Devijimi i një fluturimi të Flydubai drejt Tel Avivit, pas një përleshjeje mes pilotëve, ka ngritur pikëpyetje për procesin e verifikimit të pilotëve dhe sigurinë në aviacion.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu tha të mërkurën se kapiteni i fluturimit, i cili u godit me thikë nga bashkëpiloti, arriti të hapte derën e kabinës. Ai e quajti kapitenin, Smit Machchhar, shtetas indian, “një hero të vërtetë” që parandaloi “një katastrofë ajrore në mes të fluturimit”.
Emiratet e Bashkuara Arabe kanë urdhëruar një hetim për incidentin. Ekipi hetimor do të “mbledhë informacione dhe prova për të përcaktuar të vërtetën e incidentit, rrethanat, detajet dhe motivet e tij, si dhe për të verifikuar shkallën e lidhjes së tij me ndonjë aktivitet apo qëllim terrorist, ose ekzistencën e ndonjë planifikimi apo udhëzimi të mëparshëm”, tha të enjten Prokurori i Përgjithshëm i Emirateve, Hamad Saif al-Shamsi.
Arabia Saudite ende nuk ka dhënë përditësime lidhur me incidentin.
Në këtë pikë, për incidentin e Flydubai ka më shumë pyetje sesa përgjigje. Pra, si u lejua sulmuesi i dyshuar të fluturonte dhe çfarë dimë për pilotin që ai goditi me thikë?
Çfarë ndodhi në bordin e Flydubai FZ1073?
Rreth orës 08:44 me orën lokale, gati dy orë e gjysmë pas nisjes nga Dubai, u dha sinjali i emergjencës.
Kapiteni dhe bashkëpiloti i tij dyshohet se ishin përfshirë në një përleshje, ndërsa avioni humbi me shpejtësi lartësi, duke rënë nga 33 mijë këmbë, rreth 10 mijë metra, në 17 mijë këmbë, rreth 5 mijë metra, brenda një minute, sipas zyrtarëve izraelitë.
Netanyahu tha se njëri prej pilotëve kishte goditur tjetrin me thikë dhe më pas kishte tentuar të rrëzonte avionin.
Sipas mediave izraelite, Machchhar, edhe pse i plagosur, arriti disi të hapte derën e kabinës, duke u mundësuar pasagjerëve dhe ekuipazhit të hynin dhe të mposhtnin sulmuesin e dyshuar.
Ekuipazhi që ndodhej në fluturim arriti të merrte kontrollin e avionit dhe ta ulte atë në mënyrë të sigurt një orë më vonë në Tabuk, Arabinë Saudite.
Të dy pilotët u plagosën gjatë përleshjes dhe po trajtoheshin në Arabinë Saudite.
Çfarë dimë për pilotin që dyshohet se sulmoi kolegun e tij
Deri tani ka shumë pak informacion të verifikuar.
Pas trajtimit fillestar, ai u mor në kujdestari nga autoritetet në Arabinë Saudite, por ende nuk është akuzuar. Nuk ka asnjë konfirmim zyrtar për shtetësinë e tij.
Deri tani nuk ka informacion për orët e tij të fluturimit, kualifikimet apo nëse kishte fluturuar më parë drejt Izraelit me një avion të Flydubai, ku thuhet se ishte punësuar më pak se një vit më parë.
Ndërsa disa zyrtarë izraelitë nxituan ta quanin ngjarjen “sulm xhihadist”, Netanyahu ka thënë se “është shumë herët për të thënë” nëse ishte një sulm i shënjestruar apo me rol iranian. Ai shtoi gjithashtu se motivi pas sulmit të dyshuar nuk është i qartë.
“Mendoj se ai do të dërgohet në Emirate, prej nga vjen, ose të paktën prej nga u nis, prej nga fluturoi, dhe ne do ta ndjekim dhe ndoshta do të marrim pjesë edhe në këtë hetim”, tha Netanyahu për Fox News.
Deklaratat fillestare nga kompania ajrore dhe autoritetet saudite thonë se hetimet po vazhdojnë dhe se njerëzit duhet të shmangin spekulimet.
Si u lejua bashkëpiloti të fluturonte?
Flydubai është operator i Emirateve të Bashkuara Arabe, certifikimi dhe mbikëqyrja operacionale e të cilit janë nën përgjegjësinë e Autoritetit të Përgjithshëm të Aviacionit Civil të Emirateve.
