Në përpjekje për t’i dhënë një aureolë letrare bllokut të tij të përjavshëm, Edi Rama zgjodhi këtë herë të thërrasë në ndihmë Stendalin. Kryeministri riktheu në skenë Fabrice del Dongon, heroin e romanit “Manastiri i Parmës”, i cili i dehur nga miti i Napoleonit, niset drejt Vaterlosë për të prekur historinë me dorë dhe përfundon i humbur në kaosin e luftës.
Deri këtu, Rama ka të drejtë. Në romanin e Stendalit, Fabrice del Dongo përjeton vërtet një zhgënjim të madh. Ai endet nëpër fushën e betejës pa kuptuar pothuajse asgjë nga ajo që po ndodh, ndërsa miti romantik i lavdisë përplaset me brutalitetin e realitetit.
Por këtu fillon edhe problemi. Sepse Stendali nuk shkroi një alegori kundër turmave të manipuluara nga algoritmet, as një paralajmërim për protestuesit e shekullit XXI. Përkundrazi, autori francez ironizon vetë mitin e historisë heroike dhe pafuqinë e individit për ta kuptuar atë në çastin kur po e jeton. Fabrice del Dongo nuk është viktimë e TikTok-ut, as e Facebook-ut, por e romantizmit të epokës së tij.
Në versionin e Edi Ramës, Stendali duket sikur ka shkruar për flamingot e Nartës, për algoritmet, për Donald Trumpin, për Jared Kushnerin dhe për partitë e reja shqiptare. Vetëm pak mungonte që Fabrice del Dongo të kishte një iPhone në dorë dhe të ndiqte protestat live nga Instagrami.
Në fakt, mesazhi i Stendalit është më modest dhe më njerëzor. Historia nuk duket heroike nga brenda. Luftërat nuk janë epope romantike, por kaos, konfuzion dhe absurditet. Dhe pikërisht për këtë arsye, lexuesit e “Manastirit të Parmës” zakonisht dalin me më pak siguri, jo me më shumë bindje se e vërteta gjendet vetëm në zyrën e kryeministrit.
Ndoshta edhe kjo është ironia më e bukur. Në përpjekje për të bindur shqiptarët se po jetojnë një iluzion kolektiv, Edi Rama zgjodhi pikërisht një personazh letrar që kalon gjithë romanin duke zbuluar se realiteti është shumë më i ndërlikuar sesa versionet e gatshme që i serviren.
Dhe nëse Stendali do të ishte gjallë, me siguri do të buzëqeshte. Jo sepse protestuesit janë Fabrice del Dongo, por sepse çdo pushtet, në një moment të caktuar, fillon të besojë se vetëm ai e njeh realitetin, ndërsa të tjerët janë thjesht të humbur në mjegullën e iluzioneve. Pikërisht atë lloj sigurie absolute që romancieri francez e trajtoi gjithmonë me një dozë të hollë ironie.
