Nëse zgjoheni shpesh gjatë natës, flini keq apo ndiheni të lodhur edhe pas tetë orësh gjumë, problemi mund të mos jetë as stresi dhe as telefoni që mbani pranë krevatit. Mund të jetë thjesht temperatura e dhomës. Studime të reja sugjerojnë se freskia e ambientit mund të ketë një ndikim shumë më të madh në gjumin tonë nga sa kemi menduar deri tani.
Për vite me radhë, shkencëtarët kanë besuar se drita është faktori kryesor që i tregon trupit tonë kur duhet të flejë dhe kur duhet të zgjohet. Por kërkimet e fundit po nxjerrin në pah një faktor tjetër: temperaturën.
Sipas një analize të publikuar nga BBC, disa studiues mendojnë se ndryshimi i temperaturës gjatë ditës dhe natës mund të jetë po aq i rëndësishëm sa drita për rregullimin e orës sonë biologjike.
Pse flemë më mirë kur dhoma është e freskët?
Antropologu Gandhi Yetish kujton se gjatë dimrave të ftohtë në New Jersey, kur ishte fëmijë, kishte një zakon të pazakontë. Përpara se të flinte, hapte dritaren e dhomës dhe linte ajrin e ftohtë t’i prekte fytyrën.
Brenda pak minutash ndiente përgjumje.
Atëherë mendonte se ishte thjesht një preferencë personale. Vite më vonë, gjatë studimeve mbi gjumin e komuniteteve indigjene në Bolivi, Tanzani dhe Afrikën Jugore, kuptoi se pas këtij zakoni mund të fshihej një shpjegim shkencor.
Studiuesit zbuluan se këto komunitete nuk flinin domosdoshmërisht sapo perëndonte dielli dhe nuk zgjoheshin gjithmonë me lindjen e tij.
Orari i tyre i gjumit dukej se ndiqte më shumë ndryshimet e temperaturës sesa ndryshimet e dritës.
“Ne supozojmë se perëndimi dhe lindja e diellit janë të rëndësishme për shkak të dritës. Por nga dielli vjen edhe temperatura”, shpjegon Yetish.
Trupi duhet të ftohet për të fjetur
Temperatura e trupit nuk qëndron e pandryshuar gjatë 24 orëve.
Kur afrohet ora e gjumit, temperatura e brendshme fillon të ulet. Gjatë natës, ajo zakonisht bie me rreth një gradë Celsius krahasuar me nivelin më të lartë të ditës.
Ky ndryshim është pjesë e procesit natyror që e përgatit organizmin për pushim.
Prandaj, kur dhoma është shumë e ngrohtë, trupi mund ta ketë më të vështirë të ruajë gjumin.
Sebastian Herberger, mjek dhe studiues i gjumit në Berlin, shpjegon se temperaturat e larta mund ta shkurtojnë gjumin dhe të shkaktojnë zgjime të shpeshta.
Kush ka provuar të flejë në një dhomë hoteli tepër të nxehtë, me siguri e njeh këtë ndjesi.
Eksperimenti që tregoi një ndryshim interesant
Në një studim të vitit 2007, shkencëtarët krahasuan dy kushte gjumi.
Në rastin e parë, temperatura e dhomës u ul gradualisht nga 27 në 24 gradë Celsius gjatë mbrëmjes dhe më pas u rrit përsëri drejt mëngjesit.
Në rastin e dytë, temperatura u mbajt vazhdimisht në 27 gradë.
Rezultatet treguan se personat që flinin në ambientin ku temperatura ndryshonte gjatë natës kishin nivele më të larta të një treguesi të melatoninës, hormonit që ndihmon organizmin të përgatitet për gjumë.
Ata gjithashtu deklaruan se ndiheshin më të çlodhur kur zgjoheshin.
Studiuesit ngritën hipotezën se organizmi ynë mund të jetë përshtatur gjatë evolucionit për të fjetur më mirë kur temperatura ulet në mbrëmje dhe rritet përsëri në mëngjes.
Megjithatë, shkencëtarët ende nuk e dinë saktësisht se sa duhet të ulet temperatura për të siguruar gjumin më të mirë.
A mund ta ndryshojë temperatura orën tonë biologjike?
Ora biologjike është mekanizmi i brendshëm që rregullon gjumin, zgjimin, urinë dhe shumë procese të tjera të organizmit gjatë 24 orëve.
