Nga Andi Hoxhaj
Mbretëria e Bashkuar po shkon drejt kryeministrit të saj të shtatë brenda një dekade, sepse mbetet e bllokuar nga një Brexit i dështuar, të cilin as qytetarët dhe as liderët politikë nuk kanë arritur ta bëjnë të funksionojë.
Partia Laburiste në pushtet, e goditur nga humbje të rënda ndaj partisë Reform, një parti populiste e ekstremit të djathtë e drejtuar nga Nigel Farage, pas zgjedhjeve lokale të 7 majit, po shqyrton seriozisht zëvendësimin e kryeministrit Keir Starmer.
Kryebashkiaku i Mançesterit, Andy Burnham, dhe ish-ministri i Shëndetësisë, Wes Streeting, po përgatitin sfida për lidershipin, duke besuar se kanë më shumë shanse sesa Starmer për të ndalur Reform në zgjedhjet e ardhshme parlamentare, që pritet të mbahen në maj 2029.
Starmer hyri në 10 Downing Street në korrik 2024, pra më pak se dy vite më parë, pas një fitoreje dërrmuese të Laburistëve, të nxitur nga lodhja e publikut me 14 vitet e Partisë Konservatore në pushtet.
Por, që nga maji 2026, pozita e tij ishte rrënuar: miratimi publik kishte rënë pranë niveleve historikisht më të ulëta, me vetëm 19 për qind të qytetarëve që e shihnin pozitivisht. Më shumë se 80 deputetë laburistë, pas humbjes në zgjedhjet lokale, i kërkuan të largohej si lider i Partisë Laburiste dhe si kryeministër, nga frika se mungesa e popullaritetit të tij mund të shkatërronte shanset e Laburistëve dhe t’ia dorëzonte çelësat e 10 Downing Street Farage në vitin 2029.
Nëse Starmer zëvendësohet, Britania do të kishte kryeministrin e saj të shtatë që prej referendumit të Brexit në vitin 2016, i cili e vendosi vendin në rrugën e daljes nga European Union Bashkimi Europian.
Herën e fundit që Mbretëria e Bashkuar konsumoi kryeministra me një ritëm të ngjashëm ishte gjatë periudhave dhjetëvjeçare në shekullin XVIII (1760–1770) dhe në shekullin XIX (1827–1837).
Ky rotacion i shpejtë liderësh nuk është thjesht një veçori e politikës bashkëkohore.
Brexit ka bërë më shumë sesa t’i kushtojë Britanisë disa kryeministra gjatë dekadës së fundit: ai ka riformësuar peizazhin politik të vendit.
Nga dy parti në shtatë
Duopoli i vjetër Konservatorë–Laburistë, që dominonte që prej vitit 1721, është copëzuar në një sistem me pesë parti. Në zgjedhjet lokale të majit 2026, Reform mori rreth 26 për qind në rang kombëtar, e ndjekur nga të Gjelbrit (18 për qind), Konservatorët (17 për qind), Laburistët (17 për qind) dhe Liberal Demokratët (16 për qind).
Ndryshimi i kryeministrave nuk do ta zgjidhë vetvetiu problemin kryesor: dështimin e Mbretërisë së Bashkuar për ta bërë Brexit të funksionojë.
David Cameron dha dorëheqjen pas referendumit, ndërsa kërkesat e zbatimit e mbingarkuan Theresa May. Boris Johnson fitoi zgjedhjet duke premtuar se do ta “mbaronte Brexit”, por ra mes skandaleve. Mandati 45-ditor i Liz Truss shkatërroi tregjet dhe fundosoi sterlinën, ndërsa Rishi Sunak u përpoq të stabilizonte situatën me Kornizën Windsor, por nuk pati autoritetin për të rikthyer besimin.
Tani edhe Starmer, i cili premtoi kompetencë dhe riparim të marrëdhënieve me Bashkimin Europian, gjendet i goditur nga të njëjtat forca.
Brexit nuk krijoi çdo problem me të cilin përballet sot Britania. Ai i përforcoi shumë prej tyre: rritjen ekonomike anemike, pagat e stagnuara, shërbimet publike të mbingarkuara, erozionin e besimit publik, politikën e polarizuar, pengesat tregtare, mungesat në tregun e punës dhe ndjesinë gërryese të një krize të përhershme politike.
Këto nuk janë probleme të izoluara, por simptoma të një çarjeje politike dhe ekonomike që Britania ende nuk e ka pajtuar që nga largimi nga Bashkimi Europian në vitin 2016.
