Vdekja e një punonjëseje laboratori në Rusi ngre shqetësime për murtajën pneumonike, ekspertët shpjegojnë pse rreziku i një pandemie është i ulët
Vdekja e një punonjëseje 28-vjeçare në një institut kërkimor për murtajën në Siberi ka ngritur shqetësime për një përhapje të mundshme të sëmundjes. Sipas raportimeve, rreth 200 persona janë vendosur në izolim si masë parandaluese. Megjithatë, ekspertët ndërkombëtarë të shëndetësisë vlerësojnë se mundësia e një shpërthimi global të murtajës pneumonike është shumë e ulët, falë trajtimeve moderne, identifikimit të shpejtë të rasteve dhe masave të kontrollit epidemiologjik.
Sipas një raportimi të BBC-së, ngjarja është regjistruar në rajonin Irkutsk të Siberisë, ku një punonjëse e një instituti rus për studimin dhe parandalimin e murtajës ka humbur jetën pas shfaqjes së simptomave të një pneumonie me origjinë ende të papërcaktuar.
Viktima është identifikuar si Darya Shipilova, 28 vjeçe, e cila punonte në Institutin Kundër Murtajës në Irkutsk. Mediat ruse kanë raportuar se ajo mund të ketë qenë e ekspozuar ndaj bakterit që shkakton murtajën, megjithëse autoritetet nuk kanë konfirmuar zyrtarisht shkakun e vdekjes.
Sipas raportimeve të pakonfirmuara, punonjësja mund të jetë infektuar pas thyerjes së një epruvete që përmbante bakterin e murtajës ose gjatë një udhëtimi kërkimor në rajonin Buryatia, pranë kufirit me Mongolinë, ku sëmundja është e pranishme te disa kafshë të egra.
Pas ngjarjes, autoritetet shëndetësore kanë ndërmarrë masa parandaluese, ndërsa analizat laboratorike për përcaktimin e shkakut të vdekjes janë ende në proces, sipas raportimit.
Çfarë është murtaja pneumonike dhe si përhapet?
Murtaja është një sëmundje infektive e shkaktuar nga bakteri Yersinia pestis, i cili mund të shkaktojë tri forma kryesore të sëmundjes: murtajën bubonike, murtajën pneumonike dhe murtajën septikemike.
Murtaja bubonike është forma më e zakonshme dhe transmetohet kryesisht përmes pickimit të pleshtave të infektuar. Pas hyrjes në organizëm, bakteri përhapet në nyjet limfatike, duke shkaktuar ënjtje të dhimbshme, zakonisht në zonën e ijëve, qafës dhe sqetullave.
Në disa raste, infeksioni mund të përhapet në gjak, duke shkaktuar murtajën septikemike, ose në mushkëri, duke shkaktuar murtajën pneumonike.
Ndryshe nga format e tjera, murtaja pneumonike mund të transmetohet drejtpërdrejt nga një person te tjetri përmes pikëzave të frymëmarrjes që lëshohen gjatë kollitjes ose teshtitjes.
Kjo formë e sëmundjes është veçanërisht e rrezikshme, pasi simptomat mund të shfaqen shumë shpejt, ndonjëherë brenda 24 orëve nga ekspozimi. Pa trajtim të menjëhershëm, infeksioni mund të jetë fatal.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se ekzistojnë dallime të rëndësishme mes rrezikut që paraqiste murtaja në të kaluarën dhe mundësive që ofron sot mjekësia moderne.
Pse ekspertët përjashtojnë mundësinë e një pandemie globale?
Një nga arsyet kryesore pse një pandemi e murtajës pneumonike konsiderohet shumë pak e mundshme është ekzistenca e antibiotikëve efektivë.
Piero Olliaro, profesor i sëmundjeve infektive të lidhura me varfërinë në Universitetin e Oksfordit, shpjegon se trajtimet moderne mund të shpëtojnë jetën e pacientëve, veçanërisht kur sëmundja diagnostikohet dhe trajtohet në fazat e hershme.
