Nga Muriel
Ka njerëz që marrin pushtet duke fituar zgjedhje. Të tjerë e marrin me një emërim. Dhe pastaj janë ata më të pazakontët: nuk kanë mandat, nuk kanë dekret, nuk kanë zyrë shtetërore, por telefoni i tyre duket se hap dyer që për qytetarin e zakonshëm mbeten gjithmonë të mbyllura.
Aty nis problemi: kur shteti bëhet telefon privat. Kur një telefonatë vlen më shumë se një procedurë, një njohje më shumë se një institucion dhe një njeri pa mandat ka akses atje ku qytetari duhet të presë në radhë.
Historia e Ergys Agasit po bëhet historia e një pushteti të tillë.
Deri pak muaj më parë dukej si një tjetër dosje tenderësh, AKSHI, kompani, miliona euro, drejtues administrate. SPAK e akuzon Agasin në një çështje që përfshin grupin e strukturuar kriminal dhe manipulimin e procedurave publike. Përgjegjësinë penale do ta përcaktojë gjykata.
Por historia është zgjeruar, Nga AKSHI te Policia. Nga Policia te SHISH-i. Nga tenderët te emërimet dhe dyshimet mbi pronat. Dhe prej andej, pyetjet mbërrijnë te maja politike e shtetit.
Çështja Agasi nuk është më vetëm historia e një biznesmeni nën hetim. Është prova nëse përreth tij kishte lindur diçka shumë më e rëndë, një pushtet pa mandat dhe pa firmë.
Drejtorët nuk bien nga qielli. Në vitin 2024, ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj bëri në RAI një akuzë të rëndë: e përshkroi Agasin si koordinator të Edi Ramës me grupet kriminale. Është akuza e Ahmetajt, jo një fakt i provuar gjyqësisht.
Dy vjet më vonë Agasi është i arrestuar dhe SPAK e heton në një çështje që përfshin akuza për krim të organizuar. Rreth tij shfaqen njerëz që kanë mbajtur poste kyçe në shtet.
Kjo nuk provon pretendimin e Ahmetajt. Por ngre një pyetje, kush i vendoste njerëzit në vendet ku prodhohej pushteti?
Sepse kapja e shtetit nuk fillon gjithmonë duke vjedhur kasafortën. Shpesh fillon duke zgjedhur njeriun që mban çelësin.
Dhe pushteti informal ka një avantazh: nuk lë firmë.
Drejtori firmos tenderin. Zyrtari ndryshon kartelën e pronës. Polici nxjerr informacionin. Funksionari merr vendimin. Ndërmjetësi nuk firmos asgjë.
Nëse skema funksionon, përfitimi mund të shkojë tjetërkund. Nëse bie, në dosje mbetet firma e zyrtarit.
Ky është pushteti pa firmë.
Po sikur tenderët të jenë vetëm maja e ajsbergut? Vetëm 19 procedurat e AKSHI-t të përfshira në hetim kishin fond limit rreth 5.9 miliardë lekë, afro 59 milionë euro.
Por pushteti mbi shtetin nuk prodhon para vetëm përmes tenderëve. Mund t’i prodhojë përmes një lejeje, një legalizimi, një kartele prone, një ndryshimi destinacioni apo një emërimi strategjik.
Një pronë e tjetërsuar mund të vlejë miliona. Një parcelë bregdetare mund të shumëfishojë vlerën. Një leje ndërtimi mund të krijojë një pasuri që nuk shfaqet kurrë në kolonën e një tenderi publik.
Çdo pretendim i tillë duhet provuar përmes regjistrave, transaksioneve dhe përfituesve fundorë. Gazetaria nuk duhet ta shpikë shifrën. Atë duhet ta nxjerrin llogaritë bankare, regjistrat e pronave, kompanitë dhe hetimi financiar.
Tenderi mund të të japë para një herë. Njeriu yt në krye të institucionit mund të të japë pushtet çdo ditë.
Pastaj erdhi SHISH-i.
Vlora Hyseni, tashmë ish-drejtuese e shërbimit, është nën masën “arrest në shtëpi”, në një procedim të lidhur me çështjen Agasi. Për të njëjtën dosje është arrestuar edhe një drejtues sektori në Institutin e Policisë Shkencore, ndërsa hetimi ka prekur nivele të larta të Policisë.
Asnjë prej këtyre zhvillimeve, më vete, nuk provon ekzistencën e një rrjeti të vetëm të kapjes së shtetit. Por ato e bëjnë pyetjen të pashmangshme.
