Akullnajat dhe shtresat gjigante të akullit në planet mund të pësojnë dëme të pakthyeshme për qindra apo mijëra vjet, edhe nëse temperaturat globale ulen në të ardhmen. Ky është paralajmërimi i një raporti të ri shkencor, i cili ngre shqetësime serioze për pasojat afatgjata të ngrohjes globale.
Raporti, i përgatitur nga 80 shkencëtarë dhe i mbështetur nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP), paralajmëron se tejkalimi i kufirit prej 1.5 gradësh Celsius të përcaktuar në Marrëveshjen e Parisit mund të shkaktojë ndryshime të përhershme në sistemet e akullit të Tokës.
Sipas shkencëtarëve, temperatura mesatare globale është tashmë rreth 1.3 gradë Celsius mbi nivelet paraindustriale, ndërsa politikat aktuale klimatike mund ta çojnë ngrohjen drejt 2.8–3 gradëve deri në fund të shekullit.
Një nga shqetësimet kryesore lidhet me shtresat e akullit në Groenlandë dhe Antarktidë, të cilat po humbasin masë akulli rreth gjashtë herë më shpejt sesa në vitet 1990.
Shkencëtarët shpjegojnë se edhe nëse njerëzimi arrin ta ulë temperaturën globale pas disa dekadash, kjo nuk do të thotë se akulli i humbur do të rikthehet automatikisht.
Përkundrazi, shtresat e mëdha të akullit mund të vazhdojnë të shkrihen për periudha shumë të gjata, ndërsa rikuperimi i tyre mund të kërkojë shekuj ose mijëvjeçarë.
Raporti paralajmëron gjithashtu për shkrirjen e tokës së ngrirë përgjithmonë, të njohur si permafrost. Nëse temperaturat globale arrijnë nivelet e parashikuara nga politikat aktuale, pothuajse e gjithë shtresa sipërfaqësore e kësaj toke mund të shkrijë.
Kjo do të sillte pasoja për ekosistemet, infrastrukturën dhe klimën, pasi toka e ngrirë ruan sasi të mëdha karboni, një pjesë e të cilit mund të çlirohet në atmosferë gjatë shkrirjes.
Një tjetër problem është rritja e nivelit të detit. Humbja e vazhdueshme e akullit në Groenlandë dhe Antarktidë mund të ndikojë për shekuj në qytetet bregdetare, ishujt dhe zonat e ulëta të banuara.
Ndikimi nuk kufizohet vetëm në rajonet polare. Akullnajat e Himalajeve, për shembull, janë burim i rëndësishëm uji për lumenjtë që furnizojnë një pjesë të madhe të popullsisë së Azisë.
Sipas raportit, pothuajse një e katërta e njerëzimit varet drejtpërdrejt ose tërthorazi nga sistemet ujore të lidhura me këto male.
Shkrirja e akullnajave mund të ndryshojë prurjet e lumenjve, të rrisë fillimisht rrezikun e përmbytjeve dhe më pas të krijojë mungesa uji gjatë periudhave të thata.
Studiuesit paralajmërojnë edhe për ndryshime të mundshme në qarkullimin e rrymave oqeanike dhe acidifikimin e ujërave polare, të cilat mund të ndikojnë në ekosistemet detare.
Autorët theksojnë se edhe tejkalimi i përkohshëm i kufirit 1.5 gradë Celsius mund të shkaktojë dëme që nuk zhduken sapo temperatura të rikthehet në nivele më të ulëta.
Për këtë arsye, ata kërkojnë ulje të shpejtë të emetimeve të gazeve serrë dhe kufizimin sa më shumë të jetë e mundur të kohëzgjatjes së tejkalimit të këtij kufiri.
Sipas shkencëtarëve, vendimet që merren sot për klimën mund të përcaktojnë gjendjen e akullnajave dhe nivelin e detit për shumë breza të ardhshëm.
Burimi: The Guardian, 2 nëntor 2026
