Nga Muriel
Në politikë, kilometri i fundit është gjithmonë më i rrezikshmi. Jo sepse rruga bëhet papritur më e gjatë, por sepse, pasi ke vrapuar kaq gjatë, fillon të besosh se e njeh përmendësh.
Sali Berisha thotë se opozita është në “kilometrin e fundit”. Me shumë gjasë, ai e ka fjalën për Edi Ramën.
Por politika ka një zakon të keq, metaforat që ua ndërtojmë kundërshtarëve ndonjëherë kthehen dhe na përshkruajnë edhe ne.
Shqipëria ka sot përballë dy burra që këtë pistë e njohin më mirë se kushdo tjetër.
Njëri ka mbi një dekadë në pushtet dhe kërkon ta çojë vendin drejt Bashkimit Europian. Tjetri ka kaluar më shumë se tri dekada në vijën e parë të politikës dhe kërkon ta largojë të parin.
Edi Rama dhe Sali Berisha janë në dy funde krejt të ndryshme të së njëjtës epokë.
Problemi i Ramës është pushteti i gjatë. Pas kaq shumë vitesh qeverisjeje, vjen një moment kur nuk ke më kujt t’ia lësh faturën. Administrata është e jotja. Ministrat janë të tutë. Drejtorët janë të tutë. Politikat, koncesionet dhe projektet e mëdha janë produkt i një sistemi të ndërtuar gjatë viteve të tua.
Sigurisht, jo çdo akuzë ndaj një zyrtari është përgjegjësi personale e kryeministrit. As çdo hetim provon fajësi. Këtë e vendos drejtësia.
Por politika ka një standard tjetër, shumë më të thjeshtë: nuk mund të marrësh meritën për gjithçka që funksionon dhe të bëhesh spektator sa herë që diçka shkon keq.
Këtu qëndron ekspozimi i Ramës.
Në gjuhën brutale të rrugës, mund të thuhej se politikisht është “me brekë nëpër këmbë”. Jo sepse e ka humbur pushtetin. Por sepse pushteti i gjatë të zhvesh gradualisht nga alibitë.
Pas më shumë se një dekade, çdo krizë e re sjell një pyetje të vjetër, kush e ndërtoi sistemin që e prodhoi?
Dhe sa më gjatë qeveris, aq më e vështirë bëhet të thuash se nuk dije.
Por një analizë serioze duhet të pranojë edhe anën tjetër. Shqipëria ka bërë progres real në procesin e integrimit europian. Negociatat kanë avancuar dhe kjo nuk mund të reduktohet thjesht në propagandë qeveritare.
Pikërisht këtu qëndron paradoksi më interesant i Ramës, Shqipëria mund t’i afrohet Europës institucionalisht, ndërsa brenda vendit mbetet një pyetje tjetër, a mund të europianizohet shteti pa u depersonalizuar pushteti?
Berisha ka një problem tjetër. Kohën.
Ai vazhdon të luftojë. Mobilizon mbështetës, denoncon qeverinë, kërkon protesta dhe flet për “kilometrin e fundit”.
Por fundi i një karriere politike nuk matet vetëm me protestën e radhës.
Matet me atë që lë pas.
Pyetja më e rëndësishme për Berishën nuk është më vetëm nëse mund ta mundë Edi Ramën. Është nëse mund të ndërtojë një opozitë që një ditë mund të ekzistojë edhe pa Sali Berishën.
Sepse kilometrat e fundit nuk fitohen gjithmonë duke vrapuar më fort.
Ndonjëherë fitohen duke ditur kur duhet dorëzuar stafeta.
Berisha mund ta përdorë kapitalin e tij politik për një betejë tjetër personale. Ose mund ta përdorë për diçka shumë më të vështirë: të krijojë kushtet që Partia Demokratike të mos ketë më nevojë për të që të ekzistojë.
Dhe këtu shfaqet paradoksi më i madh i politikës shqiptare.
Rama dhe Berisha janë kundërshtarë të egër. Por pas kaq shumë vitesh përballjeje, politikisht mund të jenë bërë edhe të dobishëm për njëri-tjetrin.
Rama mund t’u thotë shqiptarëve të pakënaqur me qeverinë, alternativa është Berisha.
Berisha mund t’u thotë demokratëve të lodhur prej tij, përballë kemi Ramën.
Njëri ka nevojë për tjetrin si kërcënim.
Dhe kështu dy kundërshtarë që kanë luftuar për dekada mund të përfundojnë duke ushqyer të njëjtin mekanizëm mbijetese.
Nëse jo unë, atëherë ai.
Ndoshta ka ardhur koha që Shqipëria të bëjë një pyetje tjetër.
Po nëse asnjëri?
Jo sepse historia e tyre mund të fshihet. Nuk mundet. Të dy e kanë shenjuar thellë Shqipërinë e tri dekadave të fundit dhe historia do t’i gjykojë për atë që ndërtuan, atë që prishën dhe atë që lanë përgjysmë.
Por demokracia nuk matet me aftësinë e një vendi për të prodhuar liderë të pazëvendësueshëm.
Matet me aftësinë për t’i zëvendësuar ata pa u shembur sistemi.
Mes Ramës dhe Berishës ekziston edhe një Shqipëri që debati politik shpesh e humbet nga sytë.
Janë njerëzit që mund të jenë lodhur nga qeveria, por nuk duan kthimin te e shkuara. Që duan ndryshim, por jo thjesht ndërrimin e një emri me një tjetër. Që duan Europën, por duan edhe shtetin që Europa kërkon. Që nuk duan të zgjedhin pafundësisht mes frikës nga ai që qeveris dhe frikës nga ai që mund të vijë.
Aty mund të jetë duke lindur pyetja politike e Shqipërisë së ardhshme.
Jo Rama apo Berisha.
Çfarë vjen pas tyre?
Sepse të dy mund të vazhdojnë të ecin në një pistë që e njohin përmendësh, ndërsa një pjesë e publikut mund të ketë filluar të pyesë nëse kjo është ende gara e tij.
Rama ka një problem me pushtetin.
Berisha ka një problem me kohën.
Por Shqipëria ka një problem më të madh, prej tri dekadash politika e saj sillet sikur gara nuk mund të zhvillohet pa ta.
Ndoshta ky është “kilometri i fundit” që vlen vërtet të përshkohet.
Jo kilometri i fundit i Ramës.
As ai i Berishës.
Por kilometri i fundit i një Shqipërie që vazhdon të pyetet se cilin prej të dyve duhet të zgjedhë.
Ata mund të vazhdojnë të vrapojnë.
Pyetja është nëse Shqipëria do të vazhdojë t’i presë në finish.
