Në shtator të vitit 1962, Halil Tërnaku, një shqiptar nga Shkodra që jetonte prej pesë vjetësh në Itali, i shkroi përfaqësisë diplomatike shqiptare në Romë për t’i kërkuar lirimin e familjes së tij nga internimi. Kishte lënë Shqipërinë në vitin 1956, fillimisht drejt Jugosllavisë e më pas drejt Italisë, por gruaja dhe fëmijët kishin mbetur pas, duke vuajtur pasojat e arratisjes së tij. Në letrën e shkruar me dorë, Tërnaku rrëfente jetën e tij, burgimin, largimin nga vendi dhe pamundësinë për të jetuar i qetë, ndërsa familja vazhdonte të mbahej në internim. Katër muaj më vonë, përgjigjja e Ministrisë së Brendshme do të ishte negative. Refuzimi mbante firmën e gjeneral-major Nevzat Haznedarit, një prej emrave të njohur të aparatit represiv të diktaturës komuniste.
Halil Tërnaku kishte lindur më 13 dhjetor 1914 në Shkodër. Në letrën e datës 16 shtator 1962 ai tregonte se më 13 dhjetor 1956 kishte kaluar në Jugosllavi dhe më 27 prill 1957 kishte mbërritur në Itali. Rrëfimi i tij nuk përpiqej të fshihte të kaluarën. Pranonte se kishte menduar të arratisej nga Shqipëria, fliste për burgimin dhe për vendimin që kishte marrë pas daljes nga burgu. Përmendte edhe një mik të quajtur Enver, me të cilin kishte ndarë vite të vështira dhe që e kishte ndihmuar në rrethana të caktuara të jetës së tij.
Në Itali kishte kaluar disa vite, por nuk kishte mundur të shkëputej nga ajo që kishte lënë pas. Në letrën e tij shkruante për gruan dhe fëmijët e internuar, për përpjekjet që kishte bërë për t’i ndihmuar dhe për turpin që ndiente përpara njerëzve që e njihnin, sepse nuk ishte në gjendje të ndryshonte fatin e familjes.
“Nuk dua të rroj ma, më vjen turp të dal para miqvet”, shkruante ai, duke përshkruar gjendjen në të cilën ndodhej.
Në një pjesë tjetër të letrës, Halili shpjegonte se kishte kërkuar ndihmë edhe më parë dhe se shpresonte që autoritetet shqiptare të pranonin më në fund lirimin e familjes. Kishte kaluar shumë kohë që nga largimi i tij dhe, sipas asaj që shkruante, gruaja dhe fëmijët vazhdonin të vuanin një dënim për të cilin ai e ndiente veten përgjegjës. Ishte i gatshëm të pranonte gabimet e së kaluarës, mjafton që ata të mos vazhdonin të mbaheshin në internim.
Në fund, i lutej përfaqësisë shqiptare ta merrte në shqyrtim kërkesën e tij dhe të ndërhynte pranë autoriteteve në Tiranë. Letra përfundonte me një formulë respekti, siç kërkonte komunikimi zyrtar i kohës, edhe pse njeriu që e shkruante po u drejtohej përfaqësuesve të një regjimi prej të cilit ishte larguar.
Kërkesa mbërriti në Shqipëri dhe u shqyrtua nga Ministria e Punëve të Brendshme. Më 6 janar 1963, në një shkresë të klasifikuar “Sekret”, drejtuar Komitetit Qendror të Partisë së Punës, Ministria njoftonte se kishte studiuar letrën e Halil Tërnakut, i cili kërkonte lirimin e familjes nga internimi.
“Ne nuk jemi të mendimit që ajo të lirohet, mbasi qëndrimi i saj në fshat që është afër kufirit paraqit rrezik për arratisje”, thuhej në përgjigje.
Më tej, autoritetet linin të hapur vetëm një mundësi: “Në qoftë se Halil Tërnaku do të riatdhesohet, ajo çështje ka vend për t’u shqyrtuar.”
Dokumenti ishte firmosur nga gjeneral-major Nevzat Haznedari, zëvendësdrejtor i Drejtorisë II. Për Ministrinë e Brendshme, arsyeja për të mos liruar familjen ishte vendndodhja e saj pranë kufirit dhe frika se mund të arratisej. Në shkresë nuk përmendej ndonjë vepër penale e kryer nga gruaja apo fëmijët e Halilit. Vetë mundësia që ata mund të largoheshin nga Shqipëria konsiderohej e mjaftueshme për të vazhduar internimin.
Kushti tjetër ishte edhe më domethënës. Nëse Halili kthehej në Shqipëri, autoritetet mund ta rishqyrtonin çështjen. Pra, për të kërkuar lirimin e familjes, ai duhej të pranonte të rikthehej në vendin nga ishte arratisur dhe t’ia besonte sërish fatin e tij të njëjtit aparat shtetëror që kishte vendosur internimin e njerëzve të tij.
Në dokumentet e ruajtura nuk ka të dhëna për fatin e mëtejshëm të Halil Tërnakut dhe familjes së tij. Nuk dihet nëse ai u kthye ndonjëherë në Shqipëri, nëse arriti t’i takonte sërish gruan dhe fëmijët apo sa vite të tjera ata qëndruan në internim. Ajo që mbetet e dokumentuar është kërkesa e tij e shtatorit 1962 dhe refuzimi i janarit 1963, me firmën e Nevzat Haznedarit.
Historia e Halil Tërnakut është një dëshmi e mënyrës se si regjimi komunist e shtrinte ndëshkimin përtej individit që konsideronte kundërshtar. Arratisja e një burri mund të përcaktonte për vite me radhë jetën e gruas dhe fëmijëve të tij. Ata nuk kishin nevojë të kryenin ndonjë veprim kundër shtetit për t’u konsideruar të rrezikshëm. Mjaftonte lidhja familjare me një të arratisur dhe dyshimi se një ditë mund të ndiqnin të njëjtën rrugë.
Në dy faqet e letrës së tij, Halili kishte treguar pothuajse gjithë jetën, duke shpresuar se rrëfimi do të mjaftonte për të bindur autoritetet të lironin familjen. Në përgjigjen e Ministrisë së Brendshme, asnjë prej shqetësimeve të tij nuk merrte përgjigje. Nuk kishte asnjë fjalë për fëmijët, për vitet e internimit apo për kushtet në të cilat jetonin.
Kishte vetëm një vlerësim për rrezikun e arratisjes dhe firmën e Nevzat Haznedarit.
Për Halil Tërnakun, gruaja dhe fëmijët ishin arsyeja pse kishte shkruar nga Italia. Për shtetin shqiptar, ata ishin njerëz që duhej të vazhdonin të mbaheshin larg kufirit, por jo të liheshin të lirë.
