Mund t’i shpëtojë leshi i deleve akullnajat? Eksperimenti i pazakontë që po testohet në Zvicër
Në Alpet zvicerane, ku akullnajat po humbasin me shpejtësi masën e tyre për shkak të rritjes së temperaturave, studiuesit po provojnë një mënyrë të pazakontë për të ngadalësuar shkrirjen: t’i mbulojnë me lesh deleje.
Projekti quhet “Keep It Wool” dhe po zhvillohet nga Summit Foundation në bashkëpunim me Universitetin e Lozanës. Qëllimi është të shihet nëse leshi, një material natyror dhe i biodegradueshëm, mund të zëvendësojë mbulesat sintetike që përdoren prej vitesh në disa zona të akullnajave për të reflektuar rrezet e diellit dhe për të ruajtur borën dhe akullin.
Në qershor, dy mbulesa prej leshi, secila 10 me 10 metra dhe me trashësi të ndryshme, u vendosën në zonën “Glacier 3000”, në Les Diablerets. Pranë tyre u vendos edhe një mbulesë tradicionale sintetike, në mënyrë që studiuesit të mund të krahasonin efektin.
Gjatë verës janë kryer matje çdo dy javë. Rezultatet e para kanë qenë inkurajuese: sipas Summit Foundation, leshi ka ofruar një nivel mbrojtjeje të krahasueshëm me materialin sintetik dhe ka rezistuar më mirë nga sa pritej ndaj kushteve të ashpra të malit. Të dhënat e plota shkencore janë ende duke u analizuar.
Avantazhi i leshit nuk lidhet vetëm me izolimin. Mbulesat sintetike prej poliesteri apo polipropileni konsumohen nga era, bora dhe reshjet dhe mund të lëshojnë mikroplastikë në akull, ujë dhe më pas në ekosistemin malor. Leshi, në të kundërt, është natyror, i rinovueshëm dhe biodegradues.
Eksperimenti mund të zgjidhë edhe një problem tjetër. Sipas projektit, deri në 70% e leshit të prodhuar në Zvicër përfundon i papërdorur ose shkatërrohet, pasi shumë dele rriten kryesisht për mishin, qumështin dhe mirëmbajtjen e kullotave dhe jo për industrinë tekstile.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se leshi nuk është një zgjidhje magjike për krizën e akullnajave. Në dy dekadat e fundit, akullnajat zvicerane kanë humbur afro 40% të masës së tyre, ndërsa rreth një mijë akullnaja të vogla janë zhdukur plotësisht.
Sot, mbulesat mbrojtëse përdoren vetëm në rreth 0.02% të sipërfaqes së akullnajave zvicerane dhe ruajnë afërsisht 300 mijë metra kub borë në vit. Kjo është një sasi shumë e vogël krahasuar me afro një miliard metra kub akull që humbet çdo vit.
Eksperimenti me leshin mund të ofrojë një alternativë më të pastër aty ku mbulesat janë të nevojshme, por studiuesit theksojnë se e vetmja mënyrë për të frenuar realisht zhdukjen e akullnajave mbetet reduktimi i emetimeve që shkaktojnë ngrohjen globale.
