Në një fshat të vogël malor në Sardenjë, gratë jetojnë jashtëzakonisht gjatë. Sipas një studimi të ri, pothuajse 14% e grave që arrijnë moshën 70-vjeçare jetojnë deri në 100 vjet, një rezultat që e rendit këtë komunitet të dytin në botë për jetëgjatësinë femërore, pas Hong Kongut.
Fshati Bolotana, në pjesën qendrore të ishullit italian të Sardenjës, mund të jetë një tjetër “zonë blu”, siç quhen rajonet e botës ku përqendrimi i njerëzve që jetojnë mbi 100 vjet është jashtëzakonisht i lartë.
Sardenja u bë e njohur për jetëgjatësinë në vitin 1999, kur disa fshatra të izoluar në pjesën qendrore dhe lindore të ishullit u identifikuan si një prej pesë zonave blu të botës. Në atë kohë, fenomeni lidhej veçanërisht me jetëgjatësinë e burrave.
Por Bolotana, rreth 110 kilometra larg zonës origjinale, paraqet një karakteristikë tjetër: këtu janë gratë ato që thyejnë rekordet e jetëgjatësisë.
Një studim i Universitetit të Sassarit në Itali dhe Universitetit të Alabamës në Birmingham, i publikuar në revistën shkencore Frontiers in Aging, zbuloi se 13.8% e grave të Bolotanës që mbushin 70 vjeç arrijnë të festojnë ditëlindjen e tyre të 100-të.
Për krahasim, në Itali kjo përqindje është vetëm 3.5%.
Studiuesit analizuan regjistrat e banorëve të lindur ndërmjet viteve 1900 dhe 1925 dhe identifikuan 38 persona që kishin jetuar mbi një shekull. Sipas tyre, treguesi i jetëgjatësisë ishte 57% më i lartë se mesatarja kombëtare italiane.
Në vitin 2025, Bolotana kishte 12 njëqindvjeçarë në një popullsi prej vetëm 2,266 banorësh, një përqendrim rreth 12 herë më të lartë se mesatarja e Sardenjës. Gjashtë prej tyre kanë ndërruar jetë, ndërsa gjashtë të mbijetuarat janë të gjitha gra. Dy më të moshuarat janë 102 vjeçe.
Cili është sekreti i grave të Bolotanës?
Giovanni Mario Pes, drejtuesi i studimit dhe një prej krijuesve të konceptit të zonave blu, thotë se zbulimi është i rëndësishëm sepse, për herë të parë pas më shumë se 25 vjetësh, është identifikuar një tjetër territor me jetëgjatësi të jashtëzakonshme jashtë zonës tradicionale të Sardenjës.
Sipas tij, jetëgjatësia e grave të Bolotanës është rreth tri herë më e lartë se ajo e shumicës së grave perëndimore.
Megjithatë, shkencëtarët nuk kanë përcaktuar ende shkakun e këtij fenomeni.
Ajo që i ka bërë përshtypje Pes gjatë takimeve me gratë njëqindvjeçare është intensiteti i marrëdhënieve shoqërore që ato ruajnë edhe në moshë shumë të avancuar.
Ai përmend rastin e Giovanna Marras, 101 vjeçe, e cila jeton me motrën e saj. Ato gatuajnë së bashku, bisedojnë dhe vazhdojnë të kenë një jetë aktive. Sipas studiuesit, gjatë takimit nuk u vunë re shenja të rënies së aftësive njohëse.
Kryebashkiaku i Bolotanës, Francesco Manconi, mendon se sekreti mund të jetë një kombinim faktorësh: ushqimi i freskët, natyra e paprekur, aktiviteti fizik dhe marrëdhëniet e forta familjare.
Banorët e moshuar kanë ecur gjithmonë shumë, ndonjëherë deri në 20 kilometra në ditë, pavarësisht se fshati nuk ka palestër.
Dieta tradicionale përfshin produkte të freskëta vendase, por askush nuk heq dorë nga ëmbëlsirat karakteristike të Sardenjës, si seada, një ëmbëlsirë me djathë, apo mustazzolus, biskota me erëza që konsumohen shpesh në mëngjes.
Italia, vendi ku njëqindvjeçarët po shtohen
Sipas statistikave zyrtare të nëntorit 2025, Italia numëronte 23,548 banorë mbi 100 vjeç, rreth 2,000 më shumë se një vit më parë. Numri i njëqindvjeçarëve është më shumë se dyfishuar që prej vitit 2009.
Gratë përbëjnë 82.6% të italianëve që kanë kaluar një shekull jetë. Ato dominojnë gjithashtu edhe grupet e personave mbi 105 dhe mbi 110 vjeç.
Zbulimi në Bolotana i shtohet hartës së pesë zonave blu të njohura tradicionalisht në botë: Sardenja në Itali, Okinawa në Japoni, gadishulli Nicoya në Kosta Rika, Ikaria në Greqi dhe Loma Linda në Kaliforni.
Për momentin, shkencëtarët nuk kanë një formulë për të jetuar 100 vjet. Por në Bolotana, ku gratë ecin shumë, ushqehen thjesht dhe ruajnë lidhjet me njëra-tjetrën, jetëgjatësia duket se është bërë pjesë e zakonshme e jetës.
Burimi: The Guardian, 8 tetor 2026.
