Opinion nga Muriel
Në diskursin publik shqiptar, termi “modernizim” po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një eufemizëm për të mbuluar transferimin e funksioneve jetike shtetërore drejt entiteteve hibride, ku vullneti i donatorit peshon më shumë se interesi i qytetarit. Rasti më i fundit, ai i krijimit të Agjencisë Kombëtare të Shërbimeve Arsimore (AKSHA), i zyrtarizuar më 6 maj 2026 te Piramida, nuk është thjesht një hap drejt digjitalizimit, por një eksperiment i rrezikshëm i “bashkëqeverisjes” që prek zemrën e sistemit të meritës në Shqipëri: maturën, diplomat dhe certifikimin profesional.
Paradoksi i “vetos” mbi institucionin publik mbetet pika më e errët e kësaj reforme, pasi thelbi i problemit nuk qëndron te teknologjia e Cambridge apo te fondet e AADF-së, por te arkitektura ligjore e këtij institucioni të ri. Sipas projektligjit të miratuar në mars 2026, Këshilli Drejtues i AKSHA-s do të marrë vendime kyçe, përfshirë strukturën, emërimet e larta dhe tarifat, vetëm me një shumicë të cilësuar prej 4/5 e votave.
Në një bord me pesë anëtarë, ku dy propozohen nga donatori, kjo matematikë prodhon një rezultat tronditës: shteti shqiptar e ka zhveshur veten nga vendimmarrja autonome. Çdo ndryshim strukture dhe çdo tarifë e re kalon detyrimisht nën filtrin e donatorit, duke e kthyer asistencën teknike në një “kapje rregullatore” me ligj.
Shndërrimi nga shërbim publik në platformë me pagesë plotëson tablonë e këtij transformimi financiar, ku AKSHA nuk do të jetë më një zyrë buxhetore si QSHA, por një institucion me vetëfinancim.
Deklaratat zyrtare gjatë nënshkrimit të marrëveshjes ishin të qarta: agjencia do të zgjerojë gamën e shërbimeve drejt sektorit privat dhe certifikimeve me pagesë. Kur një institucion që mban monopolin e vlerësimit kombëtar shtyhet drejt logjikës së tregut, lind rreziku që arsimi të mos shihet më si e drejtë, por si një produkt që duhet të gjenerojë të ardhura për të mbajtur strukturën, duke u kthyer në një taksë të maskuar mbi arsimimin.
Heshtja si miratim dhe varfëria e konsultimit tregojnë një vakum demokratik shqetësues, pasi në një demokraci funksionale, një reformë që prek “bazën e të dhënave të diplomave” do të duhej të shkaktonte një debat të gjerë kombëtar.
Megjithatë, Regjistri i Konsultimeve Publike tregon zero komente, gjë që dëshmon për një proces të mbyllur dhe të përshpejtuar për të shmangur llogaridhënien.
Për të mos e lënë AKSHA-n në nivelin e një “koncesioni politik”, qeveria ka detyrimin të bëjë publike dokumentet që deri më sot janë trajtuar si pronë private: nga plani strategjik 10-vjeçar i Cambridge deri te marrëveshja e plotë me AADF-në.
Arsimi është vija e fundit e mbrojtjes së barazisë publike dhe, ndonëse modernizimi është i domosdoshëm, ai nuk mund të shërbejë si kalë Troje për të instaluar mekanizma ku donatorët privatë kanë fuqi bllokuese mbi politikat shtetërore.
Shqipëria mund dhe duhet të marrë ekspertizën më të mirë botërore, por çelësat e shtëpisë, çelësat e diplomave dhe të meritës duhet t’i mbajë vetëm shteti, në emër të qytetarëve të tij. Çdo gjë tjetër nuk është progres, por një dorëzim gradual i sovranitetit nën petkun e teknologjisë.
