Shprehja “të gjitha rrugët të çojnë në Romë” ka mbijetuar për shekuj, por një studim i ri tregon se pas saj fshihet një realitet inxhinierik edhe më mbresëlënës nga sa mendohej.
Studiuesit kanë rindërtuar rrjetin e rrugëve të Perandorisë Romake dhe kanë arritur në përfundimin se ai shtrihej për rreth 300 mijë kilometra në Europë, Afrikën e Veriut dhe Lindjen e Mesme.
Rezultatet, të publikuara në Nature Communications, tregojnë sesi romakët krijuan atë që studiuesit e konsiderojnë sistemin e parë të transportit tokësor në shkallë kontinentale.
Rrugët lidhnin qytete, porte, qendra administrative dhe garnizone ushtarake nga Britania deri në Afrikën e Veriut dhe nga Gadishulli Iberik deri në Lindjen e Mesme.
Roma ishte natyrisht një nga nyjet më të rëndësishme.
Në vitin 20 para Krishtit, perandori Augustus ngriti në Forumin Romak “Milliarium Aureum”, ose Gurit të Artë të Miljeve, një monument që simbolikisht shënonte pikën nga ku mateshin distancat drejt provincave të perandorisë.
Por studimi sjell një surprizë.
Kur studiuesit analizuan të gjithë rrjetin, Kostandinopoja, Stambolli i sotëm, rezultoi në periudha të mëvonshme edhe më qendrore për udhëtimet tokësore nëpër perandori.
Kjo lidhej me pozicionin e saj strategjik mes Europës dhe Azisë dhe me zhvendosjen graduale të qendrës politike të botës romake drejt lindjes.
Rrugët romake ishin shumë më tepër se mënyra për të shkuar nga një qytet në tjetrin.
Ato ishin një nga instrumentet kryesore të fuqisë së perandorisë.
Legjionet mund të lëviznin më shpejt drejt provincave ku kishte rebelime apo kërcënime. Mallrat udhëtonin nga portet drejt qyteteve të brendshme. Lajmet, urdhrat administrativë dhe njerëzit qarkullonin në një territor jashtëzakonisht të madh.
Për ndërtimin përdoreshin materiale të ndryshme sipas zonës, përfshirë gurë të grimcuar, materiale lidhëse me bazë gëlqereje dhe pllaka guri.
Romakët njihen për rrugët e drejta, por studimi tregon se realiteti ishte më kompleks.
Kur terreni e lejonte, rrugët mund të ndiqnin linja relativisht të drejta. Në zona malore apo me pengesa natyrore, inxhinierët përshtatnin itinerarin me gjeografinë.
Lugina e lumit Po në Itali dhe pjesë të Francës veriore ishin ndër zonat ku terreni favorizonte rrugë më lineare.
Qendra të rëndësishme provinciale si Londra, Ankaraja dhe Korinthi rezultojnë të kenë qenë veçanërisht të lidhura me pjesën tjetër të rrjetit.
Por ndoshta pjesa më interesante është se shumë prej rrugëve nuk u zhdukën bashkë me Perandorinë Romake Perëndimore në vitin 476.
Ato vazhduan të përdoren për shekuj.
Gjurmët e tyre mund të dallohen edhe sot në infrastrukturën moderne. Reuters sjell si shembull rrugën N-340 në Spanjë, e cila ndjek pjesë të itinerarit të Via Augusta romake.
Pra, kur udhëtojmë sot në disa prej rrugëve të Europës, mund të jemi duke ndjekur itinerare të përcaktuara nga inxhinierë që jetuan rreth dy mijë vjet më parë.
Roma ndërtoi rrugët për të kontrolluar një perandori.
Por pa e ditur, krijoi edhe një skelet transporti që në disa vende vazhdon të ndikojë mënyrën se si lëvizim sot.
