Ka dokumente të diktaturës që nuk kanë nevojë për shumë shpjegime. Mjafton një fjali për të kuptuar absurditetin dhe mizorinë e kohës.
Më 21 dhjetor 1964, dy kosovarë të mbajtur në Kampin nr. 307 të Rubikut, Ahmet Vatovci dhe Hamid Hajdini, i shkruanin Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSH-së në emër të bashkëvuajtësve të tyre.
Kërkesa e tyre ishte e pazakontë dhe dëshpëruese: nëse shteti shqiptar nuk mund t’u siguronte kushte njerëzore në kamp, kërkonin të kalonin në burg.
Ata e nisnin letrën duke kujtuar se kishin ardhur nga Kosova dhe se në Shqipëri ishin futur me shpresën se po mbërrinin mes njerëzve të së njëjtës gjuhë e kombësi. Por realiteti që përshkruanin ishte tjetër.
Në kamp, shkruanin ata, kishte të rinj nga 14 vjeç deri te burra 35-vjeçarë. Një pjesë ishin të sëmurë, por detyroheshin të punonin në kushte që, sipas tyre, nuk mund t’i përballonin. Ankoheshin për ushqimin e keq, urinë, sëmundjet dhe mungesën e të drejtave që mendonin se u takonin.
Por në mes të letrës ankesa për kushtet e kampit kthehet në një akuzë të drejtpërdrejtë ndaj regjimit:
“A do lejoni ju shfarosjen tonë këtu?”
Dhe vazhdojnë:
“S’keni pse të ngritni zanin për Kosovarët, se ne bijtë e saj jemi, dhe as pse të kundërshtoni politikën shkombëtarizuese e çfarosëse të Titos, për deri sa po na çfarosni vetë me duert tuaja këtu, në R.P. të Shqipërisë.”
Ata kishin ikur nga Kosova e Jugosllavisë së Titos dhe kishin ardhur në Shqipërinë që propaganda ua kishte paraqitur si atdheun e shqiptarëve. Tani, nga një kamp pune në Rubik, i thoshin udhëheqjes komuniste shqiptare se nuk kishte kuptim të denonconte Titon për trajtimin e shqiptarëve, ndërsa kosovarët që kishin mbërritur në Shqipëri jetonin të uritur, të sëmurë dhe nën punë të rëndë fizike.
Në letër ata shkruanin se nuk kërkonin privilegje. Kërkonin ushqim më të mirë, trajtim për të sëmurët dhe të drejtën për të marrë ndihma e pako nga familjet.
Dhe në fund arrinin te kërkesa më e dhimbshme: nëse këto kushte nuk mund të përmirësoheshin, të paktën t’i çonin në burg.
Kur një njeri i kërkon shtetit burgun si përmirësim të jetës së tij, nuk nevojiten shumë statistika për të kuptuar çfarë ishte kampi ku jetonte.
Letra mban firmat e Ahmet Vatovcit dhe Hamid Hajdinit.
Dy emra në fund të një faqeje të shkruar me dorë, por pas tyre qëndron një histori shumë më e madhe: ajo e kosovarëve që kaluan kufirin duke besuar se po vinin në Shqipëri dhe zbuluan se kishin kaluar nga një regjim komunist në tjetrin.
Ironia më mizore ishte se regjimi që fliste në emër të Kosovës nuk pranonte as zërin e kosovarëve që kishte brenda kufijve të vet.
Dhe ata, nga Kampi 307 i Rubikut, ia thanë me një fjali që 62 vjet më vonë tingëllon ende si aktakuzë:
Mos na mbroni nga Titoja. Na mbroni nga ju.
