Shtetet e Bashkuara po përballen me një debat të fortë mbi mundësinë e rikthimit të ekzekutimeve publike, pothuajse 90 vjet pasi kjo praktikë u braktis. Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ka njoftuar planet për ekzekutimin me pushkatim të Nidal Hasan, autorit të sulmit të vitit 2009 në bazën ushtarake Fort Hood në Teksas, ku mbetën të vrarë 13 ushtarakë. Sipas njoftimit, ekzekutimi i planifikuar për në dhjetor mund të transmetohet drejtpërdrejt në internet, duke shkaktuar reagime të ashpra nga ekspertët, organizatat dhe opinioni publik.
Sipas një raportimi të BBC-së, njoftimi i Pentagonit ka rikthyer vëmendjen te historia e ekzekutimeve publike në Shtetet e Bashkuara, një praktikë që dikur tërhiqte mijëra spektatorë, por që gradualisht u ndalua për shkak të shqetësimeve morale dhe ndryshimit të qëndrimeve shoqërore ndaj dënimit me vdekje.
Ekzekutimi i vitit 1936 që tronditi Amerikën
Më 14 gusht 1936, rreth 20 mijë njerëz u mblodhën në Owensboro të shtetit Kentucky për të ndjekur varjen publike të Rainey Bethea, një afroamerikani në të njëzetat, i dënuar me vdekje për grabitjen, përdhunimin dhe vrasjen e Lischia Edwards, një gruaje të bardhë 70-vjeçare.
Ngjarja u zhvillua gjatë një vale të jashtëzakonshme të të nxehtit dhe tërhoqi burra, gra e fëmijë nga zona të ndryshme të vendit. Disa prej tyre kishin kaluar natën pranë vendit të ekzekutimit për të siguruar një pozicion sa më të mirë, ndërsa të tjerë kishin organizuar festa një mbrëmje më parë.
Në vendngjarje shiteshin kokoshka dhe pije freskuese, ndërsa gazetarë nga qytete të largëta, përfshirë Çikagon dhe Nju Jorkun, kishin mbërritur për të raportuar mbi ekzekutimin.
Një pjesë e madhe e publikut ishte tërhequr nga lajmet se ekzekutimi mund të kryhej nga një grua. Sherifi vendas kishte ndërruar jetë katër muaj më parë dhe detyrën e kishte marrë bashkëshortja e tij. Megjithatë, ajo refuzoi të kryente personalisht ekzekutimin, i cili u realizua nga persona të punësuar për këtë qëllim.
Ngjarja u kthye në një spektakël publik që shkaktoi kritika të shumta dhe vuri në siklet autoritetet e Kentucky-t. Rreth 18 muaj më vonë, guvernatori i shtetit ndaloi ekzekutimet publike.
Edhe pse një tjetër varje publike u zhvillua në Missouri në vitin 1937, përpara disa qindra spektatorëve, ekzekutimi i Bethea mbeti rasti i fundit i profilit të lartë në historinë amerikane.
Pentagoni planifikon ekzekutim me pushkatim dhe transmetim në internet
Pothuajse nëntë dekada më vonë, sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ka njoftuar se ushtria amerikane planifikon ekzekutimin publik të Nidal Hasan, i cili vrau 13 ushtarakë të paarmatosur gjatë sulmit të vitit 2009 në bazën Fort Hood, në Teksas.
Sipas Pentagonit, ekzekutimi me pushkatim është planifikuar për në dhjetor dhe mund të transmetohet drejtpërdrejt në internet.
“Njerëzit duhet të kuptojnë se veprime të tilla kanë pasoja serioze”, deklaroi Hegseth, duke mbrojtur vendimin.
Megjithatë, njoftimi ka ngritur pyetje të rëndësishme mbi aspektet ligjore, etike dhe shoqërore të transmetimit publik të një ekzekutimi.
Ekspertët paralajmërojnë se një vendim i tillë mund të shënojë një ndryshim të madh në mënyrën se si Shtetet e Bashkuara e zbatojnë dhe e paraqesin dënimin kapital.
Ekspertët kundërshtojnë rikthimin e ekzekutimeve publike
Michael Radelet, profesor emeritus në Universitetin e Kolorados dhe studiues prej shumë vitesh i dënimit me vdekje, u shpreh i tronditur nga njoftimi.
“Nuk e kisha imagjinuar kurrë se do të shihnim përsëri një ekzekutim publik”, deklaroi ai për BBC-në.
Radelet theksoi se mbështetja e amerikanëve për dënimin me vdekje ka ardhur vazhdimisht duke u ulur.
Sipas të dhënave të përmendura prej tij, në vitin 1994 rreth 80% e amerikanëve mbështesnin dënimin kapital, ndërsa aktualisht kjo përqindje ka rënë në 52%.
Ai shtoi se mbështetja bie edhe më shumë kur qytetarëve u paraqitet si alternativë dënimi me burgim të përjetshëm pa mundësi lirimi me kusht.
Profesori paralajmëroi se transmetimi i një ekzekutimi në internet mund ta shndërrojë dënimin me vdekje në një formë argëtimi publik, duke rikthyer atmosferën që karakterizonte ekzekutimet e shekullit të kaluar.