Në vitin 2025, Olliaro dhe kolegët e tij publikuan rezultatet e një studimi klinik të kontrolluar në Madagaskar, ku u vlerësua efektiviteti i dy antibiotikëve për trajtimin e murtajës bubonike.
Studimi tregoi se antibiotiku ciprofloxacin, i marrë nga goja, kishte një efektivitet prej 91%, ndërsa një antibiotik i grupit të aminoglikozideve, i administruar me injeksion, arriti një efektivitet prej 92%.
Edhe në rastet kur infeksioni kishte përparuar në formën pneumonike, rreth 85% e pacientëve të përfshirë në studim mbijetuan pas trajtimit të shpejtë.
Ekspertët theksojnë se trajtimi i hershëm është vendimtar për të shmangur komplikacionet dhe vdekjet.
Murtaja pneumonike është më e lehtë për t’u identifikuar sesa Covid-19
Një tjetër faktor që kufizon rrezikun e përhapjes së murtajës pneumonike është mënyra e transmetimit të saj.
Ndryshe nga virusi që shkakton Covid-19, murtaja pneumonike zakonisht transmetohet pasi personi i infektuar ka filluar të shfaqë simptoma.
Këto simptoma janë shpesh të rënda dhe të dukshme, duke u mundësuar autoriteteve shëndetësore të identifikojnë, izolojnë dhe trajtojnë rastet e dyshuara në një kohë relativisht të shkurtër.
Zania Stamataki, profesoreshë e asociuar e imunologjisë virale në Universitetin e Birminghamit, shpjegon se karakteristikat e kësaj sëmundjeje e bëjnë më pak të mundshëm përhapjen e saj të pakontrolluar nëpërmjet udhëtimeve ndërkombëtare.
Sipas saj, simptomat e rënda do të viheshin re shpejt, duke zvogëluar mundësinë që shumë persona të infektuar të udhëtonin në vende të ndryshme pa u identifikuar.
Kjo nuk do të thotë se murtaja pneumonike nuk mund të shkaktojë shpërthime lokale, por se ekzistojnë mundësi të konsiderueshme për ndërprerjen e zinxhirit të transmetimit.
OBSH: Rreziku për përhapje ndërkombëtare është shumë i ulët
Organizata Botërore e Shëndetësisë ka vlerësuar situatën pas raportimeve për vdekjen e punonjëses së laboratorit në Siberi.
Sipas të dhënave të raportuara, personat që mund të kenë pasur kontakt me rastin e dyshuar janë identifikuar dhe po mbahen nën monitorim shëndetësor.
Deri në momentin e raportimit, asnjëri prej tyre nuk kishte shfaqur simptoma të sëmundjes.
Zëdhënësi i OBSH-së, Christian Lindmeier, deklaroi se vlerësimi fillestar i rrezikut është mesatar deri i ulët për rajonin Irkutsk, i ulët për Federatën Ruse në tërësi dhe shumë i ulët për rajonin evropian të OBSH-së.
Këto masa përputhen me rekomandimet e autoriteteve ndërkombëtare të shëndetësisë, të cilat përfshijnë identifikimin e kontakteve, monitorimin e tyre, izolimin kur është i nevojshëm dhe përdorimin e antibiotikëve parandalues për personat e ekspozuar.
Sa të sigurta janë laboratorët që studiojnë bakterin e murtajës?
Ekspertët theksojnë se infektimet aksidentale në laboratorë të specializuar janë jashtëzakonisht të rralla, pasi këto institucione zbatojnë protokolle të rrepta sigurie.
Punonjësit përdorin pajisje të posaçme mbrojtëse, ndërsa mostrat e rrezikshme trajtohen në kabinete biologjike sigurie, të projektuara për të parandaluar daljen e mikroorganizmave në mjedisin e jashtëm.
