përcaktohet vetëm nga rrëfimi që ndërton për veten.
Historia nuk është studio televizive ku mund të ndërpritet gazetari, të fyhet kundërshtari apo të ndërrohet tema kur pyetjet bëhen të padurueshme. Ajo nuk impresionohet nga servilizmi dhe nuk i ngatërron duartrokitjet e oborrit me respektin e popullit. Kur të bien perdet, nuk do të ketë rëndësi sa fort kanë bërtitur, sa kundërshtarë kanë përqeshur apo sa madhështi i kanë atribuuar vetes. Do të mbetet bilanci i vendimeve, i skandaleve dhe i institucioneve: çfarë është provuar, çfarë ka mbetur pa përgjigje dhe çfarë mekanizmash janë forcuar apo dobësuar në përballjen me korrupsionin, krimin e organizuar dhe abuzimin me pushtetin.
Sepse historia nuk e mat madhështinë e një udhëheqësi me pushtetin që ka grumbulluar, por me shtetin që ka lënë pas: me korrupsionin që ka luftuar apo toleruar, me lirinë e medias që ka mbrojtur apo cenuar, me ekonominë që ka hapur ndaj konkurrencës apo ia ka nënshtruar interesave të privilegjuara dhe me institucionet që ka forcuar apo lejuar të zbehen. Në fund, madhështia e një udhëheqësi nuk dëshmohet nga forca e pushtetit të tij, por nga forca e shtetit që mbetet kur ai largohet.
