Nga Muriel
“Gjuha politike është projektuar për t’i bërë gënjeshtrat të tingëllojnë të vërteta.”
— George Orwell
Ka fjali që në politikë lindin si batuta dhe përfundojnë si rrëfim.
Në ceremoninë e 35-vjetorit të Partisë Socialiste në Durrës, Edi Rama tha: “Me Agasin e gjeta, me Agasin po e vazhdoj.” Në sallë, fraza tingëlloi si homazh për Bardhyl Agasin, figurë e hershme socialiste dhe pjesë e kujtesës së PS-së në Durrës.
Por Rama nuk tha: “Me Bardhylin.” Tha: “Me Agasin.” Dhe në Shqipëri, ku politika shpesh nuk funksionon me ide, por me mbiemra, ky nuk është detaj. Është metodë.
Sepse mbiemri Agasi nuk çon vetëm te Bardhyl Agasi, socialisti i viteve të para. Çon edhe te Ergys Agasi, biznesmeni për të cilin mediat kanë raportuar se është shpallur në kërkim nga SPAK për akuza të rënda; akuza që avokati i tij i ka kundërshtuar publikisht si të pambështetura në prova.
Pra, kemi dy Agasë: njëri i përket historisë së PS-së; tjetri hijes që e ndjek pushtetin kur historia kthehet në rrjet, kur partia bëhet mekanizëm dhe kur shteti nuk di më ku mbaron zyra e ku fillon interesi.
Këtu fraza pushon së qeni batutë. Bëhet simptomë.
Një emër të detyron të jesh i saktë. Një mbiemër të lejon të jesh elegant, i paqartë dhe i mbrojtur. “Agasi”, në sallë, nënkuptonte mirënjohje. Jashtë saj, ngjallte pyetjen që nuk u bë: cilin Agasi?
Atë që përfaqëson fillimin e PS-së në Durrës? Apo atë që, në perceptimin publik dhe raportimet mediatike, është kthyer në simbol të lidhjeve të errëta që politika nuk i sqaron kurrë deri në fund?
Ndoshta forca e fjalisë ishte pikërisht aty: nuk zgjidhte. Linte të dy kuptimet të bashkëjetonin, siç bashkëjetojnë shpesh në pushtetin shqiptar nostalgjia dhe klientela, historia dhe hija.
Pastaj erdhi përgjigjja: “Na nderove.” Në dukje, mirësjellje. Në thelb, gramatikë oborri. Sepse ka një dallim të madh mes respektit dhe përuljes: në parti debatohet, në oborr falënderohet, në republikë pyetet, në sekt duartrokitet.
Dikur, sipas veteranëve socialistë, ishte “heroizëm” të ishe socialist. Sot, duket se heroizmi më i madh është të mos prishësh ceremoninë.
Mes dy fjalive — “ishte heroizëm të ishe socialist” dhe “na nderove, Edi” — futet historia morale e një partie që dikur kërkonte guxim dhe sot kërkon rreshtim.
Që kjo ndodhi në Durrës, nuk është pa kuptim. Durrës është qyteti ku tranzicioni shqiptar ka marrë formë betoni, porti, lejesh, tenderash, lidhjesh dhe heshtjesh. Aty politika nuk është teori; është territor.
Prandaj fraza “me Agasin po e vazhdoj” nuk tingëllon thjesht si kujtim partie. Tingëllon si adresë.
Në 35-vjetor, PS mund të kishte bërë bilanc: çfarë premtoi, çfarë ndërtoi, çfarë deformoi, çfarë tradhtoi. Por në vend të reflektimit, pati skenë. Në vend të bilancit, mit. Në vend të debatit, mirënjohje për kryetarin.
Ky është kult modern: nuk ka nevojë për statuja. Mjafton që çdo histori kolektive të përfundojë te një njeri i vetëm. Partia kishte themelues; tani ka pronar kujtese. Kishte debate; tani ka regji. Kishte socialistë; tani ka spektatorë të socializmit të tyre.
Rilindja nuk diskreditohet më vetëm nga kundërshtarët. Shpesh e bën vetë: me mënyrën si flet, si hesht, si qesh aty ku duhet të përgjigjet, si e kthen çdo akuzë në batutë dhe çdo përgjegjësi në spektakël.
“Agasi” është shembulli perfekt: një fjalë që nderon njërin dhe shmang tjetrin; që i flet sallës dhe provokon jashtë saj; që nuk thotë asgjë të dënueshme, por nënkupton gjithçka të diskutueshme.
Ceremonia mbaroi. Duartrokitjet u shuan. Bardhyl Agasi mori nderimin. Ergys Agasi mbeti në sfondin e raportimeve, pretendimeve dhe akuzave që drejtësia duhet t’i sqarojë deri në fund.
Por pyetja mbeti:
Kur Rama thotë “me Agasin po e vazhdoj”, cilin Agasi ka ndërmend?
Atë që kujton çfarë ishte PS-ja kur kërkonte guxim? Apo atë që na kujton çfarë bëhet pushteti kur guximi zëvendësohet nga afërsia?
Ndoshta përgjigjja më e sikletshme është se nuk ka nevojë të zgjedhim. Në Shqipërinë e Rilindjes, historia dhe hija shpesh rrinë në të njëjtën tavolinë: njëra merr dekoratën, tjetra heshtjen.
Dhe kur një pushtet vazhdon me të dyja, problemi nuk është më vetëm cili Agasi.
Problemi është: cila Shqipëri pranon ende të vazhdojë kështu?
