Qeveria ka sjellë në Kuvend një projektligj të ri që premton të heqë nga qarkullimi paratë e pistë e të parandalojë pastrimin e tyre. Në letër, dokumenti përmban rregulla mjaft strikte: ndalon pagesat me para në dorë (cash) mbi 10 mijë euro, vendos kontroll për transfertat në kriptomonedha, si dhe detyron Kadastrën të raportojë brenda 72 orëve çdo blerje apo shitje prone mbi 60 milionë lekë të vjetra.
Për një lexues që sheh lajmet zyrtare, kjo duket si një fitore e madhe e shtetit ligjor. Por nëse heqim mënjanë propagandën, lind pyetja e thjeshtë: Pse ky ligj po miratohet vetëm tani, pasi Tiranës dhe bregdetit i erdhën anë e mbanë betoni e kullat e financuara me para me origjinë të panjohur?
1. Akuzat për ndërtimin: Lavatriçja që punoi me "leje shtetërore"
Për vite me radhë, opozita, ekspertët e ekonomisë dhe raportet ndërkombëtare kanë paralajmëruar se sektori i ndërtimit në Shqipëri është kthyer në mekanizmin kryesor të riciklimit të parave të krimit dhe korrupsionit.
Çmimet absurde të banesave: Ndërsa pagat e shqiptarëve mbeten ndër më të ultat në rajon, çmimet e me metrit katror në Tiranë kapën shifra marramendëse. Si shpjegohet që kërkesa për blerje me para në dorë mbeti aq e lartë?
Laissez-faire (Lërini të ndërtojnë): Deri më sot, qeveria është mbrojtur duke thënë se ndërtimi financohet nga kreditë bankare. Por raporte të vetë Agjencisë së Inteligjencës Financiare (AIF) treguan se blerja e pronave dhe trojeve në mënyrë të dyshimtë mbetej skema kryesore e pastrimit të parave.
Tani, me ligjin e ri, qeveria po përpiqet të tregojë se po ndërmerr masa praprakisht për Moneyval-in dhe BE-në. Por kjo duket si vendosja e drynit në derë pasi hajduti ka dalë nga shtëpia.
2. Çfarë ndryshon konkretisht te ligji i ri?
Për ta bërë më të qartë, ja tri pikat ku ligji i ri preket më së shumti nga qytetari dhe biznesi:
Stop cash-it mbi 10,000 Euro: Nuk do të lejohet më blerja e asnjë malli apo shërbimi me lekë në dorë nëse kalon këtë shumë.
Kufiri te Dogana: Policia e Dogana do të kenë të drejtë të bllokojnë paratë në kufi edhe nëse keni më pak se 10,000 euro me vete, nëse dyshojnë se po i ndani paratë me copa të vogla për të fshehur prapavijën e tyre (smurfing).
Kadastra nën presion 72-orësh: Sapo të tjetërsohet një pronë me vlerë mbi ~60 mijë euro, Kadastra ka 3 ditë afat të njoftojë agjencinë e pastrimit të parave.
3. Ku qëndron dyshimi? A do të zbatohet ligji?
Problem në Shqipëri nuk ka qenë kurrë mungesa e ligjeve të bukura në letrën e shtypur, por mungesa e vullnetit për t'i zbatuar ato kundër të fortëve.
A do të kontrollohen ndërtuesit e kullave? Ligji vendos gjoba shumë të rënda, por pyetja mbetet: A do të goditen bizneset e mëdha që kanë lidhje politike apo gjobat do t'u bien mbi shpinë agjencive të vogla të pasurive të paluajtshme e noterëve të thjeshtë?
A ka kapacitet Kadastra? Një institucion që ka vuajtur historikisht nga vonesat e korrupsioni, vështirë se do të përpunojë e raportojë me saktësi brenda 72 orëve çdo transaksion të dyshimtë.
Projektligji i ri është një hap teknik i duhur për të përmbushur detyrat e shtëpisë ndaj BE-së. Por sa kohë që politika i përdor lejet e ndërtimit si motor të rritjes ekonomike pa pyetur për burimin e kapitalit, çdo ligj i ri rrezikon të mbetet thjesht një ambalazh i bukur për të mbuluar realitetin e hidhur.
Sektori i ndërtimit në Shqipëri vazhdon të ngrejë pikëpyetje të mëdha sa i përket ndikimit të parave të dyshimta në çmimet e strehimit. Për më shumë rreth kësaj teme, mund të ndiqni këtë shpjegim mbi ndikimin e pastrimit të parave në çmimet e banesave, ku analizohet se si rritja e papërballueshme e çmimeve po prek drejtpërdrejt qytetarët dhe po nxit largimin e të rinjve nga kryeqyteti.
