Për më shumë se tre shekuj e gjysmë, vendi ku u varros Charles de Batz de Castelmore, i njohur si D’Artagnan, ka mbetur një mister. Ushtaraku francez që frymëzoi Alexandre Dumas për heroin e Tre Mosketierëve u vra më 25 qershor 1673 gjatë rrethimit francez të Maastricht-it, por gjurmët e trupit të tij humbën pas vdekjes. Tani një skelet i zbuluar në një kishë të qytetit holandez mund të sjellë përgjigjen e shumëpritur. Vetëm se historia e kërkimit të tij ka marrë një kthesë të denjë për vetë romanet e Dumas: arkeologu që e kërkoi varrin për afro 30 vjet gjeti një skelet, u përplas me autoritetet dhe përfundoi i arrestuar.
D’Artagnan ishte shumë më tepër sesa personazhi që njohim nga letërsia dhe kinemaja. I lindur në Gaskonjë, ai bëri karrierë në shërbim të Louis XIV dhe arriti të bëhej kapiten-lieutenant i kompanisë së parë të Mosketierëve të Gardës. Kur u vra gjatë betejës për Maastricht-in, mbreti ndodhej në zonë dhe urdhëroi të mbahej një meshë për njeriun e tij të besuar. Por nuk mbeti një dokument që të tregonte me siguri se ku ishte varrosur.
Një nga hipotezat më këmbëngulëse e vendoste varrin në kishën e Shën Pjetrit dhe Palit në Wolder, sot pjesë e Maastricht-it, pranë zonës ku ndodhej kampi francez gjatë rrethimit. Historiania franceze Odile Bordaz kishte argumentuar prej vitesh se D’Artagnan mund të ishte varrosur aty. Të njëjtës pistë iu kushtua edhe arkeologu holandez Wim Dijkman, ish-arkeolog i qytetit të Maastricht-it, i cili e ndoqi misterin për afro tri dekada.
Në fillim të vitit 2026, kërkimi dukej se më në fund kishte dhënë rezultat. Pranë altarit të kishës u zbulua një varr me skeletin e një burri. Disa elemente ishin mjaftueshëm intriguese për të ushqyer menjëherë hipotezën se mund të bëhej fjalë për D’Artagnan. Mosha e vlerësuar e të ndjerit përputhej afërsisht me moshën e tij në momentin e vdekjes, ndërsa pranë skeletit ishte gjetur edhe një monedhë e vitit 1660.
Një objekt metalik i gjetur aty krijoi edhe më shumë emocion. Fillimisht u mendua se mund të ishte një plumb mushqete, një detaj me rëndësi të jashtëzakonshme duke pasur parasysh se D’Artagnan u vra nga një goditje me armë zjarri në betejë. Analizat e mëvonshme e rrëzuan këtë pistë: objekti ishte prej hekuri dhe me shumë gjasë ishte vetëm një fragment gozhde të farkëtuar.
Por ndërsa identiteti i skeletit mbetej i paqartë, vëmendja u zhvendos papritur te vetë arkeologu. Autoritetet e Maastricht-it konstatuan se kërkimet në kishën e mbrojtur ishin zhvilluar pa autorizimet e nevojshme. Punimet u ndërprenë dhe specialistë të tjerë u thirrën për një gërmim zyrtar. Sipas autoriteteve, mënyra e ndërhyrjes së parë kishte bërë që një pjesë e informacionit arkeologjik për pozicionin dhe kontekstin e eshtrave të humbiste. Mes materialit të nxjerrë u identifikuan gjithashtu kocka që u përkisnin individëve të tjerë.
Historia u bë edhe më e pazakontë kur dy dhëmbë dhe një fragment kocke të skeletit u dërguan në Mynih për analiza. Dijkman shkoi personalisht në Gjermani për t’i marrë dhe, nga frika se mund të humbnin ose dëmtoheshin gjatë transportit, i mbajti vetë. Autoritetet kërkuan kthimin e materialit dhe përplasja përfundoi më 20 maj me arrestimin e arkeologut. Ai u mor në pyetje dhe më pas u lirua.
Ironia ishte e fortë: vetëm pak javë më parë, më 27 prill, Dijkman ishte dekoruar Kalorës i Urdhrit Orange-Nassau për kontributin e tij shumëvjeçar në arkeologji. Tani njeriu që kishte kaluar një pjesë të madhe të karrierës duke kërkuar D’Artagnan po hetohej për mënyrën se si kishte kryer pikërisht kërkimin që mund të ishte zbulimi më i madh i jetës së tij.
Edhe rezultatet shkencore kanë komplikuar historinë. Analizat izotopike të skeletit nuk kanë konfirmuar deri tani origjinën nga Gaskonja. Disa të dhëna sugjerojnë një lidhje më të mundshme me Europën Lindore ose Juglindore, ndërsa dieta e njeriut të varrosur duket se ka qenë jashtëzakonisht e pasur me peshk deti. As datimi me karbon nuk ka qenë mjaftueshëm i saktë për ta lidhur skeletin drejtpërdrejt me vitin 1673. Këto rezultate e dobësojnë hipotezën, por nuk e kanë përjashtuar përfundimisht atë.
Tani përgjigjja mund të vijë nga ADN-ja. Nga një dhëmb është marrë një kampion i ri për analizën e gjenomit, me synimin për të përcaktuar origjinën gjeografike të njeriut të varrosur. Nëse profili gjenetik rezulton i papajtueshëm me origjinën franceze të D’Artagnan, misteri mund të marrë fund. Nëse përputhet, do të hapet rruga për kërkime dhe krahasime të tjera.
Kështu, 353 vjet pas vdekjes, D’Artagnan vazhdon të jetë protagonist i një aventure të re. Këtë herë nuk ka duele dhe shpata, por një varr të humbur, një skelet nën një kishë, analiza ADN-je, një përplasje mes arkeologëve dhe një studiues që, pasi kërkoi për 30 vjet kalorësin e famshëm të Tre Mosketierëve, përfundoi vetë në pranga.