Agjencia Evropiane e Sigurisë së Aviacionit i tha Reuters se certifikimi dhe mbikëqyrja e sigurisë së Flydubai janë përgjegjësi e Autoritetit të Aviacionit Civil të Emirateve. “Kjo përfshin përgjegjësinë për të siguruar që operatori përmbush kërkesat e zbatueshme lidhur me ekuipazhet e fluturimit dhe aftësinë e tyre për të fluturuar”, tha EASA.
Kuadri standard rregullator i Emirateve kërkon licencë të vlefshme profesionale piloti, certifikim për tipin përkatës të avionit, certifikatë mjekësore të vlefshme të Klasit 1, njohuri të gjuhës angleze dhe përvojën e kërkuar të fluturimit.
Procesi i certifikatës mjekësore të Klasit 1 mbulon shëndetin fizik dhe mendor. Pilotët me gjendje të rëndësishme psikiatrike, abuzim me substanca apo shqetësime të tjera të përcaktuara mund të referohen për vlerësim të mëtejshëm përpara se të shpallen të aftë për të fluturuar.
“Verifikimi i pilotëve është shumë i hollësishëm, nga kontrollet e sigurisë dhe ato financiare, deri te vlerësimi i shëndetit mendor”, tha Saj Ahmad, analist kryesor në StrategicAero Research, një kompani konsulence në aviacion me bazë në Londër.
“Por këto kontrolle janë një fotografim i vetëm në kohë dhe nuk mund të zbulojnë kurrë nëse një person ka probleme që më pas shfaqen në vendin e punës apo në kabinën e fluturimit”, tha ai për Al Jazeera.
“Kjo është arsyeja pse është kaq e vështirë të dish se çfarë mendojnë njerëzit dhe çfarë mund të bëjnë nëse ndiejnë një formë padrejtësie”, shtoi Ahmad.
Mediat izraelite kanë vazhduar me pretendime, duke cituar ministren e Transportit Miri Regev, se një marrëveshje me Emiratet e Bashkuara Arabe parashikon që vetëm pilotë me pasaporta nga vende që kanë marrëdhënie diplomatike me Izraelin mund të ulen në këtë vend. Al Jazeera nuk mundi ta verifikojë këtë pretendim.
Përshkrimi i përgjegjësive të Departamentit të Sigurisë në Ministrinë izraelite të Transportit përfshin “kontrollin e sigurisë së fluturimeve të huaja që kalojnë apo ulen në Izrael” dhe drejtimin e masave të sigurisë për shërbimet e transportit ajror. Ai nuk specifikon verifikim rutinë individual të sfondit të pilotëve komercialë apo ekuipazhit të kabinës.
Tani, Izraeli thotë se do të shtojë kontrollet e sigurisë ndaj pilotëve që fluturojnë drejt vendit. “Për çdo pilot që do të fluturojë drejt Izraelit, ne do të dimë identitetin e pilotëve, do të dimë kush janë ata dhe do të bëjmë një lloj kontrolli sigurie”, tha Doron Spielman, zëdhënës i zyrës së kryeministrit izraelit.
Çfarë dimë për pilotin indian?
Machchhar, i vlerësuar si hero nga kryeministrat e Izraelit dhe Indisë, vjen nga një periferi e Mumbait dhe aktualisht jeton në Dubai me gruan dhe dy fëmijët.
Aktualisht, ai po rikuperohet në një spital në Tabuk të Arabisë Saudite.
Machchhar arriti të aktivizonte mekanizmin për hapjen e derës së kabinës, sipas zyrtarëve izraelitë, duke u mundësuar pasagjerëve dhe ekuipazhit të mposhtnin bashkëpilotin.
Sipas profilit të tij në LinkedIn, Machchhar punoi për kompaninë ajrore indiane SpiceJet për më shumë se një dekadë përpara se t’i bashkohej Flydubai në vitin 2022. Ai ka regjistruar gati 9 750 orë fluturimi gjatë një karriere rreth 15-vjeçare.
Pas shkollës, ai u regjistrua në një kurs për inxhinieri tekstile, me synimin për të vazhduar biznesin e familjes, përpara se të ndiqte studime menaxhimi në Welingkar Institute of Management në Mumbai.
Atje, në një seminar aviacioni, ai zbuloi fluturimin kur ishte rreth 19 vjeç.
