“A e vret ndonjëherë mendjen sa e çuditshme është e gjitha kjo? Trupat tanë kanë qepalla dhe buzë, që ndonjëherë mund të mbyllen nga jashtë, e të tjera herë mund të kyçen fort nga brenda”.
Orët e greqishtes (Greek Lessons), Han Kang
Ka libra që vazhdojnë të na shoqërojnë shumë kohë pasi kemi kthyer faqen e fundit. Janë ata libra që duket sikur hedhin dritë mbi pyetje që njerëzimi i ka mbartur me vete prej shekujsh. Orët e greqishtes (Greek Lessons) i Han Kangut është një prej tyre, një libër prej të cilit nuk po arrij të shkëputem.
Në sy të parë, romani bën fjalë për një grua e cila ka humbur të folurin dhe për një burrë i cili po humbet pak e nga pak shikimin. Mirëpo, ta përshkruash kaq thjesht është si ta përshkruash një shtëpi vetëm nga porta. Romani nuk merret aq me të folurin dhe të parin, sa me atë që mbetet nga lidhja njerëzore kur aftësitë që na lidhin me botën dhe na ndihmojnë të orientohemi brenda saj fillojnë të zbehen.
Simbolika është e vështirë të mos vërehet. Njëri personazh shkëputet nga gjuha, tjetri nga perceptimi. Njëra përpiqet të shprehet, ndërsa tjetri të shohë qartë atë që ka përballë. Së bashku, ata banojnë brenda një hapësire që për lexuesin modern tëhuajësohet gjithnjë e më shumë; është hapësirë ku komunikimi nuk mund të merret më si diçka e natyrshme.
Teksa lexoja, vazhdimisht më shkonte mendja te bota e punës, ku komunikimi shpesh futet në të njëjtin grup me aftësitë teknike në vend se të konsiderohet aftësi e veçantë që na bën thellësisht njerëzorë. Flasim për strategji komunikimi, kanale komunikimi, plane komunikimi dhe përpiqemi të masim kompetencat e komunikimit. Megjithatë, nën të gjitha këto telashe praktike, fshihet e vërteta më e thellë: komunikimi ka qenë gjithmonë kontekstual dhe i papërsosur.
Historia e njerëzimit mund të shihet, pjesërisht, si historia e përpjekjeve tona për ta kapërcyer këtë papërsosmëri. Çdo fjalë që përdorim është akt përkthimi, përpjekje për ta shndërruar mendimin, ndjenjën apo përvojën krejtësisht personale në diçka që personi tjetër të mund ta kuptojë. Edhe pse ky përkthim nuk është kurrë i plotë. Sado me kujdes t’i përzgjedhim fjalët, gjithmonë ka copëza që nuk mund të transferohen. Ka kujtime që i rezistojnë përshkrimit, emocione që tejkalojnë fjalorin dhe ndjesi intuitive që avullojnë në çastin kur përpiqemi t’i artikulojmë.
Gruaja në qendër të romanit e mishëron këtë mëdyshje në formën më të skajshme. Heshtja e saj nuk është thjesht gjendje mjekësore. Ajo shndërrohet në simbol të kufijve të vetë gjuhës. Duke humbur të folurin, ajo zbulon brishtësinë që shumica prej nesh e kalojmë jetën në përpjekje për ta fshehur. Supozojmë se, për sa kohë zotërojmë gjuhën, zotërojmë edhe mirëkuptimin. Libri e sfidon këtë bindje. Aftësia për të folur nuk është e njëjtë me aftësinë për të komunikuar, ashtu si aftësia për të dëgjuar nuk garanton se kemi vënë vërtet veshin, as që aftësia për të parë do të thotë domosdoshmërisht se kemi përjetuar.
Mënyra se si romani e paraqet greqishten e lashtë, një “gjuhë të vdekur”, si prani thellësisht simbolike, e thellon edhe më tej këtë reflektim. Libri na rikujton se gjuha mbijeton jo ngaqë mbetet e pandryshuar, por sepse evoluon, transformohet dhe lë gjurmë te brezat që vijnë. Komunikimi njerëzor ndjek model të ngjashëm. Çdo përpjekje për t’u shprehur është domosdoshmërisht e paplotë, por pikërisht kjo paplotësi na shtyn të kërkojmë fjalë më të mira, metafora më të pasura dhe forma më të thella të të kuptuarit.
