Për gjashtë shekuj, emri i Nicolas Flamel ka qenë i lidhur me një nga misteret më të mëdha të historisë: gurin filozofal, substancën legjendare që supozohej se shndërronte metalet në ar dhe i dhuronte njeriut pavdekësinë. Por një testament i vitit 1416, i nxjerrë nga arkivat e një spitali parisien, po zbulon një histori krejt tjetër. BBC sjell detajet e një legjende që mbijetoi për 600 vjet, edhe pse njeriu në qendër të saj mund të mos ketë qenë kurrë alkimist.
Në Parisin mesjetar jetonte një burrë që kishte grumbulluar një pasuri të pazakontë për kohën e tij. Nuk ishte mbret, nuk kishte titull aristokratik dhe nuk vinte nga ndonjë dinasti e fuqishme. Megjithatë, zotëronte shtëpi, jepte hua dhe dhuronte shuma të konsiderueshme për kishat dhe të varfrit.
Quhej Nicolas Flamel.
Pas vdekjes së tij, në vitin 1418, pasuria dhe reputacioni i tij do të ushqenin një nga legjendat më jetëgjata të Europës: Flamel kishte zbuluar sekretin e shndërrimit të metaleve në ar.
Madje, sipas mitit, ai dhe bashkëshortja e tij, Pernelle, kishin arritur të krijonin gurin filozofal, një substancë misterioze që jo vetëm prodhonte ar, por mund të shëronte sëmundjet dhe të siguronte jetën e përjetshme.
Historia u përhap nga një brez te tjetri, frymëzoi shkencëtarë si Isaac Newton, shkrimtarë si Victor Hugo dhe, shumë shekuj më vonë, J. K. Rowling, e cila e përfshiu Flamel në universin e Harry Potter.
Por çfarë kishte ndodhur në të vërtetë?
Një testament që ndryshon historinë
Sipas një investigimi historik të publikuar nga BBC, përgjigjja mund të fshihet në dokumentet e ruajtura prej shekujsh në arkivat e spitalit Hôpital des Quinze-Vingts në Paris.
Në vitin 2024, studiuesit e Musée de Cluny shqyrtuan testamentin e Flamel dhe dokumente të tjera që nuk ishin studiuar më parë.
Ajo që zbuluan ishte shumë më tokësore sesa legjenda e gurit filozofal.
Nicolas Flamel kishte ndërtuar një perandori të vogël financiare dhe pronash.
Sipas kuratores Maëlys Bitouzet, dokumentet tregojnë se ai zotëronte rreth dhjetë shtëpi dhe ishte kreditor i qindra pronarëve në Paris dhe rrethinat e tij.
Pasuria e tij ishte shumë më e madhe nga sa ishte menduar.
Flamel kishte financuar institucione fetare, kishte ndihmuar të varfrit dhe kishte lënë udhëzime të hollësishme që, pas vdekjes, të mbaheshin mesha në kujtim të tij dhe bashkëshortes.
Këto mesha vazhduan për shekuj, deri në prag të Revolucionit Francez të vitit 1789.
Por në Mesjetë, pasuria e një njeriu që nuk i përkiste aristokracisë ngrinte dyshime.
Si mund të ishte bërë kaq i pasur një njeri i zakonshëm?
Përgjigjja që filloi të qarkullonte ishte shumë më joshëse sesa investimet në pasuri të paluajtshme: ai dinte të prodhonte ar.
Libri që krijoi një alkimist
Misteri bëhet edhe më interesant rreth 50 deri në 75 vjet pas vdekjes së Flamel.
Në Francë shfaqet një dorëshkrim alkimik i titulluar Le Livre Flamel, që mbante emrin e tij.
Libri përshkruante hap pas hapi një procedurë për krijimin e një lëngu misterioz. Sipas udhëzimeve, mjaftonte të zhytej plumbi në atë substancë që ai të shndërrohej në ar.
Dorëshkrimi pati sukses të jashtëzakonshëm, u kopjua vazhdimisht dhe emri i Flamel u lidh përfundimisht me alkiminë.
