Viruset dhe bakteret mund të udhëtojnë sot nga një kontinent në tjetrin brenda pak orësh, duke përhapur infeksione përpara se të shfaqen simptomat e para. Por shkencëtarët sqarojnë se nuk janë mikroorganizmat që janë bërë biologjikisht më të shpejtë. Është mënyra jonë e jetesës që ua ka lehtësuar përhapjen.
Një udhëtim me avion, një anije turistike apo qëndrimi në një ambient të mbipopulluar mund të mjaftojë për të krijuar kushtet e përhapjes së shpejtë të një infeksioni. Në korrik, 120 pasagjerë të një anijeje turistike u infektuan me norovirus, ndërsa së fundmi një fluturim i kompanisë Eurowings nga Rodosi drejt Dyseldorfit u përball me një situatë të ngjashme.
Norovirusi, i njohur nga ekspertët edhe si “Ferrari i viruseve”, për shkak të aftësisë së tij për t’u përhapur me shpejtësi, është vetëm një shembull i rrezikut që paraqesin infeksionet në një botë gjithnjë e më të ndërlidhur.
Në një analizë të publikuar nga gazeta italiane La Repubblica, virologu Fabrizio Pregliasco, drejtor sanitar i spitalit Galeazzi Sant’Ambrogio në Milano, shpjegon se ndryshimi kryesor nuk qëndron te vetë viruset, por te shpejtësia me të cilën lëvizin njerëzit.
“Viruset dhe bakteret sot mund të përhapen në botë shumë më shpejt se në të kaluarën, por jo sepse janë bërë biologjikisht më të shpejtë. Është bota që ka përshpejtuar qarkullimin e tyre”, shpjegon ai.
Në të kaluarën, një agjent infektiv mund të kërkonte javë apo muaj për të mbërritur në një kontinent tjetër. Sot, falë fluturimeve ndërkombëtare, një person i infektuar mund të përshkojë planetin në më pak se 24 orë, shpesh përpara se të kuptojë se është i sëmurë.
Kjo krijon kushte të favorshme për përhapjen e gripit, fruthit dhe shumë infeksioneve të tjera.
Por transporti ajror nuk është faktori i vetëm. Urbanizimi, përqendrimi i popullsisë në qytete të mëdha, tregtia ndërkombëtare dhe ndryshimet klimatike po ndikojnë gjithashtu në qarkullimin e patogjenëve.
Rritja e temperaturave dhe ndryshimet e reshjeve mund të zgjerojnë zonat ku jetojnë mushkonjat që transmetojnë sëmundje si dengue dhe chikungunya. Ndërkohë, shpyllëzimi dhe ndërhyrjet në ekosisteme shtojnë mundësitë e kontaktit mes njerëzve dhe kafshëve, duke krijuar kushte për transmetimin e infeksioneve nga një specie te tjetra.
Megjithatë, eksperti thekson se shpejtësia me të cilën një virus arrin në një territor të ri nuk është e njëjtë me aftësinë e tij për t’u transmetuar nga një person te tjetri. Kjo e fundit varet nga karakteristikat biologjike të patogjenit, imuniteti i popullsisë dhe kushtet mjedisore e sociale.
Historia e pandemive e dëshmon ndryshimin. Murtajës mesjetare iu deshën vite për t’u përhapur në Europë, ndërsa SARS-CoV-2 arriti në shumë kontinente brenda pak javësh. Megjithëse bëhet fjalë për sëmundje dhe periudha të ndryshme, krahasimi tregon ndikimin e madh të lëvizshmërisë moderne.
Nga ana tjetër, sot ekzistojnë mjete shumë më të zhvilluara për parandalimin dhe kontrollin e infeksioneve, përfshirë vaksinat, diagnostikimin molekular, antibiotikët për infeksionet bakteriale dhe sistemet ndërkombëtare të monitorimit epidemiologjik.
Simptomat që mund të paralajmërojnë një infeksion
Sipas ekspertëve, temperatura nuk është gjithmonë shenja e parë e një infeksioni dhe në disa raste mund të mungojë plotësisht.
Lodhja e pazakontë, dobësia dhe ndjesia e përgjithshme e sëmundjes mund të jenë sinjalet e para se sistemi imunitar po reagon ndaj një patogjeni.
Temperatura dhe të dridhurat tregojnë një përgjigje të mundshme inflamatore, ndërsa dhimbjet e muskujve dhe kyçeve janë të zakonshme në infeksione virale si gripi dhe Covid-19.
Dhimbja e fytit, kolla dhe rrjedhja e hundëve mund të lidhen me infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes. Zmadhimi i nyjeve limfatike mund të jetë gjithashtu një reagim i organizmit ndaj infeksionit.
Të përzierat, të vjellat dhe diarreja janë simptoma të mundshme të infeksioneve gastrointestinale, ndërsa skuqja, ënjtja, dhimbja dhe nxehtësia në një zonë të caktuar të trupit mund të tregojnë një infeksion lokal.
Megjithatë, asnjëra prej këtyre shenjave, e marrë veçmas, nuk mjafton për të konfirmuar një infeksion.
Si të dallojmë një infeksion viral nga ai bakterial?
Pregliasco paralajmëron se dallimi nuk mund të bëhet gjithmonë vetëm në bazë të simptomave.
Edhe temperatura e lartë, sekrecionet me ngjyrë apo pllakat në fyt nuk provojnë domosdoshmërisht praninë e një infeksioni bakterial.
Kur është e nevojshme, mjeku mund të kërkojë analiza gjaku, matjen e proteinës C-reaktive (CRP), tamponë ose ekzaminime mikrobiologjike. Por asnjë parametër i vetëm nuk garanton një dallim të sigurt në çdo rast.
Vëmendje e veçantë duhet treguar kur temperatura vazhdon për një kohë të gjatë, gjendja e përgjithshme përkeqësohet ose simptomat bëhen më intensive.
Vështirësitë e theksuara në frymëmarrje, konfuzioni i papritur, dhimbja e gjoksit apo përkeqësimi i rëndë i gjendjes shëndetësore kërkojnë ndihmë urgjente mjekësore.
Eksperti kujton gjithashtu se disa infeksione mund të zhvillohen pa simptoma të dukshme, duke e bërë edhe më të rëndësishëm parandalimin.
Mesazhi kryesor është se përhapja globale e infeksioneve duhet të shoqërohet me një sistem global parandalimi, bazuar në qasjen One Health, e cila e trajton shëndetin e njerëzve, kafshëve dhe mjedisit si pjesë të së njëjtës sfidë.
“Viruset dhe bakteret nuk kanë mësuar të vrapojnë më shpejt. Jemi ne që kemi ndërtuar një botë ku ato mund të udhëtojnë me shpejtësi”, thekson Pregliasco.
Ai paralajmëron gjithashtu kundër përdorimit automatik të antibiotikëve, të cilët nuk veprojnë ndaj viruseve dhe nuk janë zgjidhje për çdo shqetësim shëndetësor.
Burimi: La Repubblica, 30 tetor 2026.
