Katër persona që kaluan më shumë se një vit të izoluar në një strukturë që simulonte kushtet e jetesës në Mars kanë përfunduar misionin e tyre eksperimental. Ata dolën të shtunën, më 31 tetor, nga ambientet e NASA-s në Qendrën Hapësinore Johnson në Houston, pas 378 ditësh larg botës së jashtme.
Eksperimenti, i quajtur CHAPEA (Crew Health and Performance Exploration Analog), synonte të studionte mënyrën se si njerëzit përballojnë izolimin afatgjatë, burimet e kufizuara dhe sfidat psikologjike që mund të shfaqen gjatë një udhëtimi drejt Planetit të Kuq.
Katër pjesëmarrësit, komandanti Ross Elder, mjekja Ellen Ellis, oficeri shkencor Matthew Montgomery dhe inxhinieri James Spicer, hynë në habitatin eksperimental më 19 tetor 2025.
Ata jetuan në një strukturë prej 158 metrash katrorë, të ndërtuar me teknologjinë e printimit 3D, ku çdo aspekt i jetës së përditshme ishte projektuar për t'iu afruar kushteve të një misioni të vërtetë hapësinor.
Gjatë izolimit, pjesëmarrësit kultivuan bimë në tokë të simuluar marsiane, kryen ecje hapësinore të simuluara, mirëmbajtën pajisjet dhe administruan sasi të kufizuara ushqimi e burimesh të tjera.
Një nga vështirësitë më të mëdha ishte komunikimi me botën e jashtme. Mesazhet nuk transmetoheshin menjëherë, por me vonesa të qëllimshme, duke imituar kohën që u duhet sinjaleve për të udhëtuar mes Tokës dhe Marsit.
Pas daljes nga izolimi, mjekja Ellen Ellis e përshkroi përvojën si një vit jashtëzakonisht të vështirë, gjatë të cilit katër pjesëmarrësit kishin jetuar në një formë izolimi të pranuar vullnetarisht.
Drejtoresha e Qendrës Hapësinore Johnson, Vanessa Wyche, theksoi se aftësia për të marrë vendime në mënyrë të pavarur dhe për të ruajtur bashkëpunimin në kushte të vështira do të jetë vendimtare për astronautët e ardhshëm.
Katër pjesëmarrësit do t'u nënshtrohen dy javëve vlerësimesh mjekësore, psikologjike dhe analizash të rezultateve të eksperimentit.
NASA synon të përdorë të dhënat e mbledhura për përgatitjen e misioneve të ardhshme në Hënë dhe, më pas, në Mars. Agjencia amerikane shpreson që udhëtimet me njerëz drejt Planetit të Kuq të bëhen të mundura që në vitet 2030.
Ky ishte eksperimenti i dytë CHAPEA, pas një misioni të ngjashëm që u zhvillua gjatë viteve 2023–2024.
