Nga Ben Sales
Prej pak pas 7 tetorit 2023, prirja e përgjithshme në marrëdhëniet ndërkombëtare të Izraelit është karakterizuar nga kritikat, bojkotimet dhe izolimi. Vende që dikur konsideroheshin aleate kanë tërhequr ambasadorët, kanë anuluar marrëveshjet për armatimet, kanë akuzuar Izraelin për gjenocid në Gaza dhe shumë më tepër.
Por së fundmi, Amerika Latine duket si një botë krejt tjetër. Shtet pas shteti, qeveritë e këtij rajoni po rivendosin marrëdhëniet diplomatike, po zhvillojnë takime miqësore me ministrin e Jashtëm Gideon Saar, po lavdërojnë Izraelin dhe po rrisin bashkëpunimin. Presidenti argjentinas Javier Milei ka udhëtuar tri herë në Izrael dhe ka shprehur edhe mendimin për t’u konvertuar në judaizëm. Në fillim të këtij muaji, Kolumbia u bë vendi i dytë në botë që njohu pretendimin e Izraelit mbi Lartësitë e Golanit.
Kjo kthesë drejt Izraelit është veçanërisht e rëndësishme sepse, jo shumë kohë më parë, disa prej këtyre vendeve latino-amerikane ishin ndër kritikët më të ashpër të tij. Bolivia ndërpreu marrëdhëniet me Izraelin vetëm disa javë pas sulmit të 7 tetorit, ndërsa Kolumbia bëri të njëjtën gjë gjashtë muaj më vonë. Venezuela, nën drejtimin e Hugo Chavez dhe Nicolas Maduro, njihej për lidhjet me Iranin dhe kundërshtimin ndaj Izraelit.
Në dhjetor 2025, Bolivia i rinovoi këto marrëdhënie me një ceremoni nënshkrimi në Uashington dhe hoqi kërkesën për vizë për turistët izraelitë. Saar mori pjesë së fundmi në përurimin e presidentit të ri të Kolumbisë dhe u takua me anëtarët e kabinetit të tij. Venezuela dhe Izraeli rivendosën marrëdhëniet diplomatike për herë të parë që nga viti 2009. E njëjta histori po përsëritet në Kili, Honduras dhe vende të tjera. Izraeli i është përgjigjur me entuziazëm kësaj situate, duke festuar momentin pro-izraelit në Amerikën Latine dhe duke shpallur vitin 2026 si “viti i Amerikës Latine”.
Pse po ndodh kjo tani? Për Izraelin, kjo përfaqëson një përqafim entuziast nga një prej rajoneve të rralla që po bëhet më miqësor ndaj Jerusalemit. Në Amerikën Latine, ndërkohë, situata është drejtpërdrejt rezultat i një vale fitoresh politike të së djathtës, që po zëvendëson qeveritë e majta. Logjika globale e polarizimit politik, një forcë që ka ekzistuar prej kohësh në Amerikën Latine, ka bërë që qeveritë e majta të jenë kundër Izraelit, ndërsa kundërshtarët e tyre të djathtë të marrin qëndrimin e kundërt.
Por situata nuk është kaq e thjeshtë. Ekspertët thonë se një pjesë e mirë e arsyes pse këto qeveri janë rikthyer hapur te marrëdhëniet me Izraelin lidhet me dëshirën për të pasur marrëdhënie të mira me fqinjën e tyre të fuqishme në veri, Shtëpinë e Bardhë të Trumpit. Po ashtu, të krishterët ungjillorë në Amerikën Latine po rriten në numër dhe shumë prej tyre i japin mbështetjes për Izraelin një rëndësi teologjike. Në disa raste, Izraeli ka ofruar ndihmë kur këto vende janë goditur nga fatkeqësi natyrore, siç ndodhi me tërmetet në Venezuelë dhe Kolumbi.
“Është hera e parë në një brez që Izraeli ka një bllok të tërë miqsh në një rajon gjeografik,” tha Lea Soibel, themeluese dhe drejtuese ekzekutive e Fuente Latina, një grup mediatik pro-izraelit në gjuhën spanjolle. “Është diçka historike dhe jashtëzakonisht e rëndësishme që kjo mundësi të mos shpërdorohet, sepse në vende të tjera po përballemi me kaq shumë dyer që po mbyllen për Izraelin.”
