Sa herë duket se krimet e komunizmit janë thënë deri në fund, del një dokument tjetër dhe e shtyn edhe më tej kufirin e mizorisë.
Një dëshmi e tillë është letra që Muharrem Xhakani i dërgon Komitetit Qendror të PPSH-së më 20 janar 1963, nga Burgu i Burrelit. Në të, ai përshkruan torturat, kushtet çnjerëzore, mungesën e mjekimit dhe vdekjet e të burgosurve politikë, të lënë në mëshirë të kapterëve dhe personelit të burgut.
Ai përmend pesë emra.
Xhevat Korça, ish-ministër i Arsimit, profesor, historian dhe një nga intelektualët e njohur të kohës, u dënua nga regjimi komunist me burgim të përjetshëm pas Gjyqit Special të vitit 1945. Ai vdiq në Burgun e Burrelit më 27 korrik 1959, pas grevës së urisë, i kthyer në simbol të rezistencës së heshtur ndaj poshtërimit komunist.
Gjergj Kokoshi, ish-ministër i Arsimit, arsimtar, deputet dhe intelektual i formuar në Perëndim, kishte qenë pjesë e rezistencës antifashiste, por më pas u përplas me regjimin komunist. U dënua si kundërshtar politik dhe vdiq pas viteve të burgut, i rrënuar nga vuajtjet dhe sëmundjet.
Estref Myftiu përmendet nga Xhakani si një tjetër i burgosur politik që humbi jetën në Burrel nga kushtet e rënda, neglizhenca dhe mungesa e kujdesit mjekësor. Për të, si për shumë të tjerë, dokumenti ruan më shumë vdekjen sesa jetën: një dëshmi e mënyrës si regjimi i zhdukte njerëzit edhe nga kujtesa publike.
Arqile Tasi është një tjetër emër në listën e Xhakanit. Ai del në letër si viktimë e të njëjtit mekanizëm: burg, keqtrajtim, mungesë mjekimi dhe indiferencë shtetërore. Jo të gjithë viktimat e Burrelit patën biografi të ruajtura në libra; disa mbetën vetëm në letra të tilla, si prova se aty vdisnin njerëz realë, jo “armiq” abstraktë.
Ismail Qazimi përmendet gjithashtu mes të vdekurve nga kushtet e burgut. Edhe emri i tij vjen në këtë dokument si akuzë ndaj një sistemi që e kthente sëmundjen në dënim, neglizhencën në metodë dhe vdekjen në fund të parashikueshëm.
Letra e Xhakanit është thirrje për ndihmë. Ai kërkon mjekim, ndalimin e dhunës, hetim për vdekjet dhe kushte minimale për të burgosurit. Në thelb, kërkon që shteti të mos i lërë njerëzit të vdesin në duart e veta.
Por përgjigjja e Komitetit Qendror është edhe më e rëndë se letra.
Më 23 shkurt 1963, Rita Marko e quan ankesën “shpifje” dhe “trillim”. Sipas tij, të burgosurit që ankoheshin për tortura dhe vdekje ishin njerëz që kishin bërë plane kundër partisë. Dhe pastaj vjen fjalia që e zhvesh regjimin nga çdo maskë: rregullat e burgut qenkan “të caktuara dhe të nevojshme për këta armiq”.
Kaq ishte përgjigjja e pushtetit ndaj pesë vdekjeve.
Në Burrel, të burgosurit kërkonin të mos vdisnin pa mjekim. Në Tiranë, udhëheqja përgjigjej se ishin armiq. Dhe pikërisht këtu qëndron tmerri i dokumentit: jo vetëm te dhuna e kapterëve, por te ftohtësia e shtetit që e dinte, e lexonte dhe e justifikonte.
