Franca po përballet me një paradoks që mund ta çojë drejt një krize të rëndë financiare. Qytetarët protestojnë duke kërkuar më shumë investime dhe shërbime publike, ndërsa investitorët ndërkombëtarë kërkojnë pikërisht të kundërtën: uljen e shpenzimeve dhe të borxhit. Në mes ndodhet presidenti Emmanuel Macron, të cilit i mbeten vetëm disa muaj nga përfundimi i mandatit, ndërsa paralajmërimet për ekonominë e dytë më të madhe të eurozonës po bëhen gjithnjë e më shqetësuese.
Tetë vjet pas protestave të famshme të “jelekëve të verdhë”, që tronditën presidencën e Emmanuel Macronit, Franca është rikthyer në një periudhë trazirash sociale.
Këtë herë, në rrugë kanë dalë nxënësit dhe studentët, të pakënaqur me gjendjen e arsimit dhe politikat qeveritare.
Por problemi i Francës nuk kufizohet te protestat. Qeveria përballet edhe me një krizë besimi nga tregjet financiare, të cilat dyshojnë në aftësinë e saj për të kontrolluar shpenzimet publike.
Sipas një analize të gazetës britanike The Guardian, Franca është kthyer në një nga shqetësimet kryesore të investitorëve ndërkombëtarë.
Borxhi francez arrin në 115.6% të ekonomisë
Në vitin 2025, borxhi publik i Francës arriti në 115.6% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa deficiti buxhetor ishte 5.1%.
Kjo do të thotë se borxhi i shtetit është më i madh sesa vlera e gjithçkaje që ekonomia franceze prodhon gjatë një viti.
Për krahasim, Britania e Madhe kishte një borxh publik prej 94.3% të PBB-së dhe një deficit prej 4.3%.
Situata franceze pritet të përkeqësohet këtë vit, me deficitin që parashikohet të arrijë në 5.4%.
Ministri francez i Financave, Roland Lescure, ka premtuar se do ta ulë deficitin, por ende nuk ka paraqitur një plan të qartë se si do ta realizojë.
Problemi është se çdo përpjekje për të shkurtuar shpenzimet rrezikon të shkaktojë protesta të reja.
Ndërkohë, vazhdimi i shpenzimeve të larta mund të shtojë mosbesimin e investitorëve.
Investitorët po humbasin besimin
Pasiguria politike ka filluar të ndikojë drejtpërdrejt te bizneset.
Një sondazh i federatës më të madhe të punëdhënësve francezë, Medef, tregoi se 82% e kompanive janë pesimiste për ndikimin e politikave ekonomike të qeverisë së ardhshme.
Ndërsa 66% paralajmërojnë se biznesi i tyre mund të bëhet i cenueshëm ose madje të falimentojë nëse bllokimi politik vazhdon edhe për pesë vjet.
Situata është reflektuar edhe në tregjet financiare.
Javën e kaluar, interesi i obligacioneve dhjetëvjeçare franceze, pra kostoja me të cilën shteti merr hua, iu afrua nivelit 5%, më i larti që prej korrikut 2002.
Sa më shumë rritet ky interes, aq më shtrenjtë i kushton qeverisë financimi i borxhit.
Edhe investitorët japonezë, tradicionalisht ndër blerësit më të rëndësishëm të borxhit francez, kanë filluar të kërkojnë mundësi më fitimprurëse në vendin e tyre.
“Po më kap paniku”: paralajmërimi i ekonomistëve
Antonio Fatas, profesor i ekonomisë në shkollën europiane të biznesit Insead, thotë se Franca po i afrohet një situate shumë të rrezikshme.
“Jam shumë i shqetësuar për gjendjen ekonomike, sepse rritja është e ulët dhe është e vështirë të shohësh se si mund të ndryshojë situata. Pastaj kemi shifrat e borxhit, që janë të këqija, dhe tregjet financiare mendojnë se qeveria nuk e ka situatën nën kontroll”, shprehet ai.
Por shqetësimi i tij më i madh është politika.
“Kur shoh situatën politike, më kap paniku. Shumë parti po thonë: le të digjet Franca. Ato duan një krizë, sepse besojnë se kjo do t’u sjellë më shumë vota”, paralajmëron ekonomisti.
