Kur Thesari bëhet gjykatës- Kjo është ndoshta mënyra më e thjeshtë për të kuptuar konfliktin e pazakontë ku ka përfunduar sistemi i drejtësisë. Një debat që nisi me formulën e pagave të gjyqtarëve dhe prokurorëve ka kaluar nga Gjykata Kushtetuese te Kuvendi, nga Kuvendi te këshillat e drejtësisë dhe tani te Thesari. Pagat e gushtit për magjistratët nuk po ekzekutohen. Ka gjithashtu informacione se situata ka prekur edhe punonjës të administratës së gjykatave dhe prokurorive; kjo pjesë kërkon ende konfirmim zyrtar.
Por historia nuk fillon te Ministria e Financave.
Fillon më 17 shkurt, kur Gjykata Kushtetuese shfuqizoi dispozitat që kishin ndryshuar formulën e pagave të magjistratëve dhe i la Kuvendit afat deri më 31 korrik për të ndërhyrë. Kuvendi kishte më shumë se pesë muaj. Afati kaloi pa një zgjidhje.
Kjo është përgjegjësia e parë që nuk duhet humbur në zhurmën e këtyre ditëve. Kriza nuk erdhi papritur. Kishte një afat të qartë dhe një institucion që mund ta parandalonte.
Pas skadimit të afatit, KLGJ-ja përcaktoi më 26 gusht një pagë referuese prej 222,425 lekësh, plus 14,000 lekë për nivelin e kualifikimit. KLP-ja ndoqi të njëjtën logjikë për prokurorët.
A kishin të drejtë ta bënin? Kjo është një pyetje serioze, jo një hollësi teknike. KLGJ-ja dhe KLP-ja nuk janë ligjvënës. Mund të argumentohet se, përballë mosveprimit të Kuvendit, ato thjesht i dhanë efekt një vendimi të detyrueshëm të Kushtetueses. Mund të argumentohet edhe e kundërta: se duke përcaktuar vetë shumën konkrete të pagës, hynë në një territor që normalisht i përket ligjit.
Ky debat duhet bërë. Por duhet bërë me instrumentet e ligjit.
Nëse qeveria mendon se KLGJ-ja dhe KLP-ja kanë tejkaluar kompetencat, duhet ta kundërshtojë juridikisht. Nëse duhet një ligj i ri, Kuvendi duhet ta miratojë. Nëse ka konflikt kompetencash, rendi kushtetues ka mënyra për ta zgjidhur.
Ajo që është shumë më e vështirë të pranohet si normalitet institucional është një logjikë tjetër: nuk jam dakord me aktin, prandaj nuk ekzekutoj pagën.
Nëse Ministria e Financave ka prodhuar bllokimin, publiku ka të drejtë të dijë kush e ka marrë vendimin, me cilin akt dhe mbi çfarë baze ligjore. Sepse Thesari administron financat publike; nuk është gjykata e fundit e një mosmarrëveshjeje mes pushteteve.
Pastaj vjen pyetja më e thjeshtë e gjithë kësaj historie. Nëse kundërshtohet formula e re e pagës së magjistratëve, pse nuk ekzekutohet pjesa që nuk është në diskutim?
Dhe nëse konfirmohet se bllokimi ka marrë me vete edhe administratën, pyetja bëhet edhe më e vështirë: pse duhet të mbetet pa rrogë një sekretare gjyqësore për një konflikt mbi pagën e një gjyqtari?
Sekretarja nuk votoi në KLGJ. Arkivisti nuk përcaktoi formulën e re. Punonjësi i IT-së nuk vendosi si duhet interpretuar vendimi i Kushtetueses. Ata thjesht kanë bërë punën e tyre.
Për dikë që në fund të muajit ka këstin e kredisë, ushqimet e familjes dhe faturat mbi tavolinë, ndarja e pushteteve nuk është më një koncept abstrakt. Është paga që nuk ka hyrë në bankë.
Duhet ndarë edhe një çështje tjetër që po humbet në këtë përplasje. Diferencat e pretenduara të pagave nga prilli 2023 deri në korrik 2026 janë një gjë; paga e gushtit është një tjetër. Detyrimet e akumuluara mund të kërkojnë programim buxhetor, fonde shtesë dhe një kalendar pagesash. Vetë KLGJ-ja ka parashikuar trajtimin e nevojave shtesë buxhetore për këto detyrime në vitet pasuese.
Por paga e muajit është pagesë për punën e kryer. Një shtet serioz duhet të jetë në gjendje t’i ndajë këto dy probleme.
Dhe pikërisht këtu historia bëhet më e madhe se paga e gjyqtarëve.
Nuk është e nevojshme të mendosh se magjistratët paguhen pak. Mund të mendosh të kundërtën. Mund të mendosh madje se KLGJ-ja dhe KLP-ja kanë shkuar përtej kompetencave të tyre. Por asnjëra prej këtyre nuk i përgjigjet pyetjes themelore: a mund të përdoret kontrolli mbi financimin për të zgjidhur një konflikt që duhet zgjidhur nga ligji?
Sot janë pagat e gjyqtarëve. Nesër mund të jetë buxheti i një institucioni tjetër të pavarur. Kjo është arsyeja pse precedenti ka rëndësi shumë përtej xhepit të një magjistrati.
Kuvendi duhet të shpjegojë pse nuk veproi brenda afatit dhe të bëjë punën që la pa bërë. KLGJ-ja dhe KLP-ja duhet të mbrojnë juridikisht kompetencën mbi të cilën vepruan. Ministria e Financave duhet të bëjë publike bazën ligjore të bllokimit dhe të shpjegojë pse nuk ekzekutohet pjesa e pakontestuar e pagave.
Dhe njerëzit që kanë punuar duhet të paguhen.
Sepse shteti i së drejtës nuk provohet kur institucionet bien dakord. Provohet kur nuk bien dakord dhe, megjithatë, secili qëndron brenda kufijve të vet.
Në një shtet normal, konfliktet mes pushteteve zgjidhen me ligj.
Faturën nuk ia lënë sekretares së gjykatës.
