Nga Muriel
Ngjarja e Zvërnecit e 30 majit 2026 nuk mund të trajtohet si një përplasje e zakonshme në periferi të një kantieri. Ajo nuk është thjesht një incident mes protestuesve dhe rojeve private. Është një fotografi e pastër e mënyrës si funksionon pushteti në Shqipëri kur përballen qytetari, mjedisi dhe paraja e madhe: shteti hesht, privati shtyn përpara, qytetari tërhiqet zvarrë.
Në Portonovë, pranë lagunës së Nartës, banorë dhe aktivistë protestuan kundër punimeve të projektit turistik “Zvërnec South Adriatic Development”, në një zonë ekologjikisht të ndjeshme dhe publikisht të kontestuar. Pamjet e publikuara treguan persona të veshur me të zeza, me fytyra të mbuluara, të kontraktuar si siguri private, që u përplasën fizikisht me protestuesit. Një protestues u kap dhe u tërhoq zvarrë. Raportimet folën për përdorim spraji me piper, ndërsa Policia e Shtetit ishte e pranishme, por nuk e ndali në kohë përshkallëzimin.
Këtu qëndron thelbi i skandalit: jo vetëm te dhuna e rojeve private, por te dështimi i shtetit për të garantuar kufirin mes sigurisë private dhe forcës publike.
Pas ngjarjes, policia procedoi penalisht 17 persona: dy punonjës të sigurisë private dhe 15 protestues. Më pas u raportua arrestimi i një prej rojeve private të përfshira në aktin e tërheqjes zvarrë të protestuesit. Drejtori i Policisë së Vlorës, Elidon Çela, u pezullua pas raportimit të gabuar mbi lëndimin e protestuesit.
Këto zhvillime nuk e mbyllin skandalin; përkundrazi, e konfirmojnë. Nëse gjithçka do të kishte qenë normale, nuk do të kishte procedime ndaj rojeve, arrestim, pezullim drejtuesi dhe korrigjim të narrativës zyrtare.
Zvërneci nuk është gabim protokolli. Është provë sistemi.
Në atë kantier nuk pamë thjesht një kompani që pretendon se po mbron pronën e saj. Pamë një rend të përmbysur: qytetari trajtohet si pengesë, kompania si autoritet, shteti si gardh sigurie për interesin privat.
Ky është modeli politik i Rilindjes në formën e tij më të zhveshur: investitori strategjik në qendër, dokumentet të paqarta për publikun, zona të mbrojtura të hapura për projekte gjigante, polici e fortë përballë qytetarëve dhe e butë përballë të fortëve.
Pikërisht këtu fjala “bandë” nuk ka nevojë të përdoret si sharje. Mjafton të përshkruhet sjellja: institucione që nuk veprojnë si arbitër neutral, por si mburojë e interesit ekonomik; ligj që nuk zbatohet me të njëjtën shpejtësi ndaj të gjithëve; qytetarë të pambrojtur që procedohen menjëherë, ndërsa përgjegjësia politike tretet në njoftime policie. Kur shteti funksionon kështu, ai nuk është më vetëm administratë. Është pushtet që sillet si bandë institucionale.
Nëse një qytetar do të përdorte spraj ndaj një efektivi, reagimi i shtetit do të ishte i menjëhershëm dhe i ashpër. Në Zvërnec, sipas raportimeve, persona të sigurisë private vepruan fizikisht në një skenë ku policia ishte e pranishme. Pyetja nuk është vetëm kush e përdori forcën. Pyetja është: kush ua dha këtyre personave ndjesinë se mund ta përdornin?
Përgjigjja nuk gjendet vetëm te kompania. Ajo gjendet te klima politike e ndërtuar prej vitesh: çdo kullë quhet zhvillim, çdo resort quhet investim strategjik, çdo kundërshtar quhet pengues, çdo aktivist trajtohet si problem rendi dhe çdo hapësirë publike apo natyrore shihet si mundësi biznesi. Në një klimë të tillë, dhuna nuk është rastësi. Dhuna bëhet metodë qeverisjeje: jo gjithmonë e urdhëruar me shkresë, por e lejuar me heshtje.
Kompania “Zvërnec South Adriatic Development” ka deklaruar se projekti është një investim mbi 4 miliardë euro, se trualli është pronë private dhe se do të krijohen mijëra vende pune. Këto pretendime duhen dëgjuar dhe verifikuar. Por asnjë shifër, sado e madhe, nuk e zëvendëson ligjin. Katër miliardë euro nuk janë Kushtetutë. Dhjetë mijë vende pune nuk janë mandat për dhunë. Statusi “strategjik” nuk është imunitet ndaj transparencës.
Në një shtet serioz, sa më i madh të jetë investimi, aq më e lartë duhet të jetë llogaridhënia. Sa më e ndjeshme të jetë zona, aq më e fortë duhet të jetë mbrojtja mjedisore. Sa më i madh të jetë konflikti me banorët, aq më urgjente bëhet nevoja për dialog, dokumente publike, ekspertizë të pavarur dhe garanci ligjore. Në Shqipërinë e sotme ndodh e kundërta: sa më i madh investitori, aq më i vogël qytetari.
Pyetja themelore e Zvërnecit mbetet e thjeshtë: në atë territor, më 30 maj 2026, kush kishte autoritet real? Nëse autoritetin e kishte Policia e Shtetit, pse u lejua që rojet private të merrnin rol fizik ndaj protestuesve? Nëse autoritetin e kishte kompania, atëherë kemi një problem shumë më të rëndë: një copë territor ku rendi publik u privatizua.