Sipas tij, në vend që të shërbejë si një akt drejtësie, një transmetim i tillë rrezikon të nxisë kureshtjen dhe spektaklin rreth vdekjes së një personi.
Studiuesit paralajmërojnë për pasojat shoqërore
Shkrimtarja Sonya Lea, e cila ka botuar një libër mbi ekzekutimin e Rainey Bethea, deklaroi se u trondit kur mësoi për planet e Pentagonit.
Ajo kujtoi se ekzekutimi i vitit 1936 ishte cilësuar në atë kohë si një “karnaval sadizmi”, për shkak të mënyrës se si mijëra njerëz ishin mbledhur për të parë vdekjen e një të dënuari.
Sipas saj, teknologjia moderne mund ta bëjë një ngjarje të tillë edhe më shqetësuese, pasi transmetimi në internet mund të ndiqet nga miliona njerëz, shumë më tepër se 20 mijë spektatorët e mbledhur në Kentucky në vitin 1936.
Lea tregoi se gjyshërit e saj kishin qenë mes të pranishmëve në atë ekzekutim dhe se përvoja kishte lënë pasoja të thella psikologjike te shumë prej dëshmitarëve.
Ajo e krahasoi mundësinë e rikthimit të ekzekutimeve publike në SHBA me praktika që vazhdojnë të zbatohen në disa vende, përfshirë Iranin, Korenë e Veriut dhe Afganistanin.
Ndërkohë, Kurt Gray, profesor i psikologjisë sociale në Universitetin Shtetëror të Ohajos, vlerësoi se polarizimi politik dhe ashpërsimi i retorikës publike mund të kenë krijuar kushtet për një njoftim të tillë.
Sipas tij, megjithëse disa amerikanë mund të mbështesin masa të ashpra ndëshkuese, një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë nuk dëshiron rikthimin e ekzekutimeve publike.
Ai paralajmëroi gjithashtu për rrezikun që qytetarët të mësohen gradualisht me shfaqjen e dhunës dhe ta konsiderojnë atë si diçka normale.
Kundërshtime edhe nga përfaqësuesit fetarë
Garen Wintemute, drejtues i Programit të Kërkimeve për Parandalimin e Dhunës në Universitetin e Kalifornisë, deklaroi se studimet tregojnë një ulje të mbështetjes së amerikanëve për dhunën.
Ai përmendi reagimin e kryetarit të Konferencës së Ipeshkvijve Katolikë të Shteteve të Bashkuara, i cili e cilësoi njoftimin për transmetimin e ekzekutimit si një veprim barbar.
“Një ekzekutim publik nuk përfaqëson atë që jemi dhe as atë që synojmë të jemi si vend”, deklaroi Wintemute.
Sipas ekspertëve, debati nuk lidhet vetëm me ligjshmërinë e dënimit me vdekje, por edhe me mënyrën se si shteti e ushtron autoritetin e tij dhe me mesazhin që një ekzekutim publik mund t’i përcjellë shoqërisë.
Trump mbështet planin, Vance shpreh dyshime
Njoftimi i Pentagonit ka shkaktuar diskutime edhe brenda administratës amerikane.
Zëvendëspresidenti JD Vance shprehu pasiguri nëse ekzekutimi publik do të zhvillohet sipas planit.
“Nuk e di nëse kjo do të ndodhë vërtet”, u tha ai gazetarëve, duke shtuar se nuk do ta ndiqte transmetimin nëse ekzekutimi do të shfaqej drejtpërdrejt në internet.
Disa orë më vonë, presidenti Donald Trump deklaroi se e mbështeste plotësisht idenë e transmetimit, por sqaroi se Pentagoni ende po shqyrtonte mënyrën përfundimtare të realizimit të tij.
I pyetur nëse do ta ndiqte personalisht ekzekutimin e Hasan, Trump nuk dha një përgjigje të drejtpërdrejtë.
“Nuk më intereson mënyra se si do të ekzekutohet, për sa kohë që ekzekutimi kryhet. Mendoj se dënimi me vdekje është një ndëshkim plotësisht i merituar për të”, deklaroi presidenti amerikan.
SHBA përballë një debati të ri mbi dënimin me vdekje
Mundësia e transmetimit të një ekzekutimi publik, për herë të parë në historinë moderne amerikane, ka hapur një debat të gjerë mbi kufijtë e ndëshkimit shtetëror, respektimin e dinjitetit njerëzor dhe rolin e medias në paraqitjen e dhunës.
Ndërsa administrata amerikane argumenton se masa të tilla mund të shërbejnë si paralajmërim për autorët e krimeve të rënda, kritikët paralajmërojnë se transmetimi i ekzekutimeve rrezikon t’i kthejë ato në spektakle publike.
Për momentin, vendimi përfundimtar mbi transmetimin e ekzekutimit të Nidal Hasan nuk është marrë, ndërsa diskutimet vazhdojnë si brenda administratës amerikane, ashtu edhe në opinionin publik.
