Nga Agim Baçi
Gabriel García Márquez e shndërron “Vjeshtën e Patriarkut” në një nga romanet më të fuqishme mbi natyrën shkatërrimtare të pushtetit absolut. Agim Baçi, në këtë shkrim, ndalet te mënyra se si autori ndërton portretin e Patricio Aragones, një ish-ushtarak që fillimisht sjell triumf për bashkëqytetarët e tij, por më pas kthehet në mishërimin e një pushteti që njeh vetëm veten.
Patriarku është njeriu që, pasi i duhet vendit, përfundon duke e dashur atdheun vetëm për vete. Ai beson vetëm gjeneralin Rodrigo de Aguilar, të cilit i beson postin e ministrit të Mbrojtjes, drejtimin e shërbimit sekret dhe komandën e gardës presidenciale. Ndoshta pikërisht sepse gjenerali ka humbur krahun e djathtë duke çmontuar dinamit dhe nuk përbën më asnjë kërcënim për të. Është i vetmi njeri që lejohet ta mundë patriarkun në domino.
Márquez e vendos patriarkun në mbretërinë e mosbesimit të plotë, të rrethuar nga njerëz që ushqehen vetëm nga interesi dhe që, pikërisht për këtë arsye, e izolojnë gjithnjë e më shumë nga realiteti. Në këtë rrugëtim ndërtohet “vjeshta” e tij, një stinë ku bien, një nga një, gjethet e normales.
“… do të mbaj vetëm gardën presidenciale që janë njerëz të drejtë dhe trima dhe nuk do të emëroj më as kabinet qeveritar, ç’dreqin duhet, vetëm një ministër të mirë të Shëndetësisë, i vetmi që nevojitet në jetë, dhe ndoshta një tjetër që të ketë shkrim të bukur për shkresat që do të duhen… dhe vetëm unë mjaftoj e teproj për të komanduar deri sa të kalojë sërish kometa…”
Diktatori arrin deri aty sa sajon dy herë vdekjen e tij për të zbuluar se kush gëzohet, vetëm që më pas të pastrojë edhe më tej rrugën drejt shkretëtirës së vetmisë.
Loja e tij me vdekjen shënon fazën më të errët të pushtetit, ku perversiteti bëhet mënyra e vetme e të jetuarit. Edhe e ëma, Bendición Alvarado, që dikur kishte brohoritur me krenari: “Po ta kisha ditur që im bir do të bëhej president i republikës, do ta kisha dërguar në shkollë”, përfundon e mënjanuar në një rezidencë të largët, duke i çuar fshehurazi të birit lëng tamarindash, ndërsa shkon drejt fundit të jetës.
Ndërkohë, Leticia Nazareno mbetet e vetmja grua që arrin ta urdhërojë patriarkun, pa e zotëruar kurrë në shtrat, aty ku ai kërkon të jetojë vetëm në magjitë e dëshirave dhe fantazive të tij.
Me stilin e tij të pangatërrueshëm, Márquez tregon se zgjerimi i pushtetit dhe izolimi nga realiteti ecin gjithmonë bashkë. Çdo mur që ngre diktatori për të mbrojtur pushtetin, bëhet edhe një mur më shumë i vetmisë së tij. Kështu ndodh me ata që vijnë në emër të lirisë dhe përfundojnë si tiranë.
Në fund, mbetet vetëm murtaja e pushtetit, që sjell peshën e rrëzimit. Dritaret mund të mbeten hapur, era mund të fryjë, por nuk arrin të largojë kalbëzimin. Lopët që parakalojnë në pallatin presidencial bëhen metafora e banalitetit të pushtetit të pakufishëm, ku njeriu nuk njeh më askënd dhe askush nuk e njeh më atë.
“Vjeshta e Patriarkut” nuk është vetëm një roman. Është një poemë mbi natyrën njerëzore, mbi mënyrën se si diktatura mposht instinktet më të mira dhe nxjerr në sipërfaqe errësirën, perversitetin, dyshimin dhe vetminë. Romani është ndërtuar si një fjali e gjatë, me pak shenja pikësimi, duke ia lënë lexuesit detyrën të vendosë ritmin dhe kuptimin, ashtu si në vetë jetën.
I sjellë mjeshtërisht në shqip nga Mira Meksi dhe botuar nga “Onufri”, “Vjeshta e Patriarkut” mbetet një nga veprat më të mëdha të Gabriel García Márquez, një murale e gjallë e gjuhës dhe mendimit, ku pushteti shfaqet si forca që përpiqet të mposhtë njeriun, duke e ushqyer vetëm me dyshim – burimin që helmon shpirtin njerëzor.