Machchhar më pas u trajnua në Zelandën e Re, përpara se t’i bashkohej SpiceJet, ku kaloi 11 vjet. Ai ka qenë me Flydubai për katër vjet.
“Vonesa nuk është problemi im. Për sa kohë ti del duke ecur nga avioni, kjo është ajo që dua”, tha Machchhar në një podcast në vitin 2025 në një kanal në YouTube. “Kur dal nga kabina apo nga avioni, nuk dua që tjetri ta dijë që jam pilot”, tha ai.
“Kur vesh uniformën, atëherë nuk ka marrëzira, thjesht bëj punën, mbaroje punën. Kur del nga kabina, kaq. Mos mendo më për këtë. Dikush tjetër ka nevojë për ty tani. Fëmijët janë aty. Ata duan të luajnë me ty”, kishte thënë ai.
Sa e rrallë është dhuna në kabinë?
Ka pasur pak raste të dhunës së qëllimshme brenda fluturimeve.
Lloji i “dhunës në kabinën e fluturimit mund të ndryshojë, por shpesh strategjia është hapja e derës në mënyrë që anëtarë të tjerë të ekuipazhit të mund të ndihmojnë”, tha Ahmad nga StrategicAero Research për Al Jazeera.
“Fatkeqësisht, këto ngjarje në kohë reale janë të vështira për t’u parashikuar dhe edhe më të vështira për t’u vënë nën kontroll. Ngjarja e Flydubai dje ishte unike, sepse në bord kishte edhe pjesëtarë të tjerë të ekuipazhit të fluturimit që mundën të ulnin avionin”, tha ai, duke iu referuar pjesëtarëve të ekuipazhit që thuhet se po udhëtonin si pasagjerë përpara se të merrnin përsipër fluturimin e kthimit si ekuipazh.
“Është e frikshme të mendosh se cili do të kishte qenë rezultati nëse ata pilotë shtesë nuk do të kishin qenë aty për të marrë kontrollin”, shtoi Ahmad.
Ja disa raste:
Fluturimi Japan Airlines 350, 1982: Kapiteni Seiji Katagiri e shtyu qëllimisht avionin në pikiatë dhe aktivizoi kthimin e shtytjes së motorëve gjatë afrimit për ulje në Tokio. Oficeri i parë kundërshtoi komandat e tij, ndërsa inxhinieri i fluturimit e ndaloi fizikisht kapitenin. Avioni u rrëzua pak përpara aeroportit Haneda, duke vrarë 24 nga 174 personat në bord. Katagiri më vonë u shpall i pafajshëm për shkak të çrregullimit mendor.
Fluturimi Pacific Southwest Airlines 1771, 1987: Një ish-punonjës i pakënaqur, që udhëtonte si pasagjer, qëlloi ish-eprorin e tij dhe pjesëtarë të ekuipazhit të fluturimit. Avioni më pas hyri në pikiatë fatale. Të 43 personat në bord vdiqën.
Fluturimi FedEx 705, 1994: Auburn Calloway, punonjës jashtë detyre i FedEx, që udhëtonte në sediljen shtesë të kabinës së pilotëve, sulmoi ekuipazhin prej tre personash me çekiç dhe armë të tjera, në përpjekje për të marrë kontrollin e avionit. Ekuipazhi luftoi me të dhe arriti të ulej në mënyrë të sigurt në Memphis.
Fluturimi Germanwings 9525, 2015: Oficeri i parë Andreas Lubitz e mbylli kapitenin jashtë kabinës dhe e drejtoi qëllimisht avionin Airbus A320 drejt Alpeve Franceze, duke vrarë të 150 personat në bord. Zyra franceze BEA konstatoi se sistemi i certifikimit mjekësor nuk kishte arritur të ndalonte një pilot që po përjetonte një çrregullim serioz mendor të ushtronte licencën e tij.
Fluturimi China Eastern MU5735, 2022: Të dhënat e publikuara këtë vit nga Bordi Kombëtar Amerikan i Sigurisë së Transportit tregojnë se të dy çelësat e furnizimit me karburant të motorëve u vendosën manualisht në pozicionin “CUTOFF” përpara pikiatës fatale të Boeing 737-800. Por Kina nuk ka publikuar ende një raport përfundimtar hetimor që të përcaktojë saktësisht kush i bëri ndërhyrjet apo pse. Të 132 personat në bord humbën jetën.