Pezullimi i drejtorit të Policisë së Vlorës nuk mjafton. Ai mund të jetë pasojë administrative, por nuk është përgjigje institucionale. Duhet hetim i plotë mbi zinxhirin e komandës dhe mbi vendimmarrjen në terren. Duhet të dihet kush e miratoi planin e sigurisë, çfarë roli kishin rojet private, nëse kishin autorizim për përdorimin e sprajit, pse ishin me fytyra të mbuluara, çfarë urdhrash kishin marrë efektivët e policisë dhe nëse ka pasur komunikim mes përfaqësuesve të kompanisë dhe strukturave të rendit për menaxhimin e protestës.
Këto nuk janë detaje procedurale. Janë pyetje që ndajnë shtetin ligjor nga shteti i kapur.
Por Zvërneci nuk demaskoi vetëm pushtetin. Demaskoi edhe opozitën tradicionale. Në një vend normal, pamje të tilla do të kishin sjellë reagim të menjëhershëm parlamentar dhe politik: kërkesë për interpelancë me ministrin e Brendshëm, kërkesë për publikimin e të gjitha lejeve, kallëzim penal për zinxhirin përgjegjës, thirrje për komision hetimor, prani në terren, mbrojtje publike të protestuesve dhe presion të përditshëm deri në zbardhjen e çdo dokumenti.
Kjo nuk ndodhi me forcën që kërkonte momenti.
Denoncime të qarta dolën nga aktorë jashtë dy poleve tradicionale, si Lëvizja Bashkë dhe Shqipëria Bëhet. Ndërsa opozita e madhe parlamentare, ajo që pretendon se është alternativa kryesore e pushtetit, nuk e ktheu Zvërnecin në betejë kombëtare për të drejtën e protestës, për mbrojtjen e territorit dhe për ndarjen mes shtetit dhe interesit privat. Kjo heshtje nuk është maturi. Është simptomë.
Sepse një opozitë që nuk ngrihet fort kur qytetari tërhiqet zvarrë, nuk po ruan qetësinë institucionale; po ruan sistemin. Një opozitë që nuk e çon deri në fund denoncimin e dhunës private nën sytë e policisë, nuk po shmang konfliktin; po shmang prekjen e interesave të mëdha. Nëse opozita hesht për Zvërnecin, ajo nuk është viktimë e pushtetit. Ajo është aksionere morale e të njëjtit model.
Zvërneci nuk është rast i shkëputur. Ai futet në një vijë të gjatë zhvillimesh ku bregdeti shqiptar trajtohet si pasuri për t’u ndarë nga lart, jo si territor publik për t’u mbrojtur me ligj. Sot quhet resort, nesër quhet marinë, pasnesër quhet kullë, gjithmonë me të njëjtën gjuhë: zhvillim, punësim, turizëm elitar, investim strategjik. Por pas kësaj gjuhe fshihet pyetja që askush në pushtet nuk do ta dëgjojë: kush përfiton realisht dhe kush paguan koston?
Banorët paguajnë me humbje të aksesit. Mjedisi paguan me shkatërrim gradual. Qytetarët paguajnë me humbje besimi te shteti. Dhe kur dalin të protestojnë, u thuhet se po pengojnë zhvillimin. Por zhvillimi që ka nevojë për tela me gjemba, maska dhe protestues të tërhequr zvarrë, nuk është zhvillim. Është pushtim ekonomik i hapësirës publike.
Prandaj Zvërneci nuk duhet të mbyllet me dy procedime, një arrestim dhe një pezullim drejtori. Kjo do të ishte formula e zakonshme shqiptare: kap një hallkë të ulët, shpëto zinxhirin e lartë. Duhet hetim i plotë penal, administrativ dhe parlamentar. Duhet publikuar çdo dokument i projektit: pronësia, vendimet e KKT-së, lejet ndërtimore, vlerësimet mjedisore, kontratat me subjektet e sigurisë private, autorizimet operative, komunikimet mes policisë dhe kompanisë.
Në një vend serioz, kur qytetari tërhiqet zvarrë në sy të shtetit, nuk mjafton të pyesësh “kush e preku?”. Duhet pyetur: kush e lejoi?
Zvërneci është vijë ndarëse. Nga njëra anë janë ata që besojnë se investimi qëndron mbi gjithçka: mbi natyrën, mbi banorët, mbi transparencën, mbi protestën dhe mbi dinjitetin qytetar. Nga ana tjetër janë ata që thonë: zhvillim po, por jo me maska; turizëm po, por jo me dhunë; investim po, por jo me shtet të kapur; pronë private po, por jo mbi të drejtën për protestë; siguri private po, por jo si polici paralele.
Nëse qeveria nuk publikon dokumentet, nuk zbardh zinxhirin e përgjegjësisë dhe nuk garanton që rojet private nuk mund të sillen si forcë publike, atëherë ajo konfirmon akuzën politike se në Zvërnec nuk po mbrohej ligji, por interesi.
Dhe nëse opozita nuk e kthen këtë çështje në betejë të madhe publike, atëherë ajo nuk po bën opozitë. Ajo po kryen funksionin më të dobishëm për pushtetin: heshtjen.
Zvërneci nuk është vetëm një protestë. Është provë karakteri për shtetin, për qeverinë, për opozitën dhe për çdo qytetar që ende beson se ky vend nuk mund të kthehet në kantier privat të të fortëve. Deri tani, shteti doli në krah të gardhit.
Pyetja është nëse shoqëria do të qëndrojë në krah të qytetarit.