Në jetën profesionale ekziston prirja që keqkuptimet të konsiderohen mangësi. Ne vlerësojmë efikasitetin dhe pasigurinë e të shprehurit e trajtojmë si diçka që duhet eliminuar. Po sikur të pranonim një tjetër këndvështrim? Po sikur pamundësia e të kuptuarit të përsosur të mos ishte defekt i gjendjes njerëzore, por një nga tiparet tona themelore? Po sikur paaftësia jonë për të banuar plotësisht në përvojën e tjetrit të ishte pikërisht ajo që i jep jetë kureshtjes, empatisë, të nxënit dhe, në fund, lidhjes së vërtetë njerëzore?
Ja dhe një tjetër mendim: nëse mirëkuptimi i plotë do të ishte i mundur, a do të bëhej dialogu i panevojshëm? Nuk do të kishim më arsye të bënim pyetje, as nevojë të shpjegonim veten, as mundësi të zbulonim këndvështrime të tjera përtej tonave. Distanca që tani ndan vetëdijen e një individi nga ajo e tjetrit thjesht do të shpërbëhej. Megjithatë, është pikërisht kjo distancë që e bën komunikimin kuptimplotë. Çdo bisedë bëhet përpjekje për të kapërcyer hendekun që nuk mund të mbyllet kurrë plotësisht.
Këtu, romani Orët e greqishtes e kapërcen melankolinë. Ai përshkohet nga humbja, por nuk është libër dëshpërimi. Në thelb të romanit hedh rrënjë besimi i thellë te aftësia njerëzore për t’u përshtatur. Përballë zhdukjes së mënyrave të njohura të lidhjes me tjetrin, personazhet vazhdojnë të kërkojnë mënyra të reja. Ata zbulojnë se komunikimi shtrihet përtej të folurit, përtej shikimit dhe ndoshta edhe përtej vetë gjuhës. Vëmendja, prania, durimi dhe kujdesi shfaqen si forma të mirëkuptimit jo më pak të rëndësishme se fjalët.
Mësimi për komunikimin në vendin e punës nuk është thjesht të përpiqemi të komunikojmë më me efektivitet, por t’i qasemi komunikimit me më shumë përulësi dhe njerëzi. Jemi shumë më pak transparentë ndaj njëri-tjetrit sesa mendojmë. Pas çdo email-i, kontributi në mbledhje, mosmarrëveshjeje apo çasti heshtjeje fshihet bota e brendshme e secilit, të cilën nuk mund ta njohim kurrë plotësisht. Sfida nuk është ta pushtojmë atë mister, por të mbetemi kureshtarë ndaj tij.
Romani i Han Kangut na kujton se komunikimi nuk është problem që njerëzimi do ta zgjidhë ndonjë ditë. Ai është akt i vazhdueshëm afrimi me njëri-tjetrin, pa mbërritur kurrë plotësisht. Keqkuptohemi, sqarohemi, rivlerësojmë mendimet tona dhe përpiqemi sërish. Në këtë kuptim, kufizimet e komunikimit nuk janë pengesa për evolucionin njerëzor, por janë vetë kushtet që e bëjnë atë të mundur. Ato na shtyjnë të shpikim vazhdimisht mënyra të reja për t’u lidhur me njëri-tjetrin.
Ndoshta kjo është arsyeja pse libri mbeti me mua. Ai më përballi me vetminë si pjesë e qenies njeri, duke më zbuluar në të njëjtën kohë bukurinë e jashtëzakonshme të përpjekjeve tona për ta kapërcyer atë lloj vetmie. Gjuha mund të mos e ndërtojë kurrë plotësisht urën mbi hendekun që na ndan, por dëshira për ta ndërtuar atë lloj ure mbetet një nga arritjet më të jashtëzakonshme të njerëzimit.