Deri tani, drita është konsideruar sinjali kryesor që e sinkronizon këtë orë.
Por disa eksperimente sugjerojnë se edhe temperatura mund të ndikojë.
Në një studim të vitit 1974, pjesëmarrësit ulën temperaturën e dhomës me rreth gjashtë gradë gjatë gjumit, krahasuar me temperaturën kur ishin zgjuar.
Ky ndryshim e zgjati ciklin e tyre të gjumit dhe zgjimit me rreth 23 minuta.
Në një tjetër eksperiment, ndryshimet e temperaturës së ambientit ndikuan edhe temperaturën e brendshme të trupit. Pjesëmarrësit arritën pikën më të ulët të temperaturës trupore mesatarisht rreth një orë më herët sesa kur flinin në temperaturë të pandryshueshme.
Kjo sugjeron se temperatura e dhomës mund të ndikojë në kohën kur organizmi përgatitet për gjumë.
Por jo të gjithë shkencëtarët janë të bindur se temperatura ka të njëjtën rëndësi si drita.
Christian Cajochen, specialist i ritmeve biologjike në Universitetin e Bazelit, thekson se studimet te njerëzit janë ende të pakta.
Sipas tij, është herët të thuhet se temperatura mund të zëvendësojë dritën si faktori kryesor që rregullon orën biologjike.
Pse njerëzit dikur mund të flinin ndryshe?
Një nga zbulimet më interesante lidhet me komunitetet indigjene të studiuara në Bolivi dhe Afrikë.
Studiuesit vunë re se në komunitetet Tsimane dhe San nuk ekzistonte një fjalë e veçantë për pagjumësinë.
Kjo nuk do të thotë se askush nuk kishte probleme me gjumin, por tregon një ndryshim interesant në mënyrën se si këto shoqëri e përjetojnë atë.
Neuroshkencëtari Jerome Siegel, nga Universiteti i Kalifornisë në Los Angeles, mendon se jeta moderne mund të ketë ndryshuar kushtet natyrore për të cilat është përshtatur organizmi ynë.
Sot, shumë njerëz jetojnë në ambiente ku kondicioneri ose ngrohja mbajnë pothuajse të njëjtën temperaturë gjatë gjithë ditës dhe natës.
Ndërsa për mijëra vjet, njerëzit kanë jetuar me ndryshimet natyrore të temperaturës: më ngrohtë gjatë ditës dhe më freskët gjatë natës.
“Ne thjesht nuk jetojmë më në mjedisin për të cilin kemi evoluar”, thotë Siegel.
Ai mendon se mungesa e këtyre ndryshimeve natyrore mund të jetë një nga faktorët që kontribuojnë në problemet e gjumit në shoqëritë moderne.
Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë që kërkon studime të tjera.
Çfarë mund të bëni që sonte për të fjetur më mirë?
Edhe pse shkencëtarët nuk kanë përcaktuar një temperaturë ideale të vetme për të gjithë, disa këshilla praktike dalin nga këto kërkime:
* Mos e mbani dhomën tepër të ngrohtë. Një ambient pak më i freskët mund ta ndihmojë trupin të përgatitet për gjumë.
* Ajroseni dhomën përpara se të flini. Hapja e dritares mund të ndihmojë në uljen e temperaturës, kur kushtet e jashtme e lejojnë.
* Mos e mbani domosdoshmërisht ngrohjen në të njëjtin nivel gjatë gjithë natës. Një ulje e lehtë e temperaturës në mbrëmje mund të jetë e dobishme.
* Shmangni mbinxehjen nga batanijet dhe veshjet. Trupi duhet të jetë rehat, jo të djersijë gjatë natës.
Këto këshilla nuk nënkuptojnë se duhet të flini në të ftohtë. Temperaturat tepër të ulëta mund ta prishin gjumin po aq sa nxehtësia, veçanërisht te personat më të ndjeshëm.
Përfundimi i studiuesve është se gjumi nuk varet vetëm nga errësira, lodhja apo numri i orëve që kalojmë në shtrat.
Edhe ambienti ku flemë ka rëndësi.
Dhe ndonjëherë, për të fjetur më mirë, mund të mos na duhet një ilaç apo një suplement i ri. Mund të mjaftojë të ulim pak ngrohjen ose të hapim dritaren për disa minuta.
Burimi: BBC – Amanda Ruggeri, bazuar në studime shkencore mbi temperaturën, gjumin dhe ritmet biologjike.
