Në debatin mes privatësisë dhe sigurisë, pyetja kryesore është sa shumë po na vëzhgojnë realisht. Një artikull i BBC-së ngre pikërisht këtë shqetësim, duke treguar se infrastruktura e survejimit në qytetet amerikane është shumë më e madhe dhe më e padukshme nga sa qytetarët mendojnë.
Gazetari i BBC-së, Thomas Germain, tregon se nuk i kishte thënë askujt se do të takohej me Michelle Dahl, drejtoreshë ekzekutive e organizatës “Surveillance Technology Oversight Project”, një grup që monitoron teknologjitë e survejimit. Por, sapo u takuan në Brooklyn të New York-ut, sipas saj, sistemi tashmë e dinte se ata ishin bashkë.
“Është disi e padukshme nëse nuk e kërkon”, thotë Dahl, duke treguar drejt një shtylle ndriçimi ku ndodheshin dy kamera të vogla të Policisë së New York-ut, të fshehura në kupola plastike të zeza.
Këto kamera janë pjesë e platformës së madhe të survejimit me inteligjencë artificiale të NYPD-së, e njohur si Domain Awareness System. Sipas Dahl, çdo efektiv policie në qytet mund ta aksesojë këtë sistem nga telefoni dhe të nxjerrë profilin e pothuajse kujtdo që lëviz në rrugë.
Platforma, sipas BBC-së, lidh më shumë se 80 mijë kamera me dronë, të dhëna nga rrjetet sociale dhe madje edhe sisteme që ndjekin makinat kur kalojnë nga një shtet në tjetrin. Dahl pretendon se sistemi mund të tregojë kë ka takuar dikush dhe ku ka qenë gjatë javës së fundit.
BBC shkruan se çdo ditë, në të gjithë SHBA-në, jeta e qytetarëve po regjistrohet nga një sistem gjithnjë e më i madh survejimi masiv, që shkon shumë më thellë nga sa shumë njerëz e kuptojnë. Në muajt e fundit, debati është përqendruar sidomos te kompania amerikane Flock Safety, por artikulli thekson se ajo është vetëm një pjesë e një industrie shumë më të gjerë.
Flock dhe mbështetësit e teknologjive të tilla thonë se duhet gjetur një kompromis mes privatësisë dhe sigurisë. Por pyetja mbetet: a ia vlen ky shkëmbim?
Gjatë ecjes në Manhattan, Dahl i tregon gazetarit kamera dhe pajisje të tjera survejimi pothuajse në çdo hap. Pas vetëm disa metrash, ai numëron 16 kamera të ndryshme. Disa mund të jenë të bizneseve, pallateve apo qiramarrësve, por sipas Dahl, policia shpesh ka akses të lehtë te pamjet, sidomos kur kërkon materiale për një hetim.
Disa kompani, si Amazon me sistemin Ring, kanë krijuar edhe mekanizma që e bëjnë më të lehtë për policinë të kërkojë dhe të marrë pamje drejtpërdrejt nga përdoruesit.
“Sa më shumë fillon t’i kërkosh, aq më shumë i sheh”, thotë Dahl.
Një pjesë e madhe e reagimit publik në SHBA është drejtuar ndaj Flock Safety. Kompania thotë se operon më shumë se 100 mijë kamera në rreth 6 mijë komunitete amerikane. Ajo njihet kryesisht për sistemet që lexojnë targat dhe ndjekin automjetet, duke skanuar sipas vetë kompanisë rreth 20 miliardë makina në muaj. Por Flock ofron edhe mjete të tjera, përfshirë teknologji të njohjes së fytyrës.
BBC sjell si shembull rastin e një sherifi në Teksas, i cili raportohet se ka aksesuar më shumë se 83 mijë kamera Flock në gjithë SHBA-në për të kërkuar një grua në një çështje aborti, përfshirë edhe shtete ku aborti është i ligjshëm.
Kompania këmbëngul se teknologjia e saj ndihmon në zgjidhjen e krimeve, gjetjen e fëmijëve të humbur, zbardhjen e vrasjeve dhe rikuperimin e makinave të vjedhura. Por, sipas BBC-së, në të paktën 46 raste, efektivë të rendit janë raportuar se kanë përdorur sistemet e Flock për qëllime të paautorizuara, përfshirë përndjekjen e partnerëve, ish-partnerëve apo të panjohurve.
Pas kritikave të shumta, Flock ka vendosur masa shtesë sigurie kundër abuzimit. Një zëdhënës i kompanisë e ka cilësuar keqpërdorimin e sistemit si “tradhti ndaj qëllimit të mjetit” dhe ka thënë se efektivët që abuzojnë duhet të mbajnë përgjegjësi.
Reagimi publik ndaj Flock ka qenë i fortë. Në disa raste, qytetarë kanë shkatërruar ose dëmtuar kamerat e kompanisë. Më shumë se 50 qytete kanë ndërprerë këtë vit kontratat me Flock. Megjithatë, kompania thotë se komunitetet vazhdojnë ta zgjedhin në një ritëm shumë më të lartë sesa ato që largohen prej saj.
BBC thekson se problemi nuk është vetëm Flock. Disa qytete që kanë ndërprerë kontratat me këtë kompani, kanë punësuar më pas në heshtje kompani të tjera survejimi.
Në anën tjetër, policia dhe kompanitë argumentojnë se këto sisteme rrisin sigurinë. NYPD thotë se teknologjitë e survejimit e mbajnë qytetin më të sigurt dhe se përdorimi i tyre bëhet në përputhje me ligjin.
Por aktivistët e të drejtave digjitale nuk janë të bindur. Rindala Alajaji, nga Electronic Frontier Foundation, thotë se ideja se survejimi na bën më të sigurt po përdoret vazhdimisht si justifikim. Sipas saj, teknologjia mund ta bëjë botën më të rrezikshme, sepse njerëz të pafajshëm mund të ndalohen, kontrollohen apo kriminalizohen për shkak të gabimeve të sistemeve automatike, si leximi i gabuar i një targe.
Artikulli i BBC-së tregon edhe se qytetarët mund të kontrollojnë vetë se ku ndodhen kamerat pranë tyre. Një nga mjetet është Atlas of Surveillance i Electronic Frontier Foundation, që lejon kërkimin sipas qytetit, shtetit, agjencisë policore apo kompanisë së teknologjisë së survejimit. Një tjetër platformë është DeFlock, një hartë e ndërtuar nga përdoruesit, që tregon vendndodhjen e kamerave të Flock dhe kompanive të tjera.
Mesazhi i artikullit është i qartë: kamerat nuk janë më thjesht pajisje të shpërndara në rrugë. Ato janë pjesë e një sistemi të lidhur, të aksesueshëm dhe gjithnjë e më inteligjent, që mund të rindërtojë lëvizjet, takimet dhe jetën e përditshme të qytetarëve.
Dhe problemi më i madh, siç sugjeron BBC, është se shumica e njerëzve nuk e kuptojnë sa shumë po shihen, derisa fillojnë t’i kërkojnë vetë kamerat.