Franca ka ende avantazhe të rëndësishme ekonomike, përfshirë infrastrukturën e zhvilluar dhe çmimet relativisht të ulëta të energjisë elektrike.
Por ekonomia po rritet ngadalë dhe sistemi politik nuk po arrin të prodhojë një marrëveshje për reformimin e financave publike.
Le Pen dhe Mélenchon trembin tregjet
Një nga shqetësimet kryesore të investitorëve lidhet me zgjedhjet presidenciale të vitit 2027.
Sipas analizës së The Guardian, mundësia e një përballjeje mes Marine Le Pen, përfaqësuese e së djathtës radikale, dhe Jean-Luc Mélenchon, drejtues i së majtës radikale, ka shtuar pasigurinë.
Erik Britton, drejtues i kompanisë ndërkombëtare të konsulencës Fathom Consulting, vlerëson se një fitore e Le Pen mund të krijojë një rrezik prej rreth 20% për daljen e Francës nga euroja, një skenar i njohur si “Frexit”.
Sipas tij, rreziku do të ishte edhe më i lartë në rast të një fitoreje të Mélenchon, megjithëse kjo konsiderohet më pak e mundshme sipas sondazheve aktuale.
Këto janë vlerësime të analistit, jo plane të shpallura zyrtarisht për largimin e Francës nga monedha europiane.
Një tjetër problem është kontradikta mes premtimeve politike.
Marine Le Pen ka premtuar rikthimin e moshës së pensionit në 62 vjeç, por njëkohësisht kërkon kufizimin e huamarrjes shtetërore.
Ekonomistët pyesin se si mund të realizohen të dyja, kur ulja e moshës së pensionit do të rriste presionin mbi buxhetin.
A mund ta shpëtojë Banka Qendrore Europiane Francën?
Në teori, Banka Qendrore Europiane mund të ndërhyjë për të stabilizuar tregjet dhe për të lehtësuar presionin financiar mbi Francën.
Por një mbështetje e tillë do të shoqërohej me kushte të rrepta, të cilat qeveria franceze mund ta kishte politikisht të vështirë t’i pranonte.
Ekonomisti amerikan dhe fituesi i çmimit Nobel, Paul Krugman, ka paralajmëruar se shpëtimi financiar i Francës do të ishte jashtëzakonisht i kushtueshëm.
Sipas tij, Franca mund të ketë kaluar nga kategoria e vendeve “shumë të mëdha për t’u lënë të falimentojnë” në atë të vendeve “shumë të mëdha për t’u shpëtuar”.
Një krizë e borxhit francez nuk do të mbetej brenda kufijve të Francës.
Si ekonomia e dytë më e madhe e eurozonës, problemet e saj mund të përhapeshin në tregjet e borxhit të vendeve të tjera dhe të rihapnin debatin për qëndrueshmërinë e euros.
Franca përballë një zgjedhjeje të dhimbshme
Ekspertët mendojnë se Franca do të detyrohet herët a vonë të marrë masa për të ulur borxhin dhe deficitin.
Kjo mund të nënkuptojë kufizim shpenzimesh, reforma të sistemit të pensioneve apo ndryshime në politikën e taksave.
Por çdo masë e tillë mund të përballet me kundërshtim të fortë social dhe politik.
Dhaval Joshi, ekonomist në Londër, kujton se vende si Italia, Spanja dhe Greqia u detyruan të kryenin reforma të dhimbshme pas krizës europiane të borxhit.
Sipas tij, pyetja kryesore nuk është nëse Franca duhet të ndryshojë kurs, por sa krizë politike do të duhet të përjetojë përpara se ta bëjë këtë.
Franca gjendet kështu mes dy presioneve që po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u pajtuar: qytetarëve që kërkojnë më shumë nga shteti dhe tregjeve që nuk duan t’i japin më para pa garanci.
Dhe ndërsa Emmanuel Macron përgatitet të largohet nga Pallati Élysée në vitin 2027, vendi rrezikon t’i trashëgojë presidentit të ardhshëm jo vetëm një krizë politike, por edhe një faturë financiare që mund të tronditë gjithë Europën.
Burimi: The Guardian, analiza e Phillip Inman, 10 tetor 2026.
