Nga Muriel
Ka një mënyrë të vjetër për t’i bërë presion drejtësisë: telefonon gjyqtarin.
Dhe ka një tjetër, shumë më të sofistikuar. Nuk telefonon askënd. Thjesht krijon një situatë të tillë, sa vendimi i gjykatës fillon të ketë një çmim jashtë sallës së gjyqit.
Ajo që po ndodh sot në Tiranë të shtyn të mendosh pikërisht për këtë.
Erion Veliaj është në paraburgim. Por nga paraburgimi i tërhoqi Anuela Ristanit kompetencat që vetë ia kishte deleguar. Nuk ia kaloi ato një nënkryetari tjetër. Pas largimeve të fundit në drejtimin e Bashkisë, Veliaj po përpiqet të rimarrë në dorë administrimin dhe firmën e institucionit.
Pra, nuk po mbron më vetëm mandatin.
Po tregon se vazhdon të ketë pushtet.
Dhe e gjithë kjo ndodh ndërsa beteja e tij për masën e sigurimit vazhdon në dyert e drejtësisë.
Këtu hyn Edi Rama.
Nuk ka prova publike se kryeministri i ka dhënë Veliajt një “OK” për këto lëvizje. Nuk dimë për ndonjë marrëveshje mes tyre dhe nuk ka arsye ta shpikim.
Por ka një pyetje që nuk mund të shmanget: çfarë po bën Rama ndërkohë?
Sepse Tirana nuk është një bashki e humbur diku në hartë. Është qendra më e madhe politike, ekonomike dhe administrative e vendit. Shumica në Këshillin Bashkiak është socialiste. Qeveria është socialiste. Dhe Rama është njëkohësisht kryeministër dhe kryetar i partisë që kontrollon të dyja.
Kur Veliaj u arrestua, politika e kuptoi menjëherë se Bashkia duhej të vazhdonte punën. U krijua një mekanizëm delegimi dhe qyteti vazhdoi të funksiononte pa kryetarin fizikisht në zyrë.
Sot ai mekanizëm është çmontuar.
Dhe Rama hesht.
Heshtja nuk provon bashkëpunim. Por në politikë nuk është gjithmonë neutrale.
Ndonjëherë pushteti ushtrohet duke dhënë urdhra. Herë të tjera, duke parë çfarë po ndodh dhe duke zgjedhur të mos ndërhysh.
Për Ramën, ky pozicion ka edhe një komoditet të dukshëm.
Nëse përplaset me Veliajn, rihap një konflikt politik mbi një mandat që Gjykata Kushtetuese e ka mbrojtur.
Nëse e merr hapur në mbrojtje, merr mbi vete edhe koston politike të çështjes së tij.
Nëse qëndron mënjanë, Veliaj zhvillon betejën e vet me drejtësinë, ndërsa Rama pret rezultatin.
Deri këtu mund të ishte thjesht taktikë politike.
Problemi fillon kur faturën e kësaj taktike rrezikon ta marrë drejtësia.
Sepse përpara gjykatës po krijohet një realitet i ri: kryetari është në paraburgim, kompetencat janë përsëri tek ai dhe Tirana duhet të vazhdojë të funksionojë.
Askush nuk ka nevojë t’i thotë një gjyqtari: “Lirojeni Veliajn.”
Mjafton që mbi tavolinë të qëndrojë një pyetje tjetër:
Çfarë ndodh me Tiranën nëse nuk e lironi?
Ky është presioni pa telefon.
Nuk ka nevojë për urdhër. Nuk ka nevojë për mesazh. Madje nuk ka nevojë as për një marrëveshje të fshehtë.
Mjafton që politika ta lejojë situatën të vazhdojë.
Nëse masa ndaj Veliajt zbutet, ai mund të rikthehet në Bashki dhe socialistët shmangin një problem të madh politik.
Nëse masa nuk ndryshon dhe Bashkia fillon të ketë probleme, është shumë e lehtë që nesër të dëgjojmë argumentin: Tirana nuk funksionon sepse kryetarin po e mbajnë në burg.
Në të dyja rastet politika ka një rrëfim gati.
Drejtësisë i mbetet fatura.
Kjo është vija që Gjykata e Lartë nuk duhet ta kalojë.
Gjykata nuk ka detyrë të shpëtojë Bashkinë e Tiranës. As të zgjidhë problemet e Partisë Socialiste. Ka vetëm detyrën të zbatojë ligjin.
Nëse ekzistojnë ende kushtet konkrete që justifikojnë paraburgimin, Veliaj duhet të qëndrojë aty. Nëse ato nuk ekzistojnë më, ose mund të përballohen me një masë më të butë, masa duhet ndryshuar.
Tirana nuk duhet të hyjë fare në këtë peshore.
Sepse nëse hyn, precedenti do të jetë shumë më i rrezikshëm se vetë çështja Veliaj.
Çdo politikan i fuqishëm do të kuptojë formulën: bëje institucionin të varur nga vetja dhe pastaj përdore këtë varësi si argument kur drejtësia të trokasë në derë.
Sa më i madh pushteti, aq më e madhe mburoja.
Kjo është e kundërta e shtetit ligjor.
Dhe pikërisht këtu fillon përgjegjësia politike e Edi Ramës.
Nuk kemi nevojë të shpikim një telefonatë të fshehtë apo një marrëveshje që nuk e provojmë.
Mjafton ajo që kemi përpara.
Një kryetar në paraburgim po rimerr kontrollin e Bashkisë. Mekanizmi që e lejonte qytetin të funksiononte pa të po zhbëhet. Kryeqyteti rrezikon të bëhet pjesë e betejës së tij me drejtësinë.
Dhe njeriu më i fuqishëm politik i vendit po e sheh këtë të ndodhë.
Pa telefonuar askënd.
Por heshtja, në këtë rast, nuk është thjesht mungesë zëri. Ajo po lejon që një problem politik të shndërrohet në problem të gjykatës. Po lejon që funksionimi i kryeqytetit të përdoret si argument në një çështje ku duhet të peshojnë vetëm ligji, provat dhe rreziku konkret.
Kjo është ajo që duhet të refuzohet.
Jo sepse Veliaj duhet mbrojtur apo dënuar politikisht, por sepse asnjë kryetar bashkie nuk mund të bëhet i pazëvendësueshëm përpara drejtësisë. Dhe asnjë qeveri nuk mund të krijojë një krizë institucionale, pastaj ta përdorë atë krizë për të ndikuar mbi një vendim gjyqësor.
Nëse Tirana nuk mund të funksionojë pa një njeri që ndodhet në paraburgim, atëherë problemi nuk është vetëm te paraburgimi.
Problemi është te mënyra se si është ndërtuar pushteti.
Dhe nëse ky pushtet mund të ushtrojë presion pa telefon, atëherë drejtësia duhet të tregojë se nuk ka nevojë për një telefonatë për të thënë jo.
Sepse në fund nuk është në provë vetëm masa ndaj Erion Veliajt.
Është në provë nëse një institucion mund të mbetet i pavarur edhe kur politika i vendos përpara një qytet të tërë si barrë.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye, titulli i kësaj historie nuk është presioni mbi Tiranën.
Është presioni pa telefon.