Megjithatë, faktorët që po e nxisin këtë kthesë pro-izraelite janë të njëjtët që mund të bëjnë që ajo të mos zgjasë. Nëse në zgjedhjet e ardhshme latino-amerikane e majta zëvendëson të djathtën, qëndrimet ndaj Izraelit mund të ndryshojnë sërish. Po ashtu, afeksioni i rajonit ndaj Izraelit mund të zbehet nëse në SHBA zgjidhet një president më pak pro-izraelit dy vjet më pas. Dhe, ashtu si në vende të tjera të botës, sondazhet e opinionit publik tregojnë se, pas luftës në Gaza, dashuria e liderëve latino-amerikanë për Izraelin nuk ndahet domosdoshmërisht nga qytetarët e tyre.
Për të shmangur një luhatje të vazhdueshme të marrëdhënieve sa herë që vjen në pushtet një qeveri e re, Dina Sigel Van, drejtoreshë e Institutit Belfer për Çështjet Latino dhe Amerikano-Latine pranë Komitetit të Hebrenjve Amerikanë, tha se Izraeli duhet të rrisë investimet dhe partneritetet në ekonominë e rajonit. Sipas saj, Izraeli duhet gjithashtu të tregojë se si teknologjia dhe industria e tij mund të përfitojnë jo vetëm liderët latino-amerikanë, por edhe shoqëritë e tyre, nga bujqësia deri te përballimi i fatkeqësive natyrore.
“Izraeli është shumë mirënjohës për mbështetjen që ka marrë nga shumë vende të rajonit. Por çfarë do të bëjnë izraelitët përtej kësaj dashurie?” tha ajo. “Ata duan të sigurohen që popullsitë të mund të përfitojnë realisht nga ekspertiza dhe kontributet e Izraelit në fushat ku shoqëritë latino-amerikane kanë mangësi.” Ajo shtoi: “Mendoj se kjo është e vetmja mënyrë për ta institucionalizuar ose ndryshuar perceptimin, në mënyrë që Izraeli të mos shihet vetëm si një shtet luftënxitës.”
Në vitin 1947, një numër vendesh latino-amerikane votuan në OKB pro krijimit të një shteti hebre dhe, me kalimin e kohës, Izraeli ka zbatuar projekte të zhvillimit ekonomik në rajon. Gjithashtu, rajoni është një destinacion popullor për izraelitët që udhëtojnë pas përfundimit të shërbimit ushtarak.
Por zakonisht Amerika Latine ka qenë në fund të listës së prioriteteve diplomatike të Izraelit. Ndryshe nga Europa, Amerika Latine nuk është rajon fqinj dhe nuk përbëhet kryesisht nga vende të pasura. Ndryshe nga bota arabe, nuk ka kufij të përbashkët me Izraelin dhe ka ndikim të kufizuar në çështjet gjeopolitike dhe të sigurisë së tij. Europa dhe bota arabe kanë edhe lidhje të shumta historike me hebrenjtë, si dhe lidhje kulturore, kulinare dhe gjuhësore. Ndryshe nga India, Kina dhe pjesa tjetër e rajonit të Paqësorit, Amerika Latine nuk përbëhet nga shumë vende të mëdha me ekonomi në rritje të shpejtë. Po ashtu, marrëdhëniet e Amerikës Latine me Izraelin nuk mund të krahasohen me ato me Shtetet e Bashkuara.
Sipas Sigel Van, marrëdhëniet e ngushta të administratës Trump me Izraelin kanë bërë që aleatët ideologjikë të presidentit amerikan në vendet latino-amerikane të adoptojnë të njëjtin qëndrim, veçanërisht në një kohë kur Trump po përfshihet fuqishëm në Amerikën Latine, po nxit luftën kundër drogës dhe po ushtron ndikim mbi qeverinë e Venezuelës.