Promotorët e Brexit, veçanërisht Farage dhe Johnson, premtuan rikthimin e kontrollit. Në vend të kësaj, Britania e Bashkuar duket gjithnjë e më pak e aftë për të kontrolluar ngjarjet brenda vendit apo për të projektuar ndikim jashtë tij. Migracioni, që ishte themeli i fushatës së Farage për Brexit, u rrit pas Brexit, duke ekspozuar se sa shumë nga debati ishte nxitur nga narrativa politike dhe jo nga realiteti strukturor.
Qeveria e Starmer ka ofruar një ndjesi parashikueshmërie për partnerët europianë: ai ka kultivuar marrëdhënie të ngushta me Francën duke bashkëdrejtuar një “Koalicion të të Gatshmëve” me presidentin francez Emmanuel Macron në mbështetje të Ukrainës.
Në maj 2026, qeveria e tij prezantoi gjithashtu legjislacionin për partneritetin Britani–Bashkimi Europian, që synon një përafrim më të madh në tregti, teknologji, siguri dhe të drejtat e qytetarëve me Bashkimin Europian, duke hapur potencialisht rrugën që Britania të bashkohet me tregun e përbashkët europian për të zbutur rritjen e kostos së jetesës, e cila është rritur me 20 për qind vetëm gjatë katër viteve të fundit.
Çfarë fiton Brukseli? Jo shumë
Megjithatë, hija e Farage dhe perspektiva e një qeverie anti-Bashkimi Europian e bëjnë politikisht të rrezikshëm një angazhim më të thellë për Bashkimin Europian.
Pse duhet që Bashkimi Europian të bëjë lëshime të vështira për një Britani nën Laburistët, nëse kjo mund të përmbyset lehtësisht pas pak vitesh nga një qeveri e mundshme Reform?
Çështja thelbësore është se trazirat politike të Britanisë nuk janë thjesht rezultat i lidershipit të dobët, por burojnë nga një komb i ngecur në pasiguri të vazhdueshme pas një vendimi të pazgjidhur për t’u larguar nga Bashkimi Europian.
Derisa Britania të përballet me pasojat e Brexit dhe paqëndrueshmërinë që pasoi në politikë dhe ekonomi, Prodhimi i Brendshëm Bruto i saj mbetet rreth katër deri në tetë për qind më i ulët, ndërsa investimet e biznesit kanë rënë me rreth 12 deri në 18 për qind krahasuar me atë që do të kishin qenë nëse Britania do të kishte mbetur në Bashkimin Europian.
Brexit është “katastrofë”. Le të mos bëjmë… asgjë
Ata që po pozicionohen për të zëvendësuar Starmer, veçanërisht Burnham dhe Streeting, e kanë quajtur Brexit një katastrofë. Nëse e besojnë vërtet këtë, duhet të shkojnë përtej afrimit kozmetik me Bashkimin Europian që Starmer po ndjek tashmë dhe të imponojnë një përballje të sinqertë kombëtare: a duhet që Britania të ribashkohet me Bashkimin Europian?
Sondazhet tregojnë gjithnjë e më shumë se shumica mbështet rikthimin në Bashkimin Europian, ndërsa brezi i ri po njeh gjithnjë e më shumë përfitimet e anëtarësimit pas një dekade Brexit, përkundrejt masave gjysmake të propozuara nga Starmer, Burnham apo Streeting.
Por vetëm një debat i ndershëm mbi kostot reale sociale dhe ekonomike të Brexit mund të ofrojë një rrugëdalje të besueshme nga trazirat politike të dekadës së fundit.
Pas një dekade stagnimi ekonomik, trazirash politike dhe rënieje të pozicionit ndërkombëtar të shkaktuara nga Brexit, Mbretëria e Bashkuar duhet të konsiderojë rikthimin në Bashkimin Europian, sepse vendi thjesht është bërë i paqeverisshëm.
Por Britania duhet fillimisht të përballet me pasojat e Brexit dhe të ndërtojë një axhendë të qartë politike për marrëdhëniet me Bashkimin Europian, qoftë përmes hyrjes në tregun e përbashkët europian apo përmes anëtarësimit të plotë në Bashkimin Europian, dhe jo përmes një qasjeje gjysmake me përafrim më të afërt me Bashkimin Europian.
Zëvendësimi i kryeministrave, i vetëm, vetëm sa do ta zgjasë ciklin e paqëndrueshmërisë.
