Nga Desada Metaj
Në Gjykatën Kushtetuese çdo mandat i përfunduar muajt e fundit duket se është i prirur të sjellë ngërç dhe debat (jo vetëm politik). Pasi kryetarja e Gjykatës Kushtetuese, mes presionit të ligjit dhe Kushtetutës, u detyrua të mbledhë trupën për të shpallur përfundimin e mandatit të saj, vetë zbardhja e këtij vendimi sërish shkeli ligjin dhe rregulloren e kësaj gjykate. Më datë 23 dhjetor, trupa e Gjykatës ka marrë vendim për deklarimin e përfundimit të mandatit të anëtares dhe kryetares së Gjykatës, znj. Holta Zaçaj.
Si ligji, ashtu dhe Rregullorja, parashikojnë publikimin e vendimit brenda 30 ditëve. Vendimi sot (27 janar) është publikuar duke shkelur afatin me 5 ditë. Dhe ndërkohë bëhet fjalë jo për ndonjë vendim kompleks në arsyetim, pasi janë vetëm 14 faqe, përveç anëtarit të pakicës, që në këtë rast është Sonila Bejtja. Pikërisht mandati i kësaj të fundit duket se po e rikthen Gjykatën Kushtetuese në pikën ku sërish po shkelen afatet për mandatin e përfunduar të një anëtari.
Normalisht, pyetja më bazike në këtë rast është: cili është pozicioni i Gjykatës për mandatin e anëtares Sonila Bejtja. Ajo u emërua për një mandat të përkohshëm, pas dorëheqjes së ish-anëtarit Besnik Muçi, i cili nga ana e tij zëvendësoi gjyqtarin Sokol Berberi. Mandati i këtij të fundit kishte mbaruar më 25 prill 2016.
Zoti Muçi u zgjodh sipas dispozitave kalimtare kushtetuese. Edhe në bazë të opinionit të Komisionit të Venecias, mandati aktual i znj. Bejtja përfundon më 25 prill 2025. Për këtë arsye Gjykata kushtetuese duhet të kishte njoftuar Presidentin, si organi i emërtesës.
Nëse i referohemi, rregullores së vetë Gjykatës Kushtetuese “Kryetari, jo më vonë se 4 muaj para mbarimit të mandatit të gjyqtarit kushtetues, i paraqet Gjykatës kërkesë për deklarimin e mbarimit të këtij mandati”. Diçka që nuk rezulton të ketë ndodhur.
Nga ana tjetër ligji përcakton se “Kryetari i Gjykatës Kushtetuese, jo më vonë se 3 muaj përpara përfundimit të mandatit të një gjyqtari të Gjykatës Kushtetuese, sipas pikës 1, shkronjat ‘a’ dhe ‘b’ të këtij neni, si dhe menjëherë në rastet e mbarimit të mandatit përpara afatit ligjor, njofton organin e emërtesës për vendin vakant”. Edhe ky afat është shkelur.
Nëse kryetarja e Gjykatës, e cila sipas ligjit duhet të iniciojë procedurën, ka një vlerësim të ndryshëm, nuk është e qartë, se në cilën bazë ligjore ajo e mbështet qëndrimin e saj, për mandatin e Sonila Bejtes.
Edhe interpretimi që ajo bëri për mandatin e saj, në muajin dhjetor, rezultoi tërësisht i gabuar, duke rrezikuar të fuste institucionin që ajo drejton në një konflikt të hapur me Gjykatën e Lartë. Dhe këtë e dëshmon fakti që kundër pozicionit të mbajtur prej saj u shprehën të gjithë anëtarët e tjerë të Gjykatës, me përjashtim të zonjës Bejtja.
Ajo çka përbën element të ri në këtë rast është arsyetimi i vendimit për rastin Zaçaj pasi Gjykata Kushtetuese i ka dhënë zgjidhje edhe ngërçit të krijuar prej mosveprimit të kryetarit të kësaj gjykate. Në vendimin e sotëm, në paragrafin 19, i është dhënë zgjidhje rastit kur kryetarja e GjK nuk vepron sipas ligjit dhe rregullores, pra kur nuk thërret mbledhjen. Tekstualisht shkruhet:
“… rrjedhojë, në çdo rast kur një organ i emërtesës vlerëson se Gjykata nuk e ka ushtruar kompetencën e saj brenda afatit ligjor, ai duhet t’i drejtohet Gjykatës, duke i kërkuar me shkrim ushtrimin e një kompetence të tillë, si dhe duke parashtruar, në çdo rast, edhe argumentet përkatëse në drejtim të fakteve dhe dispozitave kushtetuese në të cilat mbështet qëndrimin e tij për mbarimin e mandatit të gjyqtarit për pozicionin e të cilit është organ emërtese sipas Kushtetutës dhe ligjit. Në këtë rast, Gjykata, pa vonesë, duhet të shprehet me vendim, i cili është përfundimtar dhe i detyrueshëm për zbatim. Kjo është mënyra e vetme e të vepruarit të organeve kushtetuese të përfshira në procedurën e emërimit/zgjedhjes së gjyqtarit kushtetues, bazuar jo vetëm në parimin e luajalitetit kushtetues, por që garanton ushtrimin pa pengesa të kompetencave kushtetuese dhe ligjore nga çdo organ dhe, çka është më e rëndësishme, parimin e pavarësisë së kësaj Gjykate.”
Tashmë Presidenti i Republikës ndodhet në situatën kur ligjërisht duhet të procedojë me shpalljen e vakancës që i përket atij (pasardhësi i Bejtjes emërohet nga Presidenti). Afatet duket se kanë kaluar. Presidenti ka në arkivën e vet edhe dokumentacionin e emërimit të znj. Bejtja (nga ish-Presidenti Meta). Ai është vënë në pamundësi të ushtrojë kompetencën e vet, por ka në dorë mekanizmin kushtetues që t’i drejtohet me shkrim GjK-së, ku “t’ia kujtojë” vonesën dhe faktin se kryetarja e GjK, me mosveprimin e saj, po bëhet pengesë në ushtrimin e një kompetence të tij. Në këtë mënyrë, GjK ka detyrimin, që, ashtu siç veproi në rastin e Zaçajt, të mblidhet dhe të shqyrtojë momentin e mbarimit të mandatit të Bejtjes. Sot është dita e tretë që Presidentit i është cenuar kompetenca prej mosveprimit të kryetares së GjK. Mbetet për t’u parë edhe sa ditë do të presë Presidenti që t’i cenohet kjo kompetencë, e bashkë me të, të shkelet integriteti i Gjykatës Kushtetuese si dhe vetë Kushtetuta e Shqipërisë.
