Transporti i naftës së papërpunuar nga Gjiri Persik është rikthyer pranë niveleve të periudhës para luftës, por mënyra se si nafta po del nga rajoni ka ndryshuar ndjeshëm. Të dhënat e fundit tregojnë se një pjesë e madhe e eksporteve po kalon përmes rrugëve alternative, duke shmangur Ngushticën e Hormuzit.
Sipas kompanisë së analizave të tregjeve të mallrave Kpler, të paktën 16.5 milionë fuçi naftë bruto në ditë dolën nga rajoni gjatë periudhës 1-28 shtator, duke arritur mesataren e para luftës nëse Irani përjashtohet nga llogaritja.
Megjithatë, rikthimi i eksporteve nuk nënkupton se tregu i naftës është kthyer në normalitet. Ndërsa furnizimi me naftë të papërpunuar është rritur, pengesat në sektorin e rafinerive vazhdojnë të mbajnë nën presion tregun e produkteve të përpunuara, veçanërisht atë të dizelit.
Ndryshimi më i madh është vërejtur në rrugët e transportit. Para luftës, rreth 83 për qind e naftës bruto të rajonit kalonte përmes Ngushticës së Hormuzit. Në shtator, rreth 40 për qind e eksporteve e anashkaluan atë, duke përdorur tubacione dhe rrugë alternative përmes Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Rreth 60 për qind, ose afërsisht 9.9 milionë fuçi në ditë, kaluan fizikisht përmes Hormuzit.
Një tjetër tregues i ndryshimit të sistemit të transportit është përdorimi masiv i transferimeve nga një anije në tjetrën në det të hapur. Sipas Kpler, më shumë se 70 për qind e naftës bruto që kaloi përmes Hormuzit në gusht u transferua nga një tanker në tjetrin në Gjirin e Omanit. Kjo tregon se tregtia e naftës po zhvillohet përmes një sistemi shumë më kompleks dhe më të kushtueshëm se ai që ekzistonte para luftës.
Për Iranin, kjo situatë mund të nënkuptojë një dobësim të aftësisë për ta përdorur Hormuzin si instrument presioni. Por ekspertët theksojnë se kjo nuk do të thotë se Teherani e ka humbur kontrollin mbi ngushticën, pasi Irani nuk e ka kontrolluar zyrtarisht atë. Ndikimi i tij ka ardhur kryesisht nga aftësia për ta bërë kalimin më të rrezikshëm dhe për t'i detyruar kompanitë e transportit detar të llogarisin kostot dhe rreziqet.
Sipas Mohammad Ghaedit, ligjërues në George Washington University, niveli aktual i trafikut është tashmë shumë i lartë nga perspektiva e Teheranit. Ndërkohë, analistja e tregjeve të energjisë Ellen R. Wald vlerëson se aftësia ose vullneti i Iranit për të sulmuar anijet në Gjirin Persik është dobësuar, duke u krijuar mundësi anijeve të kalojnë nën mbrojtjen ushtarake amerikane.
Megjithatë, Wald paralajmëron se rritja e qarkullimit nuk duhet interpretuar si rikthim në normalitet. Disa kompani po marrin përsipër rreziqe të konsiderueshme për ta transportuar naftën përmes Hormuzit drejt tankerëve më të mëdhenj që presin jashtë Gjirit, ndërsa disa operojnë pa sigurim ose në kushte shumë më të vështira se zakonisht.
Kjo situatë ndihmon të shpjegohet edhe përse çmimet e naftës nuk janë kthyer në nivelet e para luftës, pavarësisht rritjes së eksporteve. Kostoja e sigurimit, rreziku ndaj anijeve dhe nevoja për mbrojtje ushtarake vazhdojnë të përfshihen në çmimin e naftës si një lloj “kostoje lufte”.
Të dhënat e Kpler tregojnë se sistemi i eksportit të naftës në Gjirin Persik është përshtatur me krizën. Tubacionet, rrugët përmes Detit të Kuq dhe transferimet anije me anije në Gjirin e Omanit po u mundësojnë prodhuesve të shmangin pjesërisht pikën strategjike të Hormuzit.
Edhe pse kjo e dobëson një pjesë të ndikimit të Iranit mbi qarkullimin e naftës, Hormuzi mbetet një pikë e rëndësishme presioni. Fakti që transportuesit kanë ende nevojë për mbrojtje ushtarake, rrugë alternative dhe operacione të kushtueshme tregon se ngushtica vazhdon të jetë një pikë e cenueshme për tregtinë globale të energjisë.
Për momentin, të dhënat flasin më shumë për një dobësim gradual të ndikimit të Iranit mbi Hormuzin sesa për zhdukjen e tij. Sa kohë që transporti i naftës kërkon masa të jashtëzakonshme për të shmangur rreziqet, Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga pikat më të ndjeshme të tregut global të energjisë.
