Greqia, Qiproja dhe Izraeli kanë dalë me një qëndrim të përbashkët kundër marrëveshjes detare mes Turqisë dhe Libisë, duke e cilësuar atë në kundërshtim me të drejtat sovrane të vendeve të tjera të Mesdheut Lindor. Deklarata është bërë pas një takimi trepalësh të zyrtarëve të lartë të mbrojtjes në Athinë, më 5 nëntor, ku u diskutua edhe zgjerimi i bashkëpunimit ushtarak dhe mbrojtja e infrastrukturës strategjike.
Sipas gazetës greke Kathimerini, përfaqësuesit e ministrive të Mbrojtjes të tri vendeve kundërshtuan memorandumin e nënshkruar në vitin 2019 mes Ankarasë dhe qeverisë libiane të Tripolit, i cili përcakton kufij të juridiksionit detar në Mesdhe.
Athina, Nikozia dhe Tel Avivi argumentojnë se marrëveshja cenon të drejtat sovrane të shteteve të treta dhe shpërfill parimet e së drejtës ndërkombëtare për përcaktimin e kufijve detarë.
Në deklaratën e përbashkët, tri vendet theksuan se memorandumi turko-libian nuk mund të krijojë detyrime apo pasoja ligjore për shtete që nuk janë pjesë e tij.
Qëndrimi vjen pas një zhvillimi të rëndësishëm të 20 tetorit, kur Parlamenti i Libisë Lindore miratoi marrëveshjen e vitit 2019, duke ndryshuar qëndrimin e mëparshëm kundërshtues.
Ky vendim ka shkaktuar reagime nga Greqia, Qiproja dhe Egjipti, të cilat argumentojnë se përcaktimi i kufijve detarë nuk merr parasysh të drejtat e ishujve grekë, veçanërisht Kretës dhe ishujve të Egjeut juglindor.
Nga ana tjetër, Turqia e mbron marrëveshjen, duke pretenduar se ajo është në përputhje me të drejtat e saj detare dhe me marrëdhëniet dypalëshe me Libinë.
Përplasja ka rëndësi të veçantë për shfrytëzimin e burimeve energjetike në Mesdheun Lindor, ku disa shtete synojnë të zhvillojnë projekte të kërkimit dhe transportit të gazit natyror.
Përveç kundërshtimit të marrëveshjes me Turqinë, takimi i Athinës u përqendrua edhe te zgjerimi i bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes.
Përfaqësuesit e Greqisë, Qipros dhe Izraelit ranë dakord të shqyrtojnë krijimin e një grupi të përbashkët pune për industrinë ushtarake, me qëllim zhvillimin e teknologjive, sistemeve dhe kapaciteteve të reja mbrojtëse.
Bashkëpunimi synon të përfshijë kërkimin shkencor, prodhimin e pajisjeve ushtarake, shkëmbimin e ekspertizës dhe përmirësimin e ndërveprimit mes forcave të armatosura.
Në diskutime u përfshinë edhe siguria e rrugëve detare, mbrojtja e infrastrukturës kritike, përgatitja për fatkeqësitë natyrore dhe koordinimi në situata emergjente.
Tri vendet identifikuan terrorizmin, përhapjen e armëve të avancuara dhe veprimtaritë destabilizuese të aktorëve shtetërorë dhe joshtetërorë si disa prej kërcënimeve kryesore për rajonin.
Një tjetër pikë e rëndësishme e deklaratës ishte mbështetja për sovranitetin, pavarësinë dhe integritetin territorial të Republikës së Qipros, në përputhje me rezolutat e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Greqia, Qiproja dhe Izraeli kundërshtuan gjithashtu përdorimin e kërcënimeve ushtarake, veprimet shtrënguese dhe pretendimet e njëanshme territoriale që mund të destabilizojnë Mesdheun Lindor.
Palët theksuan rëndësinë e lirisë së lundrimit dhe sigurisë së korridoreve energjetike që lidhin Europën me Lindjen e Mesme.
Bashkëpunimi mes Athinës, Nikozisë dhe Tel Avivit është forcuar gjatë viteve të fundit, veçanërisht në fushat e mbrojtjes, teknologjisë dhe energjisë.
Takimi i 5 nëntorit mbështetet në deklaratën e përbashkët të miratuar gjatë samitit të udhëheqësve të tri vendeve në Jerusalem, më 22 dhjetor 2025.
Në këtë kuadër, Greqia dhe Izraeli kanë zgjeruar bashkëpunimin në sistemet e mbrojtjes ajrore, armatimet dhe stërvitjet ushtarake.
Një nga projektet kryesore është sistemi i mbrojtjes ajrore Achilles Shield, i projektuar për të forcuar mbrojtjen greke kundër avionëve, raketave dhe dronëve.
Marrëdhëniet strategjike mes Greqisë dhe Izraelit përfshijnë gjithashtu bashkëpunimin për sigurinë detare dhe projektet e ndërlidhjes energjetike.
Megjithatë, deklarata e fundit mund të shtojë tensionet diplomatike me Ankaranë, e cila e konsideron marrëveshjen me Libinë një element të rëndësishëm të politikës së saj në Mesdheun Lindor.
Takimi nuk ka prodhuar ndonjë vendim për ndërhyrje ushtarake apo veprim të drejtpërdrejtë kundër Turqisë. Bëhet fjalë për një qëndrim të përbashkët diplomatik dhe për plane të zgjerimit të bashkëpunimit mbrojtës.
Krijimi i një fronti më të koordinuar mes Greqisë, Qipros dhe Izraelit sinjalizon se mosmarrëveshjet për kufijtë detarë dhe burimet energjetike do të mbeten në qendër të zhvillimeve strategjike në Mesdheun Lindor.
Burimet e cituara: Kathimerini dhe To Vima
