Hungaria ka hapur për publikun dokumentet e ish-shërbimeve sekrete komuniste, duke bërë të kërkueshme të dhënat e rreth 60 mijë personave të regjistruar në arkivat e policisë politike. Ndërsa Budapesti publikon emra, pseudonime dhe dokumente rekrutimi, Shqipëria, 35 vjet pas rënies së diktaturës, ende nuk ofron një akses të ngjashëm publik në dokumentacionin e ish-Sigurimit të Shtetit.
Më 4 nëntor 2026, në 70-vjetorin e shtypjes së Revolucionit Hungarez të vitit 1956, autoritetet hungareze nisën publikimin e dokumenteve të shërbimeve të sigurimit që vepruan gjatë regjimit komunist, nga strukturat staliniste deri te policia politike e viteve të mëvonshme.
Dokumentet janë të aksesueshme falas në platformën online nyitottaktak.hu, ku qytetarët mund të kërkojnë sipas emrit, datëlindjes, pseudonimit operativ dhe të dhënave të tjera identifikuese.
Në fazën e parë janë publikuar kartelat e regjistrimit të personave të rrjetit, regjistrat e rekrutimit të viteve 1957–1962 dhe të dhënat e ruajtura në regjistrat elektronikë të ish-shërbimeve sekrete.
Në total, bëhet fjalë për rreth 55–60 mijë emra.
Faza e dytë parashikon publikimin gradual, deri më 25 shkurt 2027, të mbi 9 mijë dosjeve të rekrutimit, të cilat përmbajnë informacione më të hollësishme mbi mënyrën se si policia politike identifikonte, rekrutonte dhe përdorte bashkëpunëtorët.
Megjithatë, jo të gjitha dokumentet do të publikohen në internet. Dosjet operative që përmbajnë raportimet mbi personat e survejuar do të vazhdojnë të kenë kufizime aksesi, për të mbrojtur të dhënat personale të viktimave.
Autoritetet hungareze kanë sqaruar gjithashtu se prania e një emri në regjistra nuk provon automatikisht bashkëpunim aktiv me policinë politike. Disa persona mund të jenë regjistruar si objektiva rekrutimi ose të kenë refuzuar bashkëpunimin.
Po Shqipëria?
Në Shqipëri, përpjekjet për hapjen e dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit kanë kaluar përmes debateve dhe përplasjeve politike që prej vitit 1991.
Nismat e lustracionit të viteve 1995 dhe 2008 nuk arritën të krijonin një proces të qëndrueshëm të ballafaqimit me të kaluarën.
Ligji nr. 45/2015 dhe krijimi i Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit sollën zgjerimin e së drejtës së informimit. Ndryshimet ligjore të viteve 2020 dhe 2022 lehtësuan më tej aksesin dhe verifikimet.
Autoriteti ka ndërmarrë edhe procese deklasifikimi dhe digjitalizimi të dokumenteve. Sipas raportit të tij vjetor, gjatë vitit 2024 këto procese u katërfishuan krahasuar me vitin 2023.
Por modeli shqiptar vazhdon të jetë i ndryshëm nga ai që Hungaria ka nisur të zbatojë.
Në Shqipëri, qytetarët, studiuesit dhe gazetarët duhet të paraqesin kërkesa pranë Autoritetit dhe t’u nënshtrohen procedurave ligjore të shqyrtimit të dokumentacionit. Nuk ekziston një bazë publike online e krahasueshme me platformën hungareze, ku kushdo mund të kërkojë drejtpërdrejt në regjistrat e ish-bashkëpunëtorëve.
Dallimi nuk është thjesht teknik. Ai lidhet me mënyrën se si një shoqëri përballet me mekanizmat e represionit, me të drejtat e viktimave dhe me përgjegjësitë e atyre që i shërbyen diktaturës.
Hungaria, pas dekadash debatesh, ka vendosur të hapë regjistrat e policisë politike për publikun. Në Shqipëri, 35 vjet pas rënies së komunizmit, pyetja mbetet: kur do të kenë qytetarët mundësinë të kërkojnë drejtpërdrejt në arkivat e ish-Sigurimit të Shtetit, pa kaluar përmes procedurave individuale të aksesit?
Burimet:
* Qeveria hungareze, 4 nëntor 2026: https://kormany.hu/ugynokaktak
* Arkivi publik hungarez: https://nyitottaktak.hu
* Telex, 4–5 nëntor 2026.
* Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit: Ligji nr. 45/2015, i ndryshuar, dhe raporti vjetor 2024.