Këto kabinete funksionojnë me sisteme të kontrolluara të qarkullimit të ajrit dhe zakonisht ndodhen në ambiente me presion negativ, për të kufizuar përhapjen e mundshme të agjentëve infektivë.
Sipas profesoreshës Stamataki, edhe në rastin e thyerjes së një epruvete brenda një kabineti të tillë, sistemet mbrojtëse synojnë të parandalojnë ekspozimin e punonjësit.
Gjithashtu, transportimi i mostrave bëhet përmes kontejnerëve të posaçëm mbrojtës, ndërsa personeli i laboratorëve u nënshtrohet trajnimeve të specializuara.
Murtaja e Zezë dhe dallimet me kushtet e sotme
Murtaja mbetet një nga sëmundjet më shkatërruese në historinë e njerëzimit.
Gjatë shekullit XIV, pandemia e njohur si Vdekja e Zezë shkaktoi vdekjen e më shumë se 25 milionë njerëzve në Evropë, duke zhdukur një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së kontinentit.
Përhapja e saj u favorizua nga kushtet e dobëta higjienike, grumbullimi i mbeturinave, prania e madhe e brejtësve dhe zhvillimi i rrugëve tregtare që lidhnin rajone të ndryshme.
Anijet tregtare transportonin mallra, përfshirë drithëra dhe miell, ndërsa minjtë dhe pleshtat e infektuar mund të përhapeshin së bashku me to.
Kushtet e jetesës ishin gjithashtu shumë të ndryshme nga ato të sotmet. Njerëzit jetonin në ambiente të mbipopulluara dhe kishin qasje të kufizuar në shërbimet shëndetësore.
Sot, përmirësimi i higjienës, sistemet e mbikëqyrjes epidemiologjike dhe përdorimi i antibiotikëve e bëjnë shumë më të lehtë kontrollin e sëmundjes.
Murtaja vazhdon të ekzistojë në disa rajone të botës
Pavarësisht përparimeve të mjekësisë, ekspertët kujtojnë se murtaja nuk është zhdukur.
Bakteri që shkakton sëmundjen vazhdon të qarkullojë në popullatat e brejtësve në disa pjesë të Afrikës, Azisë, Amerikës së Jugut dhe Shteteve të Bashkuara.
Në SHBA raportohen mesatarisht rreth shtatë raste njerëzore të murtajës çdo vit.
Në disa rajone të botës regjistrohen herë pas here edhe shpërthime lokale të murtajës pneumonike, ku mund të ndodhë transmetimi nga njeriu te njeriu.
Një nga shpërthimet më të mëdha të viteve të fundit u regjistrua në Madagaskar në vitin 2017, kur u raportuan 2,417 raste dhe 209 viktima.
Megjithatë, shpërthimi u kontrollua dhe nuk u shndërrua në pandemi globale.
Sipas profesor Olliaro, ky është një tregues se murtaja, ndonëse mbetet një sëmundje serioze, zakonisht mund të kufizohet përmes ndërhyrjeve të shpejta shëndetësore.
Ekspertët kërkojnë vigjilencë, por jo panik
Specialistët e sëmundjeve infektive theksojnë se rreziku i ulët për një pandemi globale nuk duhet të çojë në nënvlerësimin e murtajës.
Sëmundja vazhdon të shkaktojë raste të rënda dhe viktima në disa rajone, veçanërisht aty ku shërbimet shëndetësore dhe qasja në trajtim janë të kufizuara.
Për këtë arsye, ekspertët kërkojnë vazhdimin e investimeve në diagnostikim, trajtim, kërkime shkencore dhe mbikëqyrje epidemiologjike.
Sipas tyre, ngjarja e raportuar në Siberi duhet të hetohet plotësisht, por të dhënat e deritanishme nuk mbështesin shqetësimet për një përhapje të pakontrolluar ndërkombëtare.
