Historiani dhe autori i njohur Yuval Noah Harari paralajmëron se inteligjenca artificiale mund të ndryshojë jo vetëm ekonominë globale, por vetë marrëdhënien e njerëzve me sistemet që kontrollojnë jetën e tyre. Në një intervistë për The Economist, Harari thotë se njerëzimi nuk duhet t’ua besojë fatin e tij makinerive inteligjente dhe e vendos çështjen e besimit në qendër të rreziqeve ekonomike dhe politike që sjell AI.
Harari e përshkruan veten si një historian që nuk studion të kaluarën, por ndryshimin. Libri i tij “Sapiens” e përdori këtë këndvështrim për të parë historinë e njerëzimit, ndërsa në librin e fundit, “Nexus”, ai është përqendruar te mënyra se si kontrolli i informacionit ka ndryshuar rrjedhën e historisë dhe se si inteligjenca artificiale mund të ndikojë të ardhmen.
Në intervistën për emisionin “Insider” të The Economist, Harari argumenton se ndikimi më i madh i AI-së mund të jetë ndryshimi i mënyrës se si funksionon besimi, të cilin ai e quan “aseti më i rëndësishëm në botë”.
Sipas tij, një pjesë e madhe e botës moderne mbështetet në sisteme që kanë bërë të mundur krijimin e besimit mes një numri shumë të madh njerëzish që nuk njihen me njëri-tjetrin.
Paraja është një prej shembujve më të fuqishëm.
Harari e përshkruan atë si një mënyrë jashtëzakonisht krijuese për të ndërtuar besim mes të panjohurve: njerëzit pranojnë të japin mallra me vlerë në këmbim të një premtimi se dikush tjetër, të cilin nuk e njohin, do ta pranojë të njëjtën para në të ardhmen.
Edhe roli i bankave, sipas tij, lidhet pikërisht me këtë mekanizëm. Bankierët, kur e bëjnë mirë punën e tyre, ndërtojnë besim.
Por pikërisht ky sistem mund të përballet me një transformim të jashtëzakonshëm për shkak të inteligjencës artificiale.
Kontrolli i financave nga AI
Harari mendon se kalimi i kontrollit të sistemit financiar te inteligjenca artificiale duket pothuajse i pashmangshëm.
Arsyeja është aftësia e AI-së për të përpunuar dhe kuptuar ekonominë globale në një nivel hollësie që një njeri nuk mund ta arrijë.
Sipas tij, sistemet e inteligjencës artificiale së shpejti mund të jenë në gjendje të kuptojnë tërësinë e ekonomisë botërore shumë më mirë sesa mund ta bëjë një individ. Për pasojë, gjatë viteve të ardhshme do të rritet edhe presioni mbi njerëzit për t’u besuar gjithnjë e më shumë sistemeve të AI-së.
Harari sjell si shembull kriptomonedhat, të cilat i përshkruan si një formë të “parasë së AI-së”.
Ai vëren se shumë njerëz kanë sot më shumë besim tek algoritmi i Bitcoin-it sesa te bankierët.
E njëjta kontradiktë, sipas tij, shihet edhe në mënyrën se si njerëzit konsumojnë informacion.
Ndërsa besimi te mediat tradicionale është dobësuar, miliona njerëz pranojnë pa problem që informacioni që u shfaqet çdo ditë të përzgjidhet nga algoritmet e platformave digjitale si TikTok apo Instagram.
Paradoksi i besimit tek algoritmet
Këtu, sipas Hararit, shfaqet një paradoks.
Njerëzit mund të krijojnë gjithnjë e më shumë besim në ndërveprimet e tyre individuale me inteligjencën artificiale, por ky besim mund të përfundojë duke prodhuar mosbesim ndaj sistemit teknologjik dhe financiar që do të krijohet prej saj.
Arsyeja është e thjeshtë: njerëzit mund të mos jenë më në gjendje të kuptojnë se si dhe pse inteligjenca artificiale merr një vendim të caktuar.
Dhe pikërisht këtu Harari përdor krahasimin më të fortë të intervistës.
“Sistemi financiar njerëzor kontrollon jetën e lopëve dhe pulave, por lopët dhe pulat nuk e kanë idenë se financat ekzistojnë”, thotë ai.
Më pas vjen paralajmërimi:
“Kjo ka gjasa të jetë pozita jonë pas dhjetë vjetësh.”
Me fjalë të tjera, rreziku që përshkruan Harari nuk është thjesht që inteligjenca artificiale të marrë më shumë vendime sesa njerëzit. Rreziku është krijimi i një sistemi ekonomik dhe teknologjik aq kompleks, sa njerëzit që jetojnë brenda tij të mos jenë më në gjendje të kuptojnë mekanizmat që përcaktojnë jetën e tyre.
Dhe pikërisht për këtë arsye paralajmërimi i Hararit shkon përtej debatit të zakonshëm për vendet e punës që mund të zëvendësohen nga inteligjenca artificiale. Për të, çështja themelore është se kujt do t’i besojë njerëzimi dhe sa kontroll është i gatshëm t’u dorëzojë makinerive që mund të bëhen shumë më të afta se vetë njerëzit për të kuptuar sistemet që ata kanë krijuar.
