Nga Muriel
Në Shqipëri ekziston një kategori “nëpunësish” që paguhen rregullisht nga buxheti i shtetit, por nuk lejohen të hyjnë në zyrë. Këta nuk janë as njerëz në leje lindjeje dhe as në paaftësi të përkohshme mjekësore; janë fituesit e gjyqeve kundër administratës, të cilët, me vendim të formës së prerë, duhet të ishin rikthyer në detyrë prej kohësh. Ndërsa gjykata urdhëron rikthimin, titullarët e institucioneve shpesh urdhërojnë bllokimin, duke krijuar një hemorragji financiare ku qytetari paguan dy herë: një herë për atë që është ulur në karrigen e punës dhe një herë të dytë për atë që qëndron në shtëpi me vendim gjykate.
Ky absurditet i pagesave për “punë të pabërë” është pasojë e drejtpërdrejtë e arbitraritetit administrativ, ku kur një institucion refuzon të zbatojë vendimin për rikthim në punë, ai nuk po kursen buxhetin, por po e saboton hapur atë. Për çdo muaj vonesë, fatura e pagave të prapambetura dhe kamatëvonesave shtohet automatikisht, duke u kthyer në dëmin më të pastër ekonomik që mund t’i bëhet një shteti: pagesa e plotë për shërbim zero. Në bilancet tona shtetërore, këto kosto nuk shfaqen si investime, por si detyrime që burojnë nga kapriçot e një titullari, i cili preferon të djegë paratë e publikut sesa të pranojë autoritetin e ligjit.
Kjo situatë dëshmon ekzistencën e një administrate që paguan për të mos u bindur, duke krijuar një krizë të thellë të shtetit ligjor ku, sipas të dhënave zyrtare, rastet flagrante të vonesave kalojnë shpesh kufirin e pesë apo dhjetë viteve. Është e paimagjinueshme që një nëpunës të marrë mbi 100 rroga mujore pa shkelur asnjë ditë në institucion, thjesht sepse një drejtues refuzon të firmosë procesverbalin e pranimit. Ky model e kthen institucionin në një feud privat ku paraja publike përdoret si monedhë për të blerë luksin e mosbindjes, duke e kthyer buxhetin e shtetit në një “vend azili” për dështimet e qëllimshme të menaxhimit të burimeve njerëzore.
Për të ndalur këtë praktikë, nevoja për individualizimin e përgjegjësisë dhe aplikimin e regresit civil është imediate, pasi standardi aktual ku “institucioni” mban përgjegjësinë kolektive duhet të marrë fund njëherë e mirë. Nëse një vendim gjykate nuk zbatohet brenda gjashtë muajve, kostoja financiare nuk duhet t’i faturohet më buxhetit të përgjithshëm, por zyrtarit konkret që ka fuqinë e firmës. Shteti duhet të aktivizojë me forcë paditë e regresit në mënyrë që, kur një titullari t’i trokasë përmbaruesi te llogaria e tij personale për të shlyer rrogat e paguara për inate personale, zbatimi i ligjit të bëhet i menjëhershëm dhe pa asnjë hezitim.
Në këtë kuadër, roli i Kontrollit të Lartë të Shtetit është vendimtar për të kryer një auditim nominal mbi rrogat e paarsyetuara dhe për të ndaluar këtë masakër financiare që nuk mund të trajtohet më me konstatime të përgjithshme. KLSH duhet të kërkojë llogari specifike për çdo dosje të mbajtur në sirtar dhe për çdo refuzim të krijimit të vendeve vakante, duke e cilësuar çdo qindarkë të paguar për një punonjës të dëbuar si shpërdorim detyre në kuptimin më të pastër të ligjit. Rekomandimet e auditimit nuk duhet të mbeten thjesht shkresa arkive, por duhet të shoqërohen me kërkesa të prera për zhdëmtim nga personat që kanë shkaktuar këto vonesa të pajustifikuara.
Si përfundim, duhet kuptuar se drejtësia në vetvete nuk kushton, por ajo që i kushton shtrenjtë shoqërisë është arbitrariteti, pasi nuk ka asnjë reformë në administratë që mund të jetë e suksesshme për sa kohë ekziston kultura e paprekshmërisë. Një shtet që paguan njerëzit për të mos punuar, thjesht për të kënaqur egon e një eprori, është një shtet që po saboton të ardhmen e tij. Zgjidhja nuk është më teknike, por financiare dhe penale; vendimet e gjykatave duhet të zbatohen sepse zyrtarët duhet të kenë frikë nga fatura personale, pasi kushdo që bllokon derën e zyrës për një fitues gjyqi, duhet të jetë gati të hapë kuletën e tij për të paguar çmimin e paligjshmërisë.
