Ministri i Financave, Petrit Malaj, ka dhënë brenda dy ditësh dy shpjegime të kundërta për mënyrën se si do të tatohet dividendi i bizneseve nga 1 janari 2027. Një ditë u tha kompanive se fitimet e vitit 2026 mund t’i shpërndanin deri në korrik 2027 duke paguar tatimin aktual prej 8%. Sot, po në Komisionin e Ekonomisë, ministri sqaroi se çdo vendim për shpërndarje dividendi i marrë nga 1 janari 2027 do të tatohet me 15%, pavarësisht se në cilin vit është realizuar fitimi.
Nuk bëhet fjalë për një ndryshim të vogël në interpretimin e një dispozite fiskale. Për mijëra biznese, diferenca prej shtatë pikësh përqindjeje prek drejtpërdrejt paratë që ortakët dhe aksionerët mund të tërheqin nga fitimet e kompanive të tyre dhe mënyrën se si planifikojnë përdorimin e këtyre fitimeve.
Paketa fiskale e propozuar për vitin 2027 parashikon rritjen e tatimit mbi dividendin nga 8% në 15%. Fillimisht, Ministria e Financave sqaroi për revistën Monitor se norma e re do të zbatohej për çdo dividend të shpërndarë nga 1 janari 2027, edhe kur fitimi ishte realizuar në vitet e mëparshme.
Por dje, i pyetur nga deputeti demokrat Igli Cara në Komisionin e Ekonomisë, ministri Malaj dha një tjetër shpjegim. Sipas tij, kompanitë do të kishin afat deri më 31 korrik 2027 për të vendosur shpërndarjen e fitimit të vitit 2026 dhe deri më 20 gusht për të paguar dividendin me normën 8%.
Sot, ministri iu rikthye interpretimit fillestar të Ministrisë së Financave. Çdo vendim për shpërndarje dividendi i marrë nga 1 janari 2027 do t’i nënshtrohet normës 15%, edhe kur bëhet fjalë për fitime të akumuluara në vitet 2022, 2023, 2024 apo 2026.
Pra, bizneset që dje morën një përgjigje për planifikimin e fitimeve të tyre, sot morën një tjetër. Dhe kjo ndodh ndërsa paketa fiskale është ende në diskutim.
Pse ky ndryshim është më serioz sesa duket?
Dividendi është pjesa e fitimit që kompania vendos t’ua shpërndajë ortakëve ose aksionerëve. Fitimi i pashpërndarë, nga ana tjetër, mbetet në kompani dhe mund të përdoret për investime, zgjerim aktiviteti, mbulimin e humbjeve apo forcimin e likuiditetit.
Vendimi për të shpërndarë ose mbajtur fitimin nuk merret domosdoshmërisht për një vit të vetëm. Kompanitë hartojnë plane investimi, përcaktojnë nevojat për financim dhe ndërtojnë strategji disavjeçare duke marrë parasysh edhe trajtimin fiskal të fitimeve.
Një kompani që ka mbajtur fitimet e viteve të mëparshme për të financuar zgjerimin e aktivitetit mund të ketë planifikuar shpërndarjen e një pjese të tyre në vitin 2027, mbi bazën e normës ekzistuese prej 8%. Me ndryshimin e propozuar, nëse vendimi merret pas hyrjes në fuqi të ligjit, barra tatimore mbi atë dividend do të rritet në 15%.
Për çdo 100 milionë lekë dividend të shpërndarë, tatimi do të kalonte nga 8 milionë në 15 milionë lekë. Diferenca është 7 milionë lekë, pavarësisht nëse fitimi është realizuar këtë vit apo disa vite më parë.
Kjo nuk do të thotë se fitimi i mbajtur në kompani tatohet automatikisht me 15%. Tatimi mbi dividendin lind kur fitimi shpërndahet sipas kushteve të ligjit. Por ndryshimi i normës ndikon në vendimmarrjen e pronarëve, në kthimin neto të investimit dhe në koston ekonomike të financimit të biznesit.
Pikërisht për këtë arsye, një ndryshim i tillë kërkon parashikueshmëri dhe rregulla kalimtare të qarta. Aq më tepër kur kompanitë kanë marrë vendime investimi në vitet e mëparshme duke u mbështetur te kuadri fiskal ekzistues.
Banka e Shqipërisë dhe klima e biznesit
Në këtë debat ka vend edhe për qëndrimin e Bankës së Shqipërisë, përfaqësuesi i së cilës, gjatë shqyrtimit të paketës fiskale në Kuvend, lexoi një opinion që e vlerësonte pozitivisht ndikimin e saj në klimën e biznesit.
Por një nga kushtet themelore për përmirësimin e kësaj klime është qëndrueshmëria dhe parashikueshmëria e politikave fiskale.
Si mund të konsiderohet pozitiv për klimën e biznesit një ndryshim që prek planet financiare shumëvjeçare të kompanive, ndërkohë që vetë Ministria e Financave jep interpretime të kundërta brenda 24 orësh për mënyrën e zbatimit?
Kjo nuk do të thotë se çdo rritje tatimi e përkeqëson domosdoshmërisht klimën e biznesit. Por një vlerësim serioz duhet të marrë parasysh jo vetëm objektivat e qeverisë për të ardhurat buxhetore, por edhe koston që sjell pasiguria fiskale për sipërmarrjet.
Ministria e Financave e justifikon rritjen e tatimit me unifikimin e normës së dividendit me tatimin 15% mbi të ardhurat e tjera nga investimet dhe me synimin për të nxitur riinvestimin e fitimeve.
Megjithatë, kur bizneset përballen me një rritje të papritur të tatimit dhe me shpjegime që ndryshojnë nga njëra ditë në tjetrën, objektivi i deklaruar për nxitjen e investimeve rrezikon të përplaset me pasigurinë që vetë politika fiskale krijon.
Nëse qeveria kërkon që kompanitë t’i mbajnë fitimet për të investuar, duhet t’u japë atyre mundësinë të planifikojnë. Jo t’i vendosë përpara zgjedhjes për të shpërndarë me nxitim fitimet deri në fund të dhjetorit, vetëm për të shmangur një tatim më të lartë.
Një qeveri mund ta ndryshojë politikën fiskale. Por kur ministri i Financave ndryshon brenda 24 orësh shpjegimin për të njëjtin tatim, problemi nuk është më vetëm sa do të paguajnë bizneset. Problemi është se ato nuk dinë mbi cilin shpjegim të qeverisë duhet të ndërtojnë planet e tyre.
Dhe nëse kjo quhet përmirësim i klimës së biznesit, ndoshta Banka e Shqipërisë duhet të sqarojë se çfarë kupton me fjalën «qëndrueshmëri».
