Nga Muriel
Drejtësia ka filluar të godasë njerëzit e pushtetit. Por a po arrin të çmontojë mekanizmin që mund ta kthejë paranë e krimit në votë, votën në pushtet dhe pushtetin në pasuri?
Ka një mënyrë për ta fituar betejën kundër korrupsionit dhe për ta humbur luftën, të arrestosh ministra, të sekuestrosh miliona euro, të numërosh dosje penale, ndërsa mekanizmi që prodhon korrupsionin vazhdon të funksionojë.
Ky është paradoksi i drejtësisë shqiptare.
Ndërsa jashtë Kuvendit protestuesit përplaseshin me policinë, brenda sallës një deputet i mazhorancës u kujtonte kundërshtarëve se Partia Socialiste do t’i “mbyste politikisht”. Një shprehje që mund të lexohet si retorikë e zakonshme parlamentare, por që ngre një pyetje më të rëndësishme, nga buron siguria e një pushteti që flet sikur humbja e zgjedhjeve të ishte gjithnjë e më e largët?
Përgjigjja nuk mund të kërkohet vetëm te arroganca e politikanëve. Duhet kërkuar edhe te mënyra se si financohet politika, si përdoret administrata dhe sa të afta janë institucionet për të penguar ndikimin e krimit mbi votën.
SPAK ka dëshmuar se mund të hetojë njerëz që dikur konsideroheshin të paprekshëm. Kjo është arritje reale. Por pas çdo arrestimi mbetet një pyetje shumë më e rëndë. A po çmontohet sistemi që lidh paranë, krimin dhe pushtetin, apo thjesht po largohen disa prej njerëzve që përfitojnë prej tij?
Sepse korrupsioni nuk fillon gjithmonë ditën kur një ministër firmos tenderin. Ai mund të fillojë shumë më herët, kur një biznesmen financon në mënyrë të paligjshme një fushatë, kur një grup kriminal blen vota, apo kur administrata përdoret për të ushtruar presion mbi zgjedhësit.
Tenderi që vjen më pas mund të jetë vetëm fatura e një marrëveshjeje të lidhur përpara zgjedhjeve.
Paraja blen ndikim. Ndikimi siguron pushtet. Pushteti shpërndan kontrata. Kontratat prodhojnë para të reja. Dhe cikli fillon përsëri.
Nëse ky mekanizëm ekziston, arrestimi i një drejtori apo ministri nuk mjafton për ta ndërprerë. Ai mund të vazhdojë me emra të tjerë, kompani të tjera dhe firma të tjera.
Raporti përfundimtar i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 evidentoi përdorimin e burimeve administrative, presionin mbi zgjedhësit, raportime për blerje votash dhe ndikim të dyshuar të elementëve kriminalë. Vëzhguesit konstatuan se gara nuk u zhvillua në kushte të barabarta.
Këto gjetje nuk provojnë se rezultati kombëtar u përcaktua nga krimi. Por ato ngrenë një pyetje që nuk mund të mbyllet me shpalljen e mandateve, sa i lirë është vullneti i qytetarit kur përballë tij nuk qëndron vetëm një parti, por edhe administrata, paraja dhe frika?
Një pushtet mund të jetë formuar sipas procedurave ligjore, ndërsa shkelje serioze të procesit që e solli në pushtet të mbeten të pahetuara ose të pandëshkuara. Pikërisht për këtë arsye, integriteti i votës nuk është çështje dytësore e drejtësisë.
Nëse ka prova për blerje të organizuar votash, hetimi nuk duhet të përfundojë te njeriu që shpërndan paratë. Duhet të ndjekë financuesin, organizatorin, përfituesin politik dhe çdo interes ekonomik që mund të jetë shpërblyer më pas.
Ku janë rrjetet, jo vetëm korrierët?
Ku përfundon paraja e fushatave? Kush qëndron pas financimeve të fshehta? A ekzistojnë lidhje ndërmjet mbështetjes së paligjshme elektorale dhe kompanive që fitojnë kontrata publike? Sa prej këtyre lidhjeve janë hetuar deri në fund?
Këto janë pyetje për prova, jo për deklarata politike.
Edhe marrëdhënia ndërmjet biznesit të madh dhe politikës meriton të njëjtën vëmendje. Pasuria nuk është krim dhe mbështetja e ligjshme politike nuk përbën korrupsion. Por kur financimi i fshehtë shoqërohet me favore publike, kur konkurrenca deformohet dhe kur kontratat përfundojnë vazhdimisht te interesa të lidhura me vendimmarrësit, lind detyrimi për të hetuar nëse pas tyre fshihet një marrëveshje korruptive.
Korrupsioni i sofistikuar nuk ka gjithmonë pamjen e një zarfi me para. Ai mund të fshihet pas nënkontraktimeve, kompanive ndërmjetëse, pronësisë së padukshme dhe vendimeve administrative që duken të rregullta në letër.
Dhe pikërisht këtu qëndron sfida e SPAK-ut: të mos mjaftohet me firmën e paligjshme, por të ndjekë marrëdhënien që mund ta ketë prodhuar atë.
SPAK ka hetuar edhe krime zgjedhore. Prandaj nuk do të ishte e saktë të thuhej se ka qëndruar pasiv. Por ekzistenca e procedimeve nuk është provë se rrjetet e organizuara të ndikimit kriminal mbi zgjedhjet janë çmontuar.
Ndërkohë, perceptimi i korrupsionit mbetet i lartë. Arrestimet dhe sekuestrimet janë rezultate të rëndësishme, por ato nuk përkthehen automatikisht në besim publik, konkurrencë të ndershme apo institucione të çliruara nga ndikimi politik.
Kjo është arsyeja pse suksesi i reformës në drejtësi nuk mund të matet vetëm me sa njerëz kanë humbur lirinë. Duhet të matet edhe me sa mekanizma të paligjshëm kanë humbur aftësinë për të funksionuar.
SPAK nuk ka detyrë të rrëzojë qeverinë e Edi Ramës. Ka detyrë të ndjekë provat pa e kthyer pushtetin politik në kufi të hetimit. Dhe pas më shumë se një dekade qeverisjeje socialiste, transparenca mbi lidhjet ndërmjet politikës, administratës dhe përfituesve të fondeve publike është një domosdoshmëri demokratike.
Sepse problemi nuk është vetëm politikani që vjedh pasi merr pushtetin. Është edhe mundësia që dikush ta ketë ndihmuar të marrë pushtetin në mënyrë të paligjshme, pikërisht për të përfituar më pas prej tij.
Nëse drejtësia ndëshkon vetëm hallkën e fundit, pa hetuar zinxhirin që e lidh me të parën, çdo arrestim mund të jetë një fitore penale, por jo domosdoshmërisht një ndryshim i sistemit.
Dhe në fund, pyetja nuk është sa politikanë ka arrestuar SPAK. Është sa prej mekanizmave që mund ta kthejnë krimin në pushtet ka arritur të zbulojë dhe të çmontojë.
Sepse kur vidhet paraja publike, qytetarit i merret një pjesë e pasurisë. Kur deformohet vota, i rrezikohet e drejta për të vendosur kush do ta qeverisë.
