“Në fakt, është tipar mbijetese. Kjo është. Është tipar i mbijetesës njerëzore dhe pa të, ne zhdukemi”.
— Xhejn Gudëll, Libri i shpresës
Shpesh, shpresa keqkuptohet si veçori e temperamentit, si prirje e lindur drejt optimizmit, apo edhe si naivitet. Këto ditë, teksa fluturoja mbi re dhe lexoja “Librin e shpresës” (The Book of Hope), Xhejn Gudëll (Jane Goodall) ma thërrmoi tërësisht këtë supozim. Ashtu si ajo e koncepton, shpresa nuk është butësi. Është kapacitet, çka u mundëson individëve, komuniteteve dhe ekosistemeve të vazhdojnë të përshtaten kur siguria zhduket.
Duke u nisur nga ky konceptim, fillova të mendoj për komunikimin në vendin e punës dhe për shpresën.
Në kohërat e ndryshimeve organizative, të tranzicioneve apo edhe të mbylljes së ndonjë institucioni, nis e merr formë diçka e heshtur. Bisedat bëhen të prera. Kureshtja tkurret. Toleranca ndaj rrezikut pakësohet. Njerëzit fillojnë të komunikojnë nga pozicione vetëmbrojtëse. Gjuha ndryshon dhe bëhet më e ashpër, madje edhe në email-e zyrtare. Nuk është as vetëmbrojtëse apo procedurale, por qëllimisht e pamëshirshme.
Në shikim të parë, mund të duket si strategji, por në të vërtetë është instinkti i atij që ndihet i rrezikuar. Dhe pikërisht në këtë hapësirë shpresa shfaqet jo si emocion, por si një formë e avancuar e inteligjencës emocionale.
Njerëzit me inteligjencë emocionale e kuptojnë, edhe nëse nuk e artikulojnë, se rezistenca apo email-et e mbushura me fyerje të sheqerosura shpesh maskojnë pikëllimin dhe pamundësinë për t’u përshtatur; se ngurtësia shpesh fsheh frikën nga paaftësia; dhe se përpjekjet e ethshme për kontroll mund të jenë reagim ndaj humbjes, jo shprehje e autoritetit.
Shpresa, në këtë kuptim, nuk është retorikë motivuese. Nuk është këmbëngulja se “gjithçka do të shkojë mirë”. Është aftësia për ta emërtuar saktësisht pasigurinë dhe për ta përqafuar atë. Për të kuptuar se njerëzit i rezistojnë ndryshimit sepse janë njerëz.
Gudëll flet shpesh për qëndrueshmërinë e natyrës, për ekosistemet që rigjenerohen kur u jepet kohë, hapësirë dhe nuk janë nën presion të vazhdueshëm. Duke e lexuar se çfarë thotë ajo, nisa të mendoj për vendet e punës si të tilla. Ekipet, ashtu si mjediset natyrore, janë ekosisteme të ndjeshme. Ato reagojnë si ndaj asaj që u kërkohet, ashtu edhe ndaj asaj që u lejohet emocionalisht.
Ata që flasin rrjedhshëm gjuhën e shpresës bëjnë diçka shumë të thjeshtë. Ata krijojnë hapësirë për mundësi pa e mohuar të shkuarën. Nuk kërkojnë përputhje të menjëhershme. Lejojnë që pyetjet të mbeten pezull. E kuptojnë se inteligjenca nuk është vetëm kognitive, por edhe emocionale.
Në mjedise të tilla, përparimi nuk vjen nga imponimi i konsensusit. Ai vjen nga vlerësimi i integritetit, besnikërisë dhe përkushtimit. Idetë e reja nuk mund të hedhin rrënjë në një klimë që sundohet nga hedhja poshtë e ideve vetëm sepse ato nuk vijnë nga rrethi i brendshëm i kolegëve, pavarësisht risisë së atyre kolegëve. Për fat të keq, mosha nuk barazohet gjithmonë me dijen, por as rinia nuk garanton domosdoshmërisht inovacion apo të qenit “cool”.
Gudëll na kujton: “Nuk mund të kalosh asnjë ditë pa pasur ndikim në botën përreth teje”. Ky lloj i shpresës flet me zë të ulët. Nuk e dominon hapësirën dhe nuk shpërthen në kapriço. Ajo sinjalizon besim me hir. Fton në pjesëmarrje.
Në organizatat emocionalisht inteligjente, shpresa bëhet gjuha e përbashkimit. Jo të gjithë e flasin rrjedhshëm, por shihet. Është dallimi mes individëve që bëhen toksikë që në shenjën e parë të fundi që afron dhe atyre që mbeten mjaftueshëm porozë për t’i dhënë mundësi diçkaje të re të marrë formë.
Shpresa nuk i shfaros përfundimet. Ajo u jep dinjitet. Shpresa është aftësia për të lexuar atë që ndodh nën sipërfaqe dhe për t’iu përgjigjur në mënyrë të tillë që e mban të hapur të ardhmen. Dhe ndoshta ky është vlera më e thellë e dhuratës së shpresës për ne: aftësia për të kuptuar gramatikën emocionale të ndryshimit të vazhdueshëm dhe për t’u përshtatur me të.
