Projektligji i ri për ndryshimet dhe shtesat në Kodin Doganor sjell reformime thelbësore në marrëdhënien financiare dhe administrative mes sipërmarrjes dhe administratës doganore.
Nisma synon përafrimin e plotë me Rregulloren (BE) nr. 952/2013 të Parlamentit Evropian dhe Këshillit (Kodi Doganor i Unionit), duke adresuar dy nga shqetësimet kryesore të sektorit privat: kamatvonesat e papërballueshme dhe burokracinë në procedurat e kontrollit e zhdoganimit. Nisma që është në konsultim publik, është analizuar nga VNA.
1. Kamatvonesat Doganore: Vendoset tavani ligjor
Deri më sot, detyrimet e prapambetura ose borxhi doganor i papaguar në kohë rëndoheshin me kamatvonesa pa një kufi të caktuar sipërm, çka shpesh çonte në shumëfishimin e detyrimit fillestar dhe falimentimin e subjekteve ekonomike.
Vendosja e limitit maksimal (Mbrojtja e debitorit): Projektligji i shton nenit 107 të Kodit Doganor një parashikim të ri prerës: shuma maksimale e kamatvonesës që zbatohet nga autoritetet doganore nuk do të tejkalojë në asnjë rast shumën e detyrimit origjinal (të importit ose eksportit) mbi të cilin ajo zbatohet.
Efekti praktik për biznesin: Nëse një biznes ka një borxh doganor prej $10,000$ eurosh, p.sh., kamatvonesat e grumbulluara përgjatë viteve nuk do të mund ta kalojnë në asnjë rrethanë vlerën prej $10,000$ eurosh (duke e çuar borxhin maksimal në $20,000$ euro dhe jo më tej).
Nxitje për shlyerjen e borxhit: Kjo masë lehtëson pagesën e borxhit për debitorët, eliminon penalitetet abuzive dhe shërben si nxitje financiare që bizneset t'i shlyejnë borxhet e mbetura pa rrezikuar bllokimin e plotë të kapitalit të tyre.
2. Dritarja e Vetme Kombëtare (Single Window) dhe Digjitalizimi
Me qëllim krijimin e një mjedisi me një sportel të vetëm për tregtinë me jashtë (në përputhje me Rregulloren BE 2022/2399), projektligji formëson kornizën integruese ligjore dhe teknologjike:
Integrimi në legjislacionin doganor: Neni 6 i Kodit kompletohet duke përfshirë shprehimisht "legjislacionin për krijimin dhe funksionimin e dritares së vetme kombëtare për doganat" si pjesë përbërëse të të gjithë kuadrit rregullator doganor.
Ndërveprimi i sistemeve (DPD - MF - AKSHI): Drejtoria e Përgjithshme e Doganave ngarkohet me detyrimin ligjor të bashkëpunojë me Ministrinë e Financave dhe AKSHI-n për zhvillimin, mirëmbajtjen dhe përdorimin e sistemeve elektronike për shkëmbimin dhe ruajtjen e të dhënave. Këshilli i Ministrave do të miratojë rregullimet teknike dhe strategjinë e plotë për vënien në funksion të tyre.
Eliminimi i dokumenteve letër: Procesi i shkëmbimit të informacionit bëhet elektronikisht. Përdorimi i mjeteve jo-elektronike (letër) do të lejohet vetëm me vendime të jashtëzakonshme të Këshillit të Ministrave, për periudha të kufizuara dhe me arsyetim specifik.
Sistemet elektronike tregtare e portuale: Në procedurat e daljes apo rieksportit, dokumentet tregtare letër zëvendësohen zyrtarisht me "sistemet elektronike tregtare, portuale ose të transportit".
Detaje të tjera me vlerë direkte për veprimtarinë e biznesit:
Rregull i ri për kursin e këmbimit valutor (Neni 28):
Kursi i këmbimit valutor që do të zbatohet nga dogana do të jetë ai i publikuar nga Banka e Shqipërisë të mërkurën e parafundit të çdo muaji.
Ky kurs do të jetë i fiksuar dhe do të zbatohet për të gjithë muajin pasardhës (duke shmangur luhatjet ditore për llogaritjen e vlerës doganore dhe detyrimeve).
Përjashtim: Nëse kursi ditor i Bankës së Shqipërisë pëson një luhatje më të madhe se $5\%$ krahasuar me kursin e caktuar vjetor për raste specifike, ai zëvendësohet automatikisht ditën e dytë pas shpalljes.
Operatorët Ekonomikë të Autorizuar (AEO) jashtë Shqipërisë (Neni 22):
Autoritetet doganore shqiptare do të mund t'u njohin statusin AEO dhe përfitimet që rrjedhin prej tij edhe subjekteve të vendosura jashtë territorit të Shqipërisë, mbi bazën e reciprocitetit dhe marrëveshjeve ndërkombëtare. Kjo lehtëson zinxhirin e furnizimit dhe eliminon kontrollet e dyfishta për kompanitë me partnerë të huaj të certifikuar.
Përjashtimi nga garancia për dërgesat me vlerë të vogël (Neni 33):
Dogana mund të heqë dorë nga kërkesa për depozitim garancie për mallrat tregtare kur vlera e tyre nuk i kalon $1,000$ euro (ose $1,000$ kg peshë neto), si dhe për mallrat e natyrës jotregtare. Po ashtu, heqja e garancisë zbatohet edhe për tranzitin kombëtar apo të përbashkët detar/ajror midis porteve e aeroporteve kombëtare.
Nuk paguhet interes për garancitë në para (Neni 34):
Saktësohet se kur depozitohet një garanci në formë depozite cash ose mjete ekuivalente pagese, autoritetet doganore nuk do të paguajnë asnjë interes ndaj subjektit
Eliminimi i subjektivizmit në ndëshkimin e shkeljeve (Nenet 75–78):
Rishikohen dispozitat e kundërvajtjeve: shkeljet që nuk sjellin diferencë në pagesën e detyrimeve kualifikohen qartë si shkelje pa efekt financiar, duke hequr hapësirat për subjektivizëm apo interpretime abuzive nga grupet e kontrollit dhe auditimet.
Përcaktohen si shkelje specifike më vete mosrespektimi i afateve të regjimit të lejimit të përkohshëm dhe mosprezantimi i mallrave në tranzit brenda afatit.