Një biznesmen që merr informacion sekret ka informacion. Një biznesmen që mund të kërkojë informacionin që i duhet, ka pushtet.
Sepse informacioni është edhe aftësi për të menaxhuar rrezikun, të dish çfarë di policia, çfarë po hetohet dhe çfarë po lëviz brenda shtetit.
Mekanizmi është i thjeshtë, emërimi prodhon kontroll. Kontrolli prodhon informacion. Informacioni prodhon mbrojtje. Mbrojtja prodhon para. Dhe paraja prodhon më shumë pushtet.
Por çfarë ndodhte pas takimit?
Hetuesit kanë sekuestruar materiale filmike në kuadër të çështjes dhe Agasi ka deklaruar se ka takuar ministra e drejtorë. Rreth këtyre materialeve kanë qarkulluar pretendime për regjistrime komprometuese dhe përdorimin e mundshëm të tyre si instrument presioni. Kjo nuk është provuar publikisht.
Një takim nuk provon korrupsion. Rëndësi ka çfarë ndodhte më pas.
Nëse pas tij vinte një tender, një emërim, një transferim, një ndryshim pronësie apo një informacion konfidencial, atëherë ekziston një lidhje që meriton hetim. Nëse jo, historia duhet të mbarojë aty.
Kjo është vija që ndan provën nga insinuata.
Dhe këtu historia mbërrin te maja e ekzekutivit.
Nuk ka prova publike se Edi Rama firmosi një tender të AKSHI-t, nxori një sekret nga SHISH-i apo dha një informacion policor. Pyetja serioze është tjetër. Çfarë dinte Kryeministri për ndikimin që pretendohet se Agasi ushtronte mbi njerëz të administratës dhe kur e mësoi?
Vlora Hyseni u propozua për drejtimin e SHISH-it nga Kryeministri. Në vitin 2023 Rama e paraqiti eksperiencën dhe reputacionin e saj si një “garanci të plotë” për drejtimin e shërbimit.
Kjo nuk e bën Kryeministrin përgjegjës për veprimet që SPAK pretendon se ka kryer Hyseni. Përgjegjësia penale është individuale.
Por përgjegjësia politike nuk mbaron te firma. Ajo përfshin edhe arkitekturën e pushtetit, njerëzit e propozuar dhe mënyrën se si funksionojnë institucionet nën ekzekutivin.
Këtu çështja Agasi bëhet më e madhe se Agasi.
Pas shumë vitesh të të njëjtit pushtet, pyetja është sa prej shtetit funksionon përmes institucioneve dhe sa përmes marrëdhënieve personale, besnikërive, telefonatave dhe aksesit te njerëzit e duhur.
Një shtet nuk bëhet pronë private vetëm kur dikush e regjistron në emrin e vet.
Fillon të sillet si pronë private kur institucionet humbasin autonominë, kur karriera varet më shumë nga afërsia sesa nga rregulli, kur një telefonatë peshon më shumë se procedura dhe aksesi te pushteti kalon përmes njerëzve, jo përmes ligjit.
Drejtorët nuk bien nga qielli. Dikush i propozon. Dikush i emëron. Dikush i mban.
Dhe kur AKSHI, struktura të Policisë dhe ish-drejtuesja e shërbimit sekret shfaqen në të njëjtën histori, nuk mjafton të pyesësh çfarë bëri Ergys Agasi.
Duhet pyetur, çfarë lloj shteti ia bëri të mundur një njeriu pa mandat të kishte kaq shumë dyer për të trokitur?
Tani duhet ndjekur telefoni. Dhe paraja.
Jo mesazhet intime. Jo fotografitë që prodhojnë klikime. Por rrjeti.
Kush e informonte? Kush i kërkonte ndërhyrje? Me kë diskutoheshin emërime, tenderë apo prona? Kush e paralajmëronte?
Një emër në telefon nuk është provë fajësie. Një fotografi nuk është korrupsion. Një takim nuk është bashkëpunim kriminal.
Por kur komunikimet lidhen me vendime publike, tenderë, prona, emërime ose sekrete shtetërore, ato nuk janë më thjesht çështje private. Janë çështje të Republikës.
Agasi mund të jetë i pandehuri. Por çështja nuk është më vetëm Agasi.
Është sistemi që mund ta ketë bërë të mundur.
Dhe kjo e lë Republikën përballë pyetjes më të rëndë:
Çfarë ndodh kur pushteti publik fillon të funksionojë si një rrjet privat?
Përgjigjja mund të tregojë shumë më tepër se historinë e një biznesmeni.
Mund të tregojë se kujt i shërbente realisht pushteti.