“Fakti që kemi një qeveri amerikane që po i kushton shumë vëmendje Amerikës Latine ka ndihmuar edhe këtë lëvizje të re drejt së djathtës. Disa prej tyre po ndjekin shumë qartë hapat e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Dhe për këtë qeveri, për administratën Trump, mbështetja për Izraelin është shumë e rëndësishme,” tha Sigel Van.
Marrëdhënia e Izraelit me Amerikën Latine është reflektuar gjithashtu në tregtinë e armëve. Rajoni nuk është destinacion kryesor për armët izraelite, që përbënin vetëm 2% të eksporteve në vitin 2025, krahasuar me 36% për Europën, sipas të dhënave të Ministrisë së Mbrojtjes.
Si pjesë e vendimit për të ndërprerë marrëdhëniet me Izraelin, ish-presidenti kolumbian Gustavo Petro i dha fund një partneriteti të gjatë në fushën e armatimit dhe filloi prodhimin e armatimeve brenda vendit, në vend të blerjes së tyre nga Izraeli. Pasardhësi i tij, më i ashpër në politikën e sigurisë, është i etur për ta zgjeruar bashkëpunimin me Izraelin.
Një pjesë e kësaj kthese është nxitur edhe nga rritja e krishterimit ungjillor në rajon, i cili tani përbën rreth një të katërtën e popullsisë së Amerikës Latine, sipas një vlerësimi.
“Besimi dhe Zoti luajnë një rol shumë të rëndësishëm në këto vende latino-amerikane dhe shumë nga ata e shohin Izraelin si ‘Toka e Shenjtë’ dhe si një dritë udhëzuese,” tha Soibel. Nëse armëpushimet në rajon zgjasin dhe turizmi fillon të rritet përsëri, ajo tha: “Jam e sigurt se do të shohim një fluks të madh turistësh drejt Tokës së Shenjtë, drejt Izraelit, nga shumë vende të Amerikës Latine.”
Një sondazh i fundit i Qendrës së Studimeve Pew tregoi se vala globale e qëndrimeve negative ndaj Izraelit ka përfshirë edhe Amerikën Latine. Shumica e të anketuarve në Kili, Meksikë, Kolumbi, Argjentinë dhe Brazil, si dhe gjysma e të anketuarve në Peru, shprehën një opinion negativ për Izraelin, edhe pse disa prej këtyre vendeve kanë liderë pro-izraelitë. Megjithatë, Sigel Van dhe Soibel thanë se këto shifra të ulëta nuk duhet të interpretohen si një obsesion ndaj Izraelit.
Ndryshe nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Europa, ku Izraeli ka qenë një temë e rëndësishme e debatit publik dhe çështje në zgjedhje, në Amerikën Latine Izraeli zakonisht nuk është pjesë e debatit publik.
“Në përgjithësi Izraeli nuk është një çështje e Amerikës Latine. Ata nuk interesohen. Sigurisht që ka aktivistë shumë të majtë, ose ungjillorë, apo njerëz të tjerë që janë shumë të angazhuar, por në një masë shumë, shumë të madhe, ata nuk interesohen për Izraelin,” tha Sigel Van.
Sipas tyre, Izraeli mund t’i përmirësojë këto perceptime duke përdorur afrimin diplomatik për të thelluar lidhjet jo vetëm me liderët e Amerikës Latine, por edhe me popullsitë e këtyre vendeve. Ekspertiza izraelite në teknologjinë bujqësore mund të ndihmojë ekonomitë latino-amerikane, ndërsa përvoja e Izraelit në përballimin e katastrofave tashmë po përdoret në Kolumbi dhe Venezuelë.
Në qershor, ministri i Financave Bezalel Smotrich nënshkroi një akt synimesh me Bankën Ndër-Amerikane për Zhvillim për krijimin e një fondi që do të forcojë këto lidhje. Fondi është pjesë e të ashtuquajturave “Marrëveshjet Isak”, të nxitura nga Milei për të thelluar marrëdhëniet izraelito-latino-amerikane. Sipas Ministrisë së Financave, fondi do të “mbështesë eksportin e zgjidhjeve të provuara izraelite për të përballuar sfidat e zhvillimit rajonal, duke krijuar njëkohësisht mundësi për kompanitë izraelite që të zgjerohen në tregjet në zhvillim”.
