Nga Muriel
Në realitetin tonë ballkanik, jemi mësuar që burgun ta shohim shpesh si një lloj “kosto biznesi” të llogaritur mirë. Për një zyrtar që ka shitur firmën e tij, apo një biznesmen që ka gllabëruar miliona përmes tenderave të fryrë dhe pastrimit të parave të narkotrafikut, qëndrimi disa vite në qeli duket si një sakrificë e vogël.
Kjo ndodh sepse, deri më sot, ata e kanë pasur një garanci: perandoria e tyre financiare do t’i priste e paprekur sapo të dilnin.
Por kjo epokë e “të burgosurve të pasur” duhet të marrë fund. Eksperienca që transformoi Rumaninë dhe që sot po troket në zyrat e SPAK-ut po dërgon një mesazh që djeg më shumë se prangat: drejtësia nuk ka asnjë vlerë nëse i dënuari del nga burgu si milioner.
Kirurgjia financiare e modelit rumun
Nëse duam të kuptojmë se si mposhtet korrupsioni strukturor, duhet të shohim se çfarë bëri DNA (Drejtoria Kombëtare Antikorrupsion) në Rumani. Ata nuk u mjaftuan me statistika arrestimesh. Gjatë dekadës së tyre të artë, prokurorët dënuan mbi 1,000 zyrtarë të lartë – që nga ish-kryeministra e deri te ministra dhe kryetarë bashkish.
Por goditja e vërtetë ishte mbi personat juridikë: mbi 1,050 kompani ndërtimi dhe konsulence u fshinë nga harta. Prokurorët aplikuan sekuestron preventive mbi çdo llogari, çdo eskavator dhe çdo impiant asfaltimi, duke konfiskuar mbi 2.3 miliardë euro.
Ky nuk ishte thjesht ndëshkim; ishte shpërbërje e mjetit të krimit.
Rënia e të “paprekshmëve”: historia e falimentimit të detyruar
Historia e korrupsionit rumun ka emra që sot shërbejnë si gurë kilometrikë juridikë. Gjiganti Romstrade SA, që dikur quhej “Mbretëresha e Asfaltit”, u shpërbë brenda natës kur doli në dritë vjedhja e fondeve të BE-së; pronari Nelu Iordache pa se si llogaritë e tij u ngrinë dhe kompania hyri në falimentim pa asnjë mundësi shpëtimi.
I njëjti fat ndoqi edhe Euroconstruct Trading 98 dhe të famshmen Tel Drum SA, kjo e fundit e lidhur me kupolën politike të kohës. Këto nuk ishin thjesht firma, ishin monopole që diktonin jetën publike. Sot, makineritë e tyre janë nën sekuestro totale, duke dëshmuar se asnjë mburojë politike nuk funksionon kur drejtësia godet asetin dhe jo vetëm njeriun.
Investigimi vertikal: nga zyrtari te nënkontraktori
Një drejtësi që funksionon vërtet duhet të ndjekë paranë në çdo hallkë të zinxhirit. Nuk është vetëm zyrtari që hedh firmën; është kontraktori që merr tenderin dhe, akoma më rëndësishëm, nënkontraktori që fshihet në hije.
Aty, në segmentin e nënkontraktimit, ndodh shpesh vjedhja më e madhe përmes faturave fiktive dhe punimeve nën standard. Investigimi i SPAK duhet të jetë vertikal: çdo subjekt që ka shërbyer si “lavatriçe” për paratë e narkotrafikut apo tenderave të fryrë duhet t’i nënshtrohet likuidimit. Nuk mund të ketë imunitet për dikë që fshihet pas zinxhirëve të komplikuar kontraktorësh, ndërkohë që ka pastruar produktet e krimit.
Goditja e “rrënjës”: familja dhe emrat në hije
Nëse duam që ky proces të jetë i dhimbshëm për të korruptuarit, duhet të godasim trashëgiminë e tyre. Pasuria e vënë me krim rrallë mban emrin e kriminelit; ajo fshihet te bashkëshortet, fëmijët, prindërit apo edhe shoferët e besuar.
Konfiskimi i zgjeruar duhet të jetë rregulli ynë i ri. Nëse një pronar firme ndërtimi apo një ish-zyrtar disponon resorte e vila në emër të personave të tretë dhe këta të fundit nuk provojnë dot burimin e ligjshëm, shteti duhet t’i marrë ato menjëherë. Nuk ka asnjë arsye morale që një familje të jetojë në luks mbi asfaltin e vjedhur që merr jetë njerëzish çdo ditë.
Drejt “vdekjes civile” të korrupsionit
Për t’i dhënë fund riciklimit të këtij sistemi, duhen masa që i nxjerrin lojtarët e pistë jashtë fushe përgjithmonë:
• Likuidimi i detyruar: Kompanitë e implikuara duhet të shpërbëhen dhe mjetet e tyre të shiten në ankand publik për të dëmshpërblyer shtetin.
• Karantina 15-vjeçare: Çdo pronar apo zyrtar i dënuar duhet të ketë një “ndalim fluturimi” në botën e tenderave publikë për të paktën një dekadë e gjysmë. Kjo është e vetmja mënyrë për të parandaluar krijimin e “maskave” të reja dhe për të pastruar tregun nga parazitët.
Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë spektakle me pranga që përfundojnë në harresë. Ka nevojë për një drejtësi që operon me ftohtësi financiare. Vetëm kur makineritë e firmave të korruptuara të sekuestrohen dhe llogaritë e familjarëve të tyre të ngrinë deri në rrënjë, mund të themi se po fitojmë.
Drejtësia përmbushet vërtet vetëm atëherë kur mjeti i krimit – pasuria e vjedhur – asgjësohet dhe kthehet në dobi të publikut.
