“…e gjitha që kërkojmë është që ta shndërroni përvojën në të pavdekshme, tërësisht, ashtu si e shihni të arsyeshme… diçka që buron nga mendimet tuaja për Ekstremadurën, pra e shihni se e dime qartë se çfarë dëshirojmë të bëni.”
— Laslo Krasnahorkai (László Krasznahorkai), Ujku i Fundit
Vjen një çast, ashtu si e paraqet aq bukur Krasnahorkai, kur një ngjarje jo vetëm rrëfehet, por shpërthen si fryma e fundit dhe rrjedh në një fjali të pandërprerë, që duket se nuk mbaron kurrë, ashtu si frymëmarrja e fundit e krijesës që dikur ishte e egër dhe e gjallë. Në sferën e komunikimit në vendin e punës, unë nuk kam hasur ujkun e fundit të Ekstremadurës, por dukurinë e zërit të fundit që është ende i aftë të thotë të vërtetën. Pasi ai zë tretet ose shuhet me qëllim, diçka shumë më e rëndësishme vdes bashkë me të. Megjithatë, njësoj si te novela e Krasnahorkait, përditshmëria në zyrë vazhdon sikur asgjë të mos ketë ndodhur.
Kam qenë në organizata që kanë pasur versionin e tyre të “Ekstremadurës”. I referohem atij lloji të peizazhit ku ujqërit e fundit tashmë jetojnë vetëm në kujtime. Ndonjëherë, ajo që zhduket nuk është specia, por ndjeshmëria dhe guximi për të kundërshtuar, për të vënë në pah nuancat, për të shfaqur mospajtimin dhe për të mbrojtur ndërgjegjen. Kur këto zhduken, ajo që mbetet është djerrinë ku njerëzit mpaken për t’iu përshtatur asaj që kërkon mjedisi: heshtje, bashkëfajësi, zhdukje e integritetit.
Në këto peizazhe, tregimet për “ujkun e fundit” vazhdojnë edhe pasi ujku nuk është më. Ato rithuhen, riformësohen, zbukurohen dhe shpesh shndërrohen në armë. E kam provuar se sa shpesh narrativat e shtrembëruara për ndonjë njeri zgjasin më shumë se vetë prania e tij apo e saj. Një vend pune mund të vazhdojë të rrëfejë tregimin e dikujt shumë kohë pasi ai person ka ikur, madje tregimin e rrëfejnë edhe ata që s’e kanë njohur kurrë. Është sikur zhdukja të shndërrohej në ftesë për krijimin e mitit. Me kohë, “ujku” bëhet legjendë, bëhet simbol, sidomos paralajmërim, por rrallë përshkruhet si ishte në të vërtetë: një qenie njerëzore që thjesht u përpoq të fliste dhe t’i përkiste atij vendi.
Perhaps this is Krasznahorkai’s quiet warning: extinction does not end with the death of a species. It continues in the stories we tell after. And maybe the real question is not who killed the last wolf, but who keeps resurrecting it as a monster long after it is gone. In that person we find the answer why they did it.
Dhe kur ujqërit zhduken, të tjerët thjesht vazhdojnë përpara në një version të zbehur të vetes së dikurshme. E pranojnë që heshtja të bëhet normale. Bëhen bashkëfajtorë, shpesh me plot dëshirë, që mungesën e ujkut ta shndërrojnë në rrëfim që ndryshon formën vazhdimisht, që rrëfehet me bindje të plotë nga ata që s’kanë qenë aty në kohën e ujkut.
A ndodh zhdukja vetëm një herë, apo përsëritet sa herë tregimi rrëfehet gabim, sa herë njerëzit e zyrës zgjedhin të mbajnë gjallë gënjeshtren në vend se të përballen me të vërtetën?
Ndoshta ky është paralajmërimi i heshtur i Krasnahorkait. Zhdukja nuk përfundon me vdekjen e një specieje. Ajo vazhdon me tregimet që rrëfehen më pas. Dhe ndoshta pyetja e vërtetë nuk është kush e vrau ujkun e fundit, por kush vazhdon ta ringjallë atë si përbindësh shumë kohë pasi ujku ka ikur. Në atë person gjendet përgjigjja pse e bëri.
