Dhjetë vite pas ndarjes nga jeta, Umberto Eco vazhdon të duket jashtëzakonisht aktual. Në romanin e tij të dytë, Pendoli i Fukosë, ai kishte imagjinuar një botë të zhytur në teori konspirative, manipulim informacioni dhe kufij gjithnjë e më të paqartë mes së vërtetës dhe trillimit — një realitet që sot përshkruan në mënyrë të habitshme epokën e post-të vërtetës.
Romani rrëfen një univers ku pushteti shfaqet si një strukturë e errët, e mbushur me degëzime të padukshme, sekrete dhe plane të fshehta. Personazhet, të shtyrë nga kërkimi obsesiv për një “çelës” që shpjegon historinë, ndërtojnë teori gjithnjë e më të ndërlikuara, ku përzihen Templarët, masoneria, ezoterizmi dhe mite të tjera konspirative.
Një nga protagonistët, i diplomuar me një tezë mbi historinë e Templarëve, nis punën në një shtëpi botuese së bashku me dy miq. Takimi me një autor ekscentrik që kërkon të botojë dorëshkrimin e tij hap rrugën për një rrjet narrativash të çuditshme që përziejnë fantazinë me paranojën. Pikërisht kjo është forca e romanit: të tregojë sesi njerëzit mund të ndërtojnë një realitet paralel duke lidhur çdo detaj në një histori të madhe komploti.
Libri pati sukses të menjëhershëm, duke shitur dhjetëra mijëra kopje në pak ditë dhe duke ngjallur reagime të forta kritike. Disa e cilësuan si një vepër të guximshme e çmitizuese, ndërsa të tjerë e panë si një sfidë ndaj mënyrës tradicionale të të menduarit. Kompleksiteti i tij, i mbushur me referenca kulturore dhe citime, e bëri romanin të krahasohej me një arkiv gjigant idesh.
Në bisedat mes personazheve pasqyrohet mendja enciklopedike e Eco-s dhe ironia e tij ndaj prirjes njerëzore për të besuar histori të rreme. Ai sugjeron se sa më shumë të rritet konfuzioni, aq më tërheqës bëhet rrëfimi. Në këtë kuptim, “Pendoli i Fukosë” duket sikur parashikon logjikën e rrjeteve sociale, ku teoritë konspirative dhe informacionet e pakonfirmuara përhapen me shpejtësi të jashtëzakonshme.
Edhe pse i shkruar në vitet ’80, romani i jep një rol të rëndësishëm teknologjisë dhe kompjuterëve, duke treguar largpamësinë e autorit. Më vonë, në romanin e tij të fundit Numero zero, Eco imagjinon një gazetë të krijuar posaçërisht për të prodhuar lajme të rreme dhe konfuzion — një paralajmërim i qartë për kohën tonë.
Për Eco-n, “fabrika e së rremes” nuk është shpikje e internetit. Ajo ka ekzistuar gjithmonë, e ushqyer nga thashethemet, aludimet dhe bindja se pas çdo historie zyrtare fshihet një tjetër version, më i errët dhe më tërheqës.
Në faqet e trazuara të “Pendolit”, ai tregon se sa më e dendur të bëhet mjegulla e informacionit, aq më shumë rritet nevoja e njerëzve për një narrativë që u jep kuptim ngjarjeve — edhe nëse ajo narrativë nuk është e vërtetë. Dhe pikërisht këtu qëndron aktualiteti i tij: në kohën e klikimeve, post-të vërteta ishte tashmë e shkruar, dekada më parë, nga Umberto Eco.