Izraeli nuk është i vetmi që po i kushton vëmendje ndryshimit të qëndrimeve në rajon. Irani operon një kanal lajmesh, HispanTV, që u drejtohet audiencave latino-amerikane, ndërsa të njëjtën gjë bën edhe rrjeti rus RT, i cili shpesh është kritik ndaj Izraelit.
Ashtu si në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe vende të tjera, latino-amerikanët po marrin gjithnjë e më shumë lajme nga rrjetet sociale, ku, sipas Soibel, po depërtojnë burime anti-izraelite. Sipas saj, një pjesë e madhe e kësaj lidhet me qëndrimet antiamerikane në këto vende.
“Dhe ashtu siç digjet i njomi me të thatin, nga këto rrjete merret edhe shumë përmbajtje antisemite dhe anti-izraelite,” tha ajo. “Amerika Latine është oborri i pasmë i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe ka një arsye pse Irani dhe të tjerët kanë investuar atje për kaq gjatë, ushtarakisht, financiarisht dhe ekonomikisht. Dhe tani që Izraeli ka këtë bllok të madh miqsh, mund të prisni që ata të dyfishojnë përpjekjet.”
Një tjetër pengesë është se Kili ka diasporën më të madhe palestineze jashtë Lindjes së Mesme, ndërsa Hondurasi ka gjithashtu një popullsi të madhe palestineze. Megjithatë, Sigel Van theksoi se kjo nuk ka çuar gjithmonë në kundërshtim ndaj Izraelit. Të dyja vendet tani drejtohen nga administrata miqësore me Izraelin, edhe pse në rastin e Hondurasit presidenti Nasri Asfura është me origjinë palestineze. Me origjinë palestineze është edhe presidenti pro-izraelit i El Salvadorit, Nayib Bukele.
Një tjetër rrezik për Izraelin është se disa nga qeveritë që tani po afrohen me të, veçanërisht qeveria e Bukeles, kanë një histori jo të mirë për sa i përket respektimit të të drejtave të njeriut. Sigel Van tha se Izraeli duhet të jetë i kujdesshëm që ta mirëpresë miqësinë e këtyre vendeve pa miratuar domosdoshmërisht politikat e tyre në përgjithësi.
“Politika më e mirë për Izraelin është të jetë gjithmonë jopartiak,” tha ajo. “Mendoj se Izraeli duhet të punojë me vendet që janë miqësore, qofshin nga e djathta apo nga e majta. Kjo nuk do të thotë se duhet të mbështesë apo të miratojë çdo politikë që këto qeveri ndërmarrin.”
Në disa raste, qeveria izraelite ka shkuar shumë përtej diplomacisë miqësore, veçanërisht në marrëdhëniet me Milein, i cili ka marrë lavdërime të shumta nga liderët izraelitë. Miqësia me të e shtyu kryeministrin Benjamin Netanyahu të deklaronte se mbështeste Argjentinën në finalen e Kupës së Botës. Milei gjithashtu ka mbajtur fjalim në Knesset, ka ndezur një pishtar ceremonial në ceremoninë e Ditës së Pavarësisë së Izraelit këtë vit dhe ka kënduar në skenë. Vitin e kaluar ai ishte fituesi i çmimit të njohur si “Nobeli hebre”, edhe pse nuk është hebre.
Nëse lulëzimi i marrëdhënieve izraelito-latino-amerikane mbetet i lidhur me miqësinë e këtyre liderëve, ose me presidencën polarizuese të Trumpit, ekspertët thonë se situata mund të ndryshojë sërish. Soibel tha se nuk donte “ta sfidonte fatin”.
“Jam padyshim optimiste,” tha ajo. “Por mendoj gjithashtu se duhet të jemi me optimizëm të kujdesshëm, sepse e di potencialin dhe aftësitë e palës tjetër, asaj ekstremiste.” Ajo shtoi: “Ne kemi miq. Kemi shumë opinion publik dhe mbështetje, por mund t’ju them absolutisht se palët e tjera do të bëjnë gjithçka që munden për të ndikuar në opinion.”
