Një ekspozitë e re në Britaninë e Madhe po hedh dritë mbi një anë pak të njohur të jetës së disa prej shkrimtarëve, piktorëve dhe intelektualëve më të rëndësishëm të shekullit XX: marrëdhënien e tyre me shëndetin mendor, trajtimet psikiatrike dhe paragjykimet e kohës.
Ekspozita, e titulluar Mad Bloomsbury, hapet më 4 nëntor në Charleston, pranë qytetit Lewes, dhe shqyrton historinë e grupit të famshëm Bloomsbury, ku bënin pjesë shkrimtarja Virginia Woolf, piktorja Vanessa Bell, artisti Duncan Grant dhe ekonomisti John Maynard Keynes.Sipas një analize të publikuar nga The Guardian, ekspozita synon të tregojë se këta artistë nuk u përballën thjesht me probleme të shëndetit mendor, por ndikuan edhe në mënyrën se si shoqëria britanike filloi t'i kuptonte dhe t'i trajtonte ato.
Virginia Woolf, një nga shkrimtaret më të rëndësishme të modernizmit, përjetoi episode të rënda të shqetësimeve psikologjike gjatë jetës së saj.
Në vitin 1941, ajo i dha fund jetës duke u mbytur në lumin Ouse, një ngjarje që shpesh është lidhur me imazhin e artistit të jashtëzakonshëm që vuan psikologjikisht.
Por kuratorët e ekspozitës kërkojnë të sfidojnë pikërisht këtë interpretim. Sipas tyre, problemet e shëndetit mendor nuk duhet të romantizohen si burim i domosdoshëm i krijimtarisë artistike, por të kuptohen në kontekstin shoqëror, mjekësor dhe historik të kohës.
Kuratorja Hazel McMichael shpjegon se grupi Bloomsbury përbën një rast të veçantë për të studiuar marrëdhënien mes artit, psikanalizës dhe përvojave psikologjike.
Ekspozita përfshin dokumente, fotografi, piktura dhe objekte personale që tregojnë mënyrat e ndryshme se si trajtoheshin njerëzit me probleme të shëndetit mendor.
Një nga historitë më prekëse është ajo e piktores Helen Coombe, e cila studioi në Akademinë Mbretërore të Arteve dhe pati një fillim premtues të karrierës.
Megjithatë, pasi u shtrua në një institucion psikiatrik në York, ajo kaloi 26 vitet e fundit të jetës në atë institucion.Punimet e saj, përfshirë vizatime dhe projekte për xhama dekorativë, janë pjesë e ekspozitës.
Historia e Coombe ngre pyetjen se si mund të kishte evoluar karriera e saj nëse do të kishte pasur mundësi të vazhdonte jetën artistike jashtë institucionit.Ekspozita tregon gjithashtu dallimet e mëdha shoqërore në trajtimin e problemeve psikologjike.
Ndërsa Virginia Woolf kishte mundësi të merrte përkujdesje private në shtëpi dhe të vazhdonte krijimtarinë, njerëz me më pak të ardhura shpesh përfundonin në institucione ku kushtet dhe mundësitë ishin shumë më të kufizuara.
Një tjetër histori është ajo e Mary Elizabeth Wilson, e cila punonte si shërbyese për Vanessa Bell dhe përfundoi në një institucion pas një periudhe shqetësimesh të rënda psikologjike.Përvoja e saj u përshkrua më vonë nga Bell në një tekst që pasqyronte edhe paragjykimet e klasës së privilegjuar ndaj njerëzve me probleme mendore.
Por ekspozita nuk ndalet vetëm te përvojat personale.Ajo shqyrton edhe ndikimin që anëtarët e Bloomsbury patën në përhapjen e teorive të psikanalistit Sigmund Freud në botën anglishtfolëse.
Shtëpia botuese Hogarth Press, e themeluar nga Virginia Woolf dhe bashkëshorti i saj Leonard, botoi veprat psikologjike të Freud, të redaktuara në anglisht nga James Strachey.
Përkthimet e Strachey ndikuan në terminologjinë moderne të psikanalizës, përfshirë përdorimin e termave latinë ego dhe id. Sipas kuratorëve, këto zgjedhje gjuhësore ndikuan në mënyrën se si konceptet e Freud u kuptuan dhe u përdorën më pas në psikologji.
Ekspozita trajton edhe një aspekt problematik të historisë së grupit: qëndrimet e disa anëtarëve ndaj eugjenikës, një ideologji që synonte përmirësimin e pretenduar të popullsisë përmes kontrollit të trashëgimisë biologjike.John Maynard Keynes ishte nënkryetar i Shoqatës së Eugjenikës, ndërsa në shkrimet private të Virginia Woolf gjenden komente diskriminuese ndaj personave me aftësi të kufizuara intelektuale. Këto dokumente paraqiten për të treguar se edhe intelektualët që sfiduan normat artistike dhe shoqërore të kohës mbartnin paragjykime serioze.
Një pjesë tjetër e ekspozitës shqyrton mënyrën se si homoseksualiteti konsiderohej dikur çrregullim mendor nga institucionet mjekësore, ndërsa disa anëtarë të Bloomsbury sfidonin hapur normat tradicionale të seksualitetit.
Përmes fotografive të Duncan Grant dhe veprave të tjera, ekspozita dokumenton marrëdhënien mes identitetit personal, lirisë artistike dhe gjykimeve shoqërore. Në fund, vëmendje u kushtohet edhe mënyrave jo mjekësore për të përballuar shqetësimet psikologjike, si krijimtaria, qëndisja, marrëdhënia me kafshët dhe kontakti me natyrën. Ndër objektet e ekspozuara është edhe një çantë e qëndisur nga Virginia Woolf, e cila e konsideronte punën me duar një aktivitet të dobishëm në jetën e përditshme.
Mad Bloomsbury do të qëndrojë e hapur deri më 11 prill 2027.
Përmes historive të artistëve të njohur dhe njerëzve që mbetën në hijen e tyre, ekspozita synon të tregojë se mënyra se si shoqëria e kupton shëndetin mendor është formësuar jo vetëm nga shkenca, por edhe nga kultura, pushteti dhe paragjykimet e çdo epoke.
Burimi: The Guardian, 3 nëntor 2026.
