Një debat i rëndësishëm ka përfshirë komunitetin shkencor ndërkombëtar mbi mënyrën se si diagnostikohet autizmi dhe nëse koncepti i spektrit është zgjeruar aq shumë sa po krijon vështirësi në përcaktimin e nevojave të personave të prekur.
Në qendër të diskutimit janë disa prej studiuesve që kanë kontribuar në zhvillimin e njohurive moderne mbi autizmin, përfshirë psikologen Uta Frith, e cila ka luajtur një rol të rëndësishëm në studimin e kësaj gjendjeje neurozhvillimore. Në një analizë të publikuar nga The Guardian, Frith shpreh shqetësimin se përdorimi gjithnjë e më i gjerë i termit autizëm mund të krijojë paqartësi mes personave me nevoja shumë të ndryshme për mbështetje.
Sipas saj, dikur diagnoza lidhej kryesisht me persona që kishin vështirësi të konsiderueshme në komunikim, ndërveprim social dhe zhvillim, ndërsa sot ajo përfshin edhe shumë të rritur që kanë aftësi të mira gjuhësore dhe intelektuale, por përjetojnë vështirësi të tjera. Frith argumenton se zgjerimi i konceptit mund të rrezikojë që personat me nevoja intensive për përkujdesje të mbeten në hije, veçanërisht kur shërbimet shëndetësore dhe sociale kanë burime të kufizuara.
Një tjetër çështje që ajo ngre lidhet me diagnostikimin në moshë të rritur dhe ndikimin e rrjeteve sociale në mënyrën se si njerëzit i interpretojnë sjelljet dhe përvojat e tyre. Megjithatë, këto qëndrime kundërshtohen nga studiues dhe përfaqësues të komunitetit autik, të cilët theksojnë se për shumë vite kriteret diagnostikuese kanë qenë tepër të ngushta.
Sipas tyre, shumë persona, veçanërisht vajza dhe gra, nuk janë identifikuar gjatë fëmijërisë, sepse mënyra se si shfaqeshin karakteristikat e autizmit nuk përputhej me modelet tradicionale të diagnostikimit. Mjekja dhe aktivistja Mary Doherty argumenton se njohja më e gjerë e autizmit ka ndihmuar njerëz që për vite me radhë nuk arrinin të kuptonin vështirësitë e tyre. Për këta persona, marrja e një diagnoze në moshë të rritur mund të sjellë një shpjegim për përvojat e mëparshme dhe të ndihmojë në sigurimin e mbështetjes së përshtatshme.
Në debat është përfshirë edhe studiuesi Simon Baron-Cohen, i cili sugjeron se mund të jetë e nevojshme një ndarje më e saktë në nëngrupe, për të kuptuar më mirë dallimet mes personave në spektër.
Ai thekson se njerëzit mund të kenë karakteristika të përbashkëta, por nevojat e tyre për mbështetje ndryshojnë ndjeshëm.
Nga ana tjetër, psikologia Francesca Happé paralajmëron se ndarja në kategori të ngurta mund të krijojë probleme të tjera, pasi aftësitë dhe nevojat e një personi mund të ndryshojnë gjatë jetës.
Debati zhvillohet në një kohë kur numri i diagnozave të autizmit është rritur në shumë vende, duke nxitur diskutime mbi ndërgjegjësimin, kriteret diagnostikuese dhe aksesin në shërbime.
Ekspertët theksojnë se rritja e numrit të diagnozave nuk do të thotë automatikisht se autizmi po bëhet biologjikisht më i përhapur. Ajo mund të ndikohet nga përmirësimi i identifikimit, ndryshimet në kriteret diagnostikuese dhe njohja më e mirë e mënyrave të ndryshme të shfaqjes së tij. Një shqetësim i veçantë lidhet me familjet e fëmijëve që kanë nevojë për mbështetje të vazhdueshme, përfshirë ndihmë në komunikim, kujdesin personal dhe aktivitetet e përditshme. Për këto familje, debati mbi terminologjinë ka pasoja praktike, pasi lidhet me financimin e shërbimeve, terapive dhe kujdesit afatgjatë. Pavarësisht dallimeve në qëndrime, një pikë e përbashkët mes shumë specialistëve është nevoja për të shmangur përgjithësimet dhe për të siguruar që çdo person të marrë mbështetje sipas nevojave individuale.
Diskutimi nuk vë në dyshim ekzistencën e autizmit, por mënyrën se si duhet të kuptohet dhe të klasifikohet një spektër shumë i gjerë përvojash dhe nevojash.
Burimi: The Guardian, 1 nëntor 2026.