Vetëm se kishte një problem.
Nicolas Flamel nuk e kishte shkruar kurrë atë libër.
Autori ishte anonim dhe kishte përdorur emrin e një njeriu të vdekur për t’i dhënë besueshmëri veprës.
Matteo Martelli, profesor i historisë së shkencës në Universitetin e Bolonjës, shpjegon për BBC se kjo praktikë ishte e zakonshme në traditën alkimike. Tekstet u atribuoheshin figurave të njohura për t’u dhënë autoritet.
Kështu, një pronar i pasur parisien u shndërrua gradualisht në një alkimist legjendar.
A ekzistonte vërtet guri filozofal?
Për alkimistët e lashtë, guri filozofal ishte shumë më tepër sesa një mënyrë për t’u pasuruar.
Ai përfaqësonte mundësinë për ta përsosur natyrën, për të shndërruar metalet e zakonshme në metale fisnike dhe, sipas besimeve të mëvonshme, për të mposhtur sëmundjen dhe vdekjen.
Përshkrimet e tij shfaqen në dorëshkrime që datojnë që nga lashtësia.
Por guri nuk ishte domosdoshmërisht një gur. Mund të ishte pluhur, lëng apo një substancë tjetër.
Dhe, megjithëse alkimistët nuk arritën të krijonin ar sipas metodave që pretendonin, eksperimentet e tyre kontribuuan në zhvillimin e kimisë.
Në vitin 2024, studiues të Universitetit të Bolonjës riprodhuan një recetë të lashtë alkimike duke përdorur vezë.
Rezultati ishte një pluhur.
Shkencëtarët shpjeguan se squfuri që gjendet në vezë mund të reagojë me argjendin dhe t’i japë atij një shkëlqim të artë.
Ndoshta, shekuj më parë, një reaksion i tillë kishte bindur alkimistët se kishin arritur të prodhonin ar.
Në realitet, kishin ndryshuar pamjen e metalit, jo natyrën e tij.
Njeriu që nuk e zbuloi pavdekësinë, por u bë i pavdekshëm
Sot, në numrin 51 të Rue de Montmorency në Paris, qëndron ende një shtëpi e ndërtuar nga Nicolas dhe Pernelle Flamel në vitin 1407.
Është një nga ndërtesat më të vjetra të qytetit.
Edhe guri i varrit të Flamel ruhet në Musée de Cluny, ku vazhdon të tërheqë vizitorë, sidomos admirues të Harry Potter, të habitur kur zbulojnë se personazhi i famshëm i historisë së magjisë ka ekzistuar vërtet.
Nga 13 tetori 2026 deri më 24 janar 2027, muzeu parisien do të hapë ekspozitën Nicolas Flamel: Alchemist of Paper, ku testamenti i tij do të paraqitet për herë të parë për publikun.
Dokumentet tregojnë një njeri të pasur, të kujdesshëm në administrimin e pronave dhe bujar ndaj institucioneve fetare.
Asnjë provë që kishte zbuluar gurin filozofal.
Asnjë dëshmi që kishte prodhuar ar.
Asnjë gjurmë që kishte arritur të mposhtte vdekjen.
Por kjo nuk duket se e ka dëmtuar legjendën.
“Legjenda e Flamel është aq e fuqishme, sa njerëzit nuk duan të heqin dorë prej saj, edhe kur e dinë se ai nuk ishte alkimist”, thotë kuratorja Maëlys Bitouzet për BBC.
Nicolas Flamel nuk arriti të shndërronte plumbin në ar. Por, gjashtë shekuj pas vdekjes, emri i tij vazhdon të jetojë falë një tjetër shndërrimi të jashtëzakonshëm: një njeri i zakonshëm u kthye në mit.
Dhe ndoshta kjo ishte e vetmja formulë e pavdekësisë që funksionoi vërtet.
Burimi: BBC, bazuar në studimin e dokumenteve historike të Nicolas Flamel dhe ekspozitën e Musée de Cluny në Paris.
